آشنایی با افکار و اندیشه‌های جدید، تأسیس دارالفنون و چاپخانه و نشر افکار آزادیخواهانه در کتب و روزنامه‌ها و برخی مسائل دیگر موجب بروز نهضت مشروطیت در اوضاع و احوال اجتماعی ایران گردید. انقلاب مشروطیت ایران نویدبخش آغاز عصر جدیدی در تاریخ حیات سیاسی و اجتماعی ملت ایران بود. برای پیشبرد این نهضت عظیم، در کنار قشرهای مختلف اجتماع، شاعران و نویسندگان نیز دست به فعالیت زدند و حصول آن را آسانتر نمودند. شاعرانی چون ادیب‌الممالک فراهانی، عشقی، عارف قزوینی، فرخی، نسیم شمال و دهخدا با بیان و بنان خویش در فروزان نگهداشتن مشعل آزادی تا سرحد فداکاری و جانبازی کوشیدند و رنج بسیار تحمل کردند. نویسندگانی چون دهخدا، طالبوف، جمالزاده و … در بیدار ساختن افکار ایرانیان سهم بسزایی دارند.
این کتاب به بررسی ادبیات معاصر ایران می‌پردازد. در ابتدا به انقلاب مشروطیت و تأثیر آن در شعر و ادب فارسی پرداخته شده، سپس در دو بخش نظم و نثر شاعران دورهٔ مشروطیت و معاصر بررسی و معرفی شده‌اند.