اسرارالتوحید (ادبیات کهن)

اسرارالتوحید اثر محمد بن منور از نوادگان ابوسعید ابوالخیر است. ابوسعید در سال 357 هجری قمری در میهنه از توابع نیشابور متولد شد. پدرش مردی بود علاقه‌مند به تعلیمات صوفیه و عرفا که در مجالس آنها شرکت می‌کرد و اغلب ابوسعید هم همراهش بود. ابوسعید اگرچه کتابی از خود ننوشت، اما در اکثر کتاب‌های صوفیه نام و یاد و کارهای او نوشته شده است. سال‌ها بعد محمد بن منور از نوادگان شیخ‌ابوسعید برای تدوین احوال و مقامات جدش هیچ نوشته‌ای از خود او پیدا نکرد. پس هر آنچه در کتاب آمده نوشته‌ها، گفته‌ها و روایت‌های شفاهی اطرافیان و بازماندگان زمان شیخ‌ابوسعید است. اسرارالتوحید سند مهم تاریخ تصوف ایران و منبعی درجه اول است، در باب زندگی نامه‌نویسی و انتقال از بزرگان تصوف و عرفان. استفاده از تعداد زیادی واژگان، ساختار نحوی مجلد‌ها، شیوه داستان‌پردازی و استفاده از اشعار كهن فارسی از ویژگی‌های مهم این كتاب است. کتاب حکایت‌های خواندنی اسرارالتوحید را حمیدرضا ناظمی‌راد بازنویسی و حسام‌الدین طباطبایی تصویرگری کرده است. اسرارالتوحید از مجموعه تازه‌هایی از ادبیات کهن ایران برای نوجوانان 14+ منتشر شده است. حکایت «یک قدم تا خدا» از کتاب اسرارالتوحید زمانی که شیخ ابوسعید در نیشابور منزل کرد، در نخستین مجلس از او پرسیدند که در این شهر، بزرگی است که او را استاد امام ابوالقاسم قشیری گویند. وی می‌گوید که بنده به دو قدم به خدا می‌رسد، شما چه می‌گویید؟ شیخ ابوسعید گفت: «بنده به یک قدم به خدا می‌رسد.» پس مریدان امام ابوالقاسم قشیری این سخن به او گفتند. ابوالقاسم قشیری گفت: «نپرسیدید که چگونه؟» روز دیگر از شیخ ابوسعید پرسیدند که دیروز گفته‌ای که مرد به یک قدم به خدا می‌رسد. شیخ گفت: «بلی امروز هم همین می‌گوییم و تا قیامت همین گوییم» گفتند: «چگونه، ای شیخ!» گفت: «میان بنده و حق یک‌قدم است و آن است که یک قدم از خود بیرون نهی تا به حق رسی.» مریدان امام قشیری این سخن نزد وی حکایت کردند و امام قشیری گفت: «چنان است که او می‌گوید.»