اهمیت نهاد وقف و مؤسسه‌های خیریه در خدمت‌رسانی فرهنگی‌ اجتماعی به جامعه، بر کسی پوشیده نیست. بر اثر تحولات فرهنگی و اقتصادی و اجتماعی جوامع گوناگون، شیوۀ مشارکت و نحوۀ حضور مردم در تأمین نیازهای جامعه از طریق نهاد وقف و مؤسسه‌های خیریه نیز متحول شده است. هنگام تنظیم وقف‌نامه‌ها، بر اساس باورهای مردم و حَسب تجربه‌های به‌دست‌آمده و بررسی‌های انجام‌شده توسط صاحب‌نظران، باید برخی بایدها و نکته‌های کلیدی رعایت شود. در صورت رعایت این بایدها و نکته‌های کلیدی، نهاد قدرتمند وقف همچنان روشی پویا و ماندگار پیش روی واقفان و خیّران خواهد بود. این نهاد خواهد توانست مصدر فواید متعددی نیز شود و به‌عنوان نهادی معیّن و مکمل برای ظرفیت سازمان‌های غیردولتی خیریه نقش‌آفرینی کند. همچنین، برای تحقق اهداف خیرخواهانه و هم‌افزایی بیشتر می‌توان از آن بهره برد.

در این نوشتار تلاش می‌شود ابعاد گوناگون مشارکت‌های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی، به‌ویژه نوع خیرخواهانۀ آن بیان شود. همچنین،‌ ابعاد حقوقی و مدیریتی و تاریخی نهاد وقف به‌اختصار تشریح شده و در ادامه چگونگی تأسیس اداره و خدمت‌رسانی مؤسسه‌های خیریه و شیوۀ انحلال آن‌ها بیان شود. در بخش پایانی نیز افزون بر مقایسۀ اجمالی این دو نهاد، راهکارهای عملیاتی و راه‌حل‌های مشترک برای دو گروه بیان می‌شود: خیّرانی که علاقه‌مندند با ثروت خویش در کار خیر مشارکت کنند، کسانی که تمایل دارند با تخصیص وقت و استعداد و تخصص خود در خدمت جامعه باشند.