موضوع کتاب حاضر، مباحثی در نقد و تحلیل اشعار مولانا جلال الدّین محمّد بلخی (604 672) است. این کتاب، پژوهشی در سیرت مولانا و جست وجویی در احوال وی است که با نقد برخی از داستان های او در مثنوی همراه است. بررسی احوال این شاعر از نی نامة مولانا آغاز می شود و تا درک معنای عاقل عاشق پیش می رود. در هر مرحله از این پژوهش گوشه هایی از جهان بینی مولانا و دیدگاه او نسبت به دنیای بیرون تحلیل می شود. عنوان بخش های کتاب عبارتند از: بخل کجا، قونیه کجا؛ جلال عارف؛ نی مولانا؛ پادشاه و کنیز؛ داستان ابلهان؛ سخن علی با جهود؛ حدیث عبادت و عاقل عاشق.