تصمیم دولت ایران در ملزم داشتن بیگانگان به ایران خواندن پرشیا در دی ماه 1313 یکی از مضامین بحث انگیز دورۀ پادشاهی رضاشاه است؛ بحثی که بیشتر در خارج از کشور جریان یافت که بنا به مجموعه‌ای از دلایل تاریخی از دیرباز ایران را به نام پرس و پرشیا می‌شناختند، هر چند که برای ما ایران همیشه ایران بوده است.…

مهمترین گزارش رسمی منتشر شده درباره تحولات ایران در جنگ جهانی اول، کتاب سبز است؛ منتخبی از اسناد و گزارش های مربوط به نقض بی طرفی ایران در مراحل نخست جنگ که در همان دوره تدوین و منتشر شد. در اسناد برجای مانده از آن روزگار، مجموعه گزارش های دیگری نیز ملاحظه می‌شود که اگرچه کاربردی داخلی داشته اند و…

توران یک اصطلاح اساطیری است ؛اگر این اصطلاح در روزگار باستان در مقام یک جاینام معنایی تاریخی نیز داشت ولی در دوران معاصر ،در تغییر وتبدیل آن به یک اصطلاح زبانشناختی برای دسته بندی زبان هایی که بعد ها بادقت بیشتر به زبان های آلتایی معروف شدند،آن وجه تاریخی را نیز از دست داد وبه مقوله ای افسانه ای مبدّل…

با توفیق بلشویک ها در سرکوب نیروهای مخالف و تثبیت نظام برآمده از کودتای اکتبر 1917، پس از چند سال جنگهای داخلی ایران بار دیگر با روسیه همسایه شد و درگیر تبعات ناشی از خوی و خصلت مداخله جویانه‌اش که این بار تحت عنوان صدور انقلاب و پیاده کردن نیروهای نظامی در انزلی در بهار 1299 صورت گرفت. اسناد و…

شمال شرق فارس در آتش ترجمهٔ مجموعه‌ای از گزارش‌های برجای‌مانده از عملیات پلیس جنوب بر ضدّ عشایر چهارراهی و لشنی در سال‌های پایانی جنگ اوّل جهانی است. این گزارش‌ها را تقریبا می‌توان به سه بخش تقسیم کرد: یک طرح عملیاتی در توضیح عملیات پیش‌رو، مرحلهٔ اوّل این عملیات در پاییز 1917 م/1335 هـ.ق و مرحلهٔ دوّم آن در بهار 1918/1336.…

"فرامین تاسیس، اداره و انحلال حکومت فرقه دموکرات آذربایجان" اثری است از "کاوه بیات" که پنجاه و هشت سند تاریخی مهم را از سیاست‌های شوروی در قبال آذربایجان شامل می‌شود و اطلاعات گرانبهایی را از وقایع سال‌های 1320 تا 1325 هجری شمسی در اختیار خوانندگان و پژوهندگان قرار می‌دهد. حزب دمکرات آذربایجان به عنوان یک حزب سیاسی محلی در آذربایجان…

آنچه اینک تحت‌عنوان رجال فارس در واپسین دورهٔ قاجار ترجمه و ارائه می‌شود شرح حال ۳۶۱ نفر رجال فارس و پاره‌ای از دیگر مقاماتی است که در آن سال‌ها در فارس نقش‌آفرین بوده‌اند و هر یک بنا بر موقعیت سیاسی و محلّی خود به‌نوعی در تعامل یا تقابل با مقامات نظامی و سیاسی بریتانیا که در آن ایّام نفوذ و…

به وجود آمدن مجموعه ای از مسایل و دشواری های جدید در مناسبات ایران و ترکیه تا جایی که به روابط ایران و عثمانی مربوط می شود، در یک دوره طولانی و در یک مرحلۀ بعدی به صورت روابط ایران و جمهوری ترکیه در فاصله فروپاشی عثمانی در پایان جنگ اول جهانی در سال 1918 تا برآمدن یک نظام جمهوری…

