التفای مهم‌ترین مکاتب و جریان‌های فکری اسلامی اعم از عرفان، حکمت، فلسفه و کلام دراندیشۀ صدرالمتالهین، به تولد حکمت متعالیه منتهی گردید. همچنین اندیشۀ تفسیری ملاصدرا، همچون حکمت او، نقطۀ تلاقی چهار سنت تفسیری پیش از او، یعنی تفسیرعرفانی، تفسیر شیعی، تفسیر کلامی و تفسیر فلسفی بود. همان‌طور که ملاصدرا با استفاده از مواد فکری پیش از خود، بنای عظیم معرفتی حکمت متعالی را معماری کرد، در اندیشۀ آفرینش تفسیری کامل و متعالی نیز بود. اگرچه او در بنای عظیم فکری به توفیق کامل  نایل آمد ولیکن متاسفانه با رحلت او، طرح عظیم تفسیری او ناتمام ماند.