سابقۀ نهاد دانشگاه به قرون یازدهم تا سیزدهم بازمی‌گردد؛ یعنی دوره‌ای که اغلب دانشمندان اجتماعی و بسیاری از مورخان آن را مبدأ مسیر توسعۀ منحصرا اروپایی می‌دانند. در این قرون به‌ موازات گسترش سریع مسیحیت به اروپای شرقی و شمالی در ابتدای هزاره دوم میلادی، عناصر جدیدی از تکثرگرایی سر برآوردند. قرن‌ها بعد این عناصر صحنه را برای انقلاب علمی و سپس تحولات اقتصادی و سیاسی‌ای مهیا کردند که موجب پیدایش جوامع مدرن شد.