در مرحله ی گذار تحرکات کردی از یک دورۀ بیشتر عشایری و مذهبی به شکلی بیشتر سیاسی و ناسیونالیستی، شورش آرارات را می توان یک نقطۀ عطف به حساب آورد؛ شورش گروهی از کردهای ترکیه به رهبری سیاسی سازمان خویبون و فرماندهی نظامی احسان نوری پاشا بر ضد دولت آنکارا در فاصلۀ سال های 1307 تا 1309 شمسی در حول…

عملیات اورامان مجموعه یادداشت ها و گزارش هایی است از نایب سرهنگ حاجعلی رزم آرا، نظامی صاحب نام ایرانی در توصیف بخشی از لشکرکشی ارتش به منطقه اورامان در پاییز و زمستان 1310 شمسی.این لشکرکشی که آن را می توان آخرین عملیات عمده از رشته لشکرکشی هایی دانست که از بدو تأسیس ارتش در سال 1300 بر ضد قدرت های…

واکنش ملّیون ایرانی به تغییر نام مناطق جنوبی قفقاز از آران به آذربایجان در مراحل پایانی جنگ اول جهانی که یکی از شگفتی های تاریخ این دوران است و می تواند جدای از مسائل سیاسی موجب تهدید تمامیت ارضی و حاکمیت ملّی ایران باشد موضوع اصلی این مجموعه است.

مقاومت و رویارویی کردها با دولت ترکیه که خود امروزه از مسائل مهّم منطقه ای است، از سابقه ای دیرینه و تاریخی برخوردار است؛ سابقه ای که در بسیاری از موارد، با تاریخ تحوّلات مرزی ایران در قرن حاضر پیوندی مستقیم داشته است. خاطرات احسان نوری پاشا فرماندهٔ نظامی یکی از این موارد که در سال های پایانی دههٔ ۱۳۰۰…

با شکست انقلاب مشروطه، نه تنها نظام نو و مبتنی بر قانونی که آرمان مشروطه خواهان بود، تحقق نیافت، بلکه نظام سنتی حاکم نیز با تمام کاستی هایش از دور خارج شد. در نتیجه برای مدت زمانی مدید اکثر ایالات و ولایات ایران را آشوب و اغتشاشی گسترده فراگرفت. این تاثیر و دگرگونی به ویژه بر نواحی غربی کشور تاثیر…

در تاریخ ادبیات ایران لاهوتی شاعر با مجموعه ای از غزلیات، منظومه ها و قطعات گوناگون از موقعیت ثابت و شناخته شده ای برخوردار است. برخی از اشعارش را مردم در دل دارند، مجموعه یا منتخبی از آنها نیز به تفاریق منتشر شده و کم و بیش در دسترس است. ولی از لحاظ تاریخی، ماژور ابوالقاسم خان لاهوتی افسر ژاندارم…

"سپهبد حاجعلی رزم آرا "که از سال های پایانی دوره قاجار و به ویژه در خلال تشکیل ارتش نوین ایران در سال های نخست دهه 1300شمسی تا توسعه اقتدار و گستره سازمانی آن در دو دهه بعد به صورتی پیوسته درگیر خدمات نظامی بود، با پیش آمد یک دوره کوتاه بر کناری و خانه نشینی در سال 1324ش، فرصتی به…

کتاب " روزشمار غائله آذربایجان" اثر کاوه بیات توسط نشر "شیرازه" منتشر شده است که در روایتی بسیار دقیق شرحی از غائله آذربایجان را در سالهای 1324 و پس از آن ارائه میدهد. این کتاب می تواند نمونه ی بسیار خوبی برای یک مطالعه تاریخی، اجتماعی و سیاسی در ایران باشد که به شکل نظام مند با شیوه پژوهشی دقیقی…

هویت ایرانی پدیده ای کهن و دیرپاست. دگرگونی هایی اساسی که تاریخ پرفراز و نشیب این سرزمین در طول چند هزار سال شاهد آن بوده و به ویژه در این بی شمار تغییرها و تبدیل ها، ماندگاری جوهره ای از این ماهیت که هر بار، در پی پشت شرگذاشتن طوفانی، به ارائه تعریفی جدید از خود موفق بوده خود گواهی…

