تاریخ معاصر ایران از نیمه‌ی ده‌ی 30 تا نیمه‌ی دهه 40 تکاپوهای سیاسی مختلفی را شاهد بود. در میان گرایشی که با نام «نهضت ملی ایران» شناخته می‌شد. تلاش هایی برای بازاندیشی و نظریه پردازی دیده می‌شود. اگرچه همه‌ی کوشش های فکری غنای همسانی ندارد ولی تاثیر برخی، به ویژه آن هایی که با آموزه های دینی یا سوسیالیسم دموکراتیک پیوند می خورند تا سال ها بر نیرو های سیاسی ایران باقی می‌ماند. در طیف نیروهای چپ نیز برخی همچنان به راه حزب توده‌ی ایران رفتند. شماری، سرخورده از سیاست ها و شیوه‌ی رهبری حزب، در پی اصلاح و بازسازی آن برآمدند. افرادی هم یکسره از آن فاصله گرفتند. گذشته را نقد کردند و جویای راه های تازه شدند. محمود توکلی دارستانی از این دسته است …