تاریخ اندیشه‌های کلامی، اندیشمندان و متکلمان بزرگی از شیعه و سنی را نشان می‌دهد که در فهم و درک معارف بنیادین اعتقادی، خرد را به عنوان تنها داور نهایی در صدر نشانده‌اند. از آن جمله قاضی عبدالجبار متعزلی و سید مرتضی شیعی. بررسی رویکرد خردگرایانه این دو متکلم به نام از دو مذهب متفاوت اسلامی، در حوزه اعتقادات بنیادین کلامی، نتایج شگفت انگیزی از مشابهت‌های خیره کننده را به نمایش می‌گذارد. نشان دادن جایگاه رفیع و بی نظیر رویکرد خردگرایانه در تبیین قضایای اعتقادی و پرکردن شکاف‌های مذهبی، مهم‌ترین رسالت این پژوهش است.