یکی از پیامدهای برکناری رضاشاه و فروپاشی تشکیلات انتظامی کشور در جریان وقایع شهریور ۱۳۲۰، بروز رشته آشوب ها و شورش های اعتراض آمیز در نقاط مختلف کشور و به ویژه مناطق عشایری آن بود. در خراسان نیز صولت السلطنه هزاره توانست با تکیه بر سوابق تاریخی ایل هزاره و همچنین بهره برداری از زمینه مساعدی که جور و ستم…

حضور و فعالیت عوامل و هواداران ایرانیِ آلمان در ایام جنگ دوم جهانی ـ نیروی موسوم به «ستون پنجم» ـ هنوز هم یکی از مضامین مبهم تاریخ معاصر ایران است. در این زمینه به‌جز خاطراتی از شولتسه هولتوس (یکی از عوامل اصلی آلمان در ایران) و خاطراتی چند از ایرانیانِ همراه با این تحرکات، نوشته‌های درخور توجه دیگری در دست…

مختارخان گرگین پور (۱۳۴۳) - ۱۲۸۵ش) یکی از نزدیکان و کارگزاران خاص اسماعیل خان سردار عشایر صولت الدله بود خاطرات برجای مانده از او درباره چگونگی قدرت گرفتن صولت الدوله در یک کشاکش اساسی با دیگر مدعیان ریاست و حامیان داخلی و خارجی آنها در یک دورهٔ بحرانی از تاریخ ایران در فاصلهٔ تضعیف سلطنت قاجار و شکل گیری نهضت…

موضوع اصلی این بررسی یعنی شورش ایلات جنوب بر ضد دولت در سال های بعد بعد از شهریور 1320 نیز در مجموع بر یک چنین زمینه ای استوار بود. در واکنش به سیاست های خشونت بار نظام رضاشاهی در اسکان اجباری ایلات جنوب بود که عشایر عمدتا کوچروی قشقایی، کهکیلویه و بویراحمد... و بختیاری- با چیرگی بر تشتت و تفرقه،…

قربان‌محمد سردار (۱۸۶۲-۱۹۳۸) معروف به خان‌جنید، یکی از بزرگ‌ترین رهبران سیاسی و نظامی ترکمن در سال‌های نخست قرن بیستم است. او در پی ده-دوازده سال مبارزهٔ بی‌امان با روس‌ها برای آزادی میهنش که از آخرین سال‌های حاکمیت تزاری آغاز شده تا تثبیت اقتدار جانشین بلشویک‌ تزارها بر خوارزم و ورارود ادامه یافت، در بهار سال ۱۳۰۷ شمسی مجبور شد به…

دورةحکمروایی شاهزاده محمد صادق میرزا معزالدوله در ارومیه ،که اسناد و گزارشهای مربوط به آن موضوع اصلی این کتاب را تشکیل می دهد، شبیه سایر ادوار، شاهد کشمکش های درونی و بیرونی متعدد بود.

تبدیل هویت ایرانی در مقام یک پدیدۀ کهن و دیرپای تاریخی به صورت مبنایی جهت شکل دادن به یک دولت ملت جدید ایرانی فرایندی است که حداقل از اواسط قرن نوزدهم میلادی به صورت جدی آغاز گشت. آنچه در این مجموعه ارائه می شود گوشه ای است از همین سعی و تلاش با تأکید بر یکی از عناصر مفروض از…

ایرانیان نیز مانند دیگر ملل آمال و آرزوهای بسیاری داشتند و دارند. در مراحلی چند از ادوار تاریخ و به ویژه در ایام رویارویی با مخاطرات داخلی و خارجی، این آمال و آرزوها صورتی منسجم و یکپارچه یافته، مبنایی شدند برای تجدید سامان حیات ملی مردمان این سرزمین. آنچه در این مجموعه تحت عنوان آمال ایرانیان مورد بحث و بررسی…

گر چه در طول جنگ اول جهانی و تا چند سالی بعد از آن، بخش های وسیعی از ایران عرصۀ رویارویی نظامیان بیگانه و آشوب های محلی برآمده از این مداخلات گردید، ولی در این میان آنچه در ارومیه گذشت، از لحاظ شدت مصائب و استمرار بلایا، با هیچ یک از تحوّلات مشابهی که در آن دوره در دیگر نقاط…