رویکرد تئوری انتخاب به رفتارهای اعتیادی از روش‌های کنترل بیرونی استفاده نمی‌کند تا فرد را مجبور کند کاری انجام دهد که خودش نمی‌خواهد. در عوض، این روش به‌دنبال کشف این مسئله است که مراجع از زندگی‌اش چه می‌خواهد و دوست دارد برای زندگی‌اش چه کاری انجام دهد؛ همچنین انسان‌های مهم در زندگی آنها را شناسایی می‌کند؛ انتخاب‌های مراجع را ارزیابی می‌کند تا متوجه شود که این انتخاب‌ها روابط او را بهبود می‌بخشند یا تخریب می‌کنند؛ به انسان‌ها آزادی و احترام می‌دهد تا خودشان تصمیم بگیرند که چگونه زندگی‌شان را ارتقا دهند و برای نحوۀ دست‌یابی به آنچه در زندگی می‌خواهند برنامه‌ریزی کنند. مراجعان زمانی تمایل بیشتری برای ایجاد تغییر در زندگی دارند که تصمیمات متعلق به خودشان باشد، احساس احترام کنند و برای انجام کاری که دوست ندارند، تهدید یا مجبور نشوند.