جایگاه ارمنی ها بین دو فلات ایران و آسیای صغیر با توجه به کشاکش امپراتوری های این حوزه و در کنار آن سرریز گاه به گاه اقوام بیابانگرد از شمال به جنوب و در یک مورد از جنوب به شمال هیچگاه جایگاه امن و مطمئنی نبوده است. واكنش ملت دیرپای ارمنی نسبت به این تحولات در یک دوره تاریخی از دوره اشکانی و ساسانی و خلافت اسلامی تا سده های اخیر – موضوع اصلی این بررسی است که پس از دو فصل اولیه در تبیین چارچوب نظری بحث با مروری بر پیشینه تاریخی ارمنی ها و دولتمردان آنها از سده های قبل از میلاد آغاز شده تا پیشامد چیرگی روسها بر قفقاز ادامه می یابد.