از رویا که حرف می زنیم

از رؤیا که حرف می‌زنیم ، همان‌طور که از عنوانش برمی‌آید، کتابی درباره‌ی رؤیا دیدن و «روایتِ» خواب‌ها. اما نکته‌ای که شاید سربسته چیزهای زیادی درباره‌ی این کتاب به ما بگوید این است: نویسنده‌ی این کتابْ مورخ و منتقد سینماست. پیر سورلی جامعه‌شناسی متخصص بحث‌های فرهنگی و اجتماعی درباره‌ی سینماست، سینمایی که جهان تخیل تصویری است، درست مثل خواب‌ها. تا کنون کتاب‌های بسیاری درباره‌ی ماهیت خواب، منشأ روان‌شناختی یا زیست‌شناختی آن و معناهای احتمالی‌اش منتشر شده‌اند؛ اما این کتاب دست بر نکته‌ی ظریف و جالبی می‌گذارد: هر آنچه درباره‌ی رؤیاهای شبانه می‌دانیم، در حقیقت مبتنی بر «روایتِ خواب» است. سورلن نشان می‌دهد که خواب‌ها چگونه خلاقیت ما را برمی‌انگیزند و منشأ رشد خیال می‌شوند، و چگونه در مقابل، خلاقیت ما بر چگونگی بازگویی خواب‌ها تأثیر می‌گذارد. همه‌ی ما می‌دانیم خواب دیدن چیست، اما به همان اندازه نیز می‌دانیم که توصیف یا تفسیر خواب‌، یا درکل، هر نوع تلاشی برای فهم این که خواب واقعاً چیست، چقدر دشوار است. هر وقت می‌خواهیم خواب خود را برای دیگری تعریف کنیم، با این واقعیت مواجه می‌شویم که چقدر واژگان ما برای بیان تجربه‌ای که داشته‌ایم ناکافی‌اند. انگار واژه‌ها نمی‌توانند خواب‌ها را به چنگ بیاورند و همیشه چیزی غریب پشت پلک‌های ما می‌ماند. این مشکلی است همیشگی در «روایت کردنِ» خواب. در کتاب از رویا که حرف می‌زنیم ، پیر سورلین مستقیم به خودِ رؤیاها نمی‌پردازد، بلکه بیشتر به چیزی می‌پردازد که ما درباره آن‌ها می‌گوییم. او تأثیر خواب‌ها بر خیال‌ورزی ما را بررسی می‌کند و به نظریه‌های گوناگونی می‌پردازد که انسان‌ها برای فهم خواب‌ها ساخته‌اند. سورلن با بررسی ساختارِ کلامی و الگوهای معمول روايت خواب، نشان می‌دهد که روایت‌های ما از خواب‌هایمان گرچه بر الگوهایی تکرارشونده بنا شده‌اند، اما  هم در عین حال، همواره از اساس فردی و منحصربه‌فرد هستند. در قلب این کتاب سورلین به نقد روایت ما از ناخودآگاه‌مان می‌پردازد چرا که در نظرش تعریف کردنِ خواب در عمل یک تجربه‌ی «روایی» است، یک تمرین بلاغی و مانند سایر کنش‌هایی از این دست، بازتابی از خودِ گوینده و فرهنگ روایت‌گری اوست. روایت خواب عملی است که در آن واحد هم معنا تولید می‌کند و هم به شکلی به بازسازی آگاهی منجر می‌شود. در پایان هم سورلین به این می‌پردازد که چرا ما میل به تحلیل رؤیاها داریم و چگونه برخی افراد بدل به «کارشناس» تعبیر خواب شده‌اند. از رؤیا که حرف می‌زنیم برای علاقمندان به روان‌شناسی، نظریه‌های روایت و صد البته برای نویسندگان و هنرمندان که درگیر ارتباط خلاقه میان تصویر ذهنی و زبان هستند کتابی خواندنی است.