این جلد از مقالات تقی‌زاده، رساله‌ها و خطابه‌های او دربارۀ تعلیم عمومی به عنوان جهادی ملی، تعلیم ابتدایی و عالی، تربیت نسوان و حقوق و تکالیف آنان و … را شامل می‌شود.هدف او از نگارش این رساله‌ها و ایراد خطاب‌ه‌ها بررسی وجوب تعلیم عمومی به عنوان یکی از «ضروریات اساسیۀ زندگی ملی»، وسایل ضروری تعمیم سواد، چگونگی تعلیم و تربیت، تعلیم و تربیت نسوان و صفات تربیتی در قلمرو جغرافیایی – فرهنگی ایران است. پیشنهادها و نکته‌های او در این زمینه یکسره جنبۀ اصلاحی و ضرورت ملی دارد.