«ادراک یک اندوه» در ابتدا روایتی از همین احوال است. مرد نویسنده زن را که در کتاب «اچ» می‌نامدش بسیار دوست داشته و حالا او را به مرگ باخته است، در دلش اندوه دارد و ترس، خشم دارد و بغض. نه فقط خوشبختی او که ایمانش نیز به چالش کشیده شده است: “در این اثنی خداوند کجاست؟”. مردِ مغلوبِ مرگ، می‌پندارد که خداوند او را به سان مسیح بر فراز صلیب رها کرده است- “پدر پدر چرا مرا رها کرده‌ای؟”- پس با آزردگی به ایمانش نگاه می‌کند: “به من می‌گویند نگران نباش او اکنون در دستان خداوند است اما اچ وقتی زنده بود هم در دستهای خدا حضور داشت و من دیدم که آن دستان با او چه کردند”. حالا تلخی مرگ، عذاب فقدان، رنجوری شکست با این به چالش کشیده شدن ایمان دوچندان دردناکند. وقتی زمین از پذیرفتن آدمی سرباز می‌زند فقط نگاه به آسمان است که مجال می‌دهد خیالِ آسودگی در ذهن خویش بپرورانیم. به همین دلیل نومیدی از آسمان، طغیان برابر آنچه که ایمانت را شکل می‌داد، سطحی مهیب از آشفتگی پدید میاورد، چیزی بیرون از قابلیت تحمل انسان. «سی.اس.لوئیس» هم‌زمان با مرگ در زمین و آسمان دست به گریبان است و کتاب شرح تلاش ذهنی او است برای نگهداری از ایمان خویش، برای درکِ تا سرحد امکانِ امر غیر قابل درک.