ناخودآگاه جمعی ایرانیان «حکایت رنج‌»ها، زخم‌ها و تلخی‌هایی است که بر جسم و جان اهل این سرزمین در طول تاریخ چندهزارسالۀ آن وارد آمده است. اصل مورد تأیید علم روانشناسی آن است که هر میزان از حجم ناخودآگاه کاسته و بر حیطۀ خودآگاهی افزوده شود، گامی مهم در راه دستیابی به سلامت روان برداشته‌ایم و این واقعیتی است که در زندگی فردی و اجتماعی مصداق دارد. روانشناسی، همچنین اثبات نموده که با وجود یک ناخودآگاه فردی یا جمعی حجیم، امیدی به نیکبختی فرد یا جامعه نمی‌رود. به‌علاوه، آگاهی نسبت به تجارب زیسته از آن رو اهمیت دارد که اثبات گردیده که خواست هر ملتی بازنمایی از ناخودآگاه جمعی‌اش است.