در وادی انقلاب

کتاب « در وادی انقلاب: مواضع و دیدگاه‌های سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران » با گردآوری و مقدمه‌ای از انوش صالحی گزیده‌ای از متن کتاب سازمان چریک‌‌های فدایی خلق ایران در آستانۀ انقلاب انوش صالحی برای حیات سیاسی جریانی که در تاریخ معاصر ایران با نام و هویت«سازمان چریک‌‌های فدایی خلق ایران» شناخته می‌‌شود   چهار دورۀ تاریخی را می‌توان در نظر گرفت: دورۀ نخست، سال‌های آغازین دهه چهل تا 19 بهمن 1349 را در برمی‌‌گیرد. در این سال‌ها مشی مبارزه مسلحانه در ستیز با رژیم شاهنشاهی مورد توجه برخی از محافل سیاسی_ دانشجویی قرارگرفت. مجموعه تلاش‌‌های تعدادی از نیروهای مبارز جوان منجر به تشکیل گروهی بی‌‌نام در آن سال‌ها شد که با حمله به پاسگاه سیاهکلِ لاهیجان موجودیت یافت. [1] دورۀ دوم حیات این جریان از 19 بهمن 1349 آغاز و تا تیرماه 1355 ادامه داشت و در ابتدا با نام «چریک‌‌های فدایی خلق» و سپس«سازمان چریک‌‌های فدایی خلق ایران» مشهور شد. این دورۀ پر جنب و جوش سازمان با جان باختن حمید اشرف و تعدادی از کادرهای اصلی سازمان درتیرماه 1355 وارد روزها و ماه‌های پر مخاطره‌‌ای می‌‌شود و گاه تا مرز فروپاشی پیش می‌‌رود. دورۀ سوم و کوتاه حیات سیاسی سازمان که از تیرماه1355 تا اسفندماه 1357 را در برمی‌‌گیرد دارای فراز و نشیب‌‌های بسیاری است. در ماه‌های نخستِ پس از جان باختن حمید اشرف، نیروهای باقی‌مانده برای بازسازی تشکیلاتی با دو دشواری بزرگ روبرو بودند: از یک سو شدت تعقیب و مراقبت‌‌های همه جانبۀ ساواک تا حدود زیادی امکان هرگونه فعالیتی از جمله عملیات نظامی را از آنها گرفته و همین امر موجب شده بود تا دغدغه کسانی که در راس این تشکیلات قرار می‌‌گرفتند  بیش‌تر به حفظ موجودیت تشکیلات سازمان معطوف شود. از سوی دیگر مخالفت تعدادی از کادرها بر سر ادامۀ مشی نظامی، سازمان را با بحرانی درون تشکیلاتی روبرو کرد، همان اختلافاتی که به اولین انشعاب در تاریخ این سازمان(آبان1355) منجر شد. [2] همین دو عامل، سازمان چریک‌‌های فدایی خلق ایران [3] را در آستانه انقلاب با معُضل کمبود کادرهای تحلیل‌‌گر و آگاه به مباحث سیاسی روز روبرو کرد. برای رفع این کاستی سازمان به عضوگیری”ویژه” از میان زندانیانِ سیاسی پرداخت که با باز شدن نسبی فضای سیاسی کشور بتدریج از زندان‌‌ها آزاد می‌‌شدند تا بلکه از این رهگذر کیفیت نیروهای تشکیلاتی سازمان را از نظر تواناییِ سیاسی و تئوریک فزونی بخشند [4] . دورۀ چهارم حیات یا آخرین دورۀ حیات سیاسی این سازمان با نام واحد از 19 اسفند 1357با انتشاراولین شماره نشریه کار(ارگان سازمان) آغاز و در 16خرداد 1359 (شماره61 نشریه کار) به پایان می‌‌رسد. سازمان از این تاریخ و از این شمارۀ نشریۀ کار دچار بزرگ‌ترین انشعاب تشکیلاتی و سیاسی در تاریخ موجودیت خود شد  و در جامعه به دو گروه اکثریت و اقلیت شهرت یافت و این پایانی بود بر جریانِ سیاسی که با نام وهویت یکپارچه «سازمان چریک‌‌های فدایی خلق ایران» در ادبیات سیاسی  دهۀ پنجاه مشهور شده بود. در هریک از دوره‌‌های چهارگانه فوق، سازمان از نظر نیروهای آگاه به مباحث ایدئولوژیک و سیاسی، دارای ویژگی‌‌هایی بود که این ویژگی‌‌ها در کم و کیف  آثار و اسناد منتشر شده در مقاطع مختلف بازتاب یافته است. در دورۀ نخست، بنیان‌گذاران سازمان از بیژن جزنی تا امیرپرویز پویان و مسعود احمد‌‌زاده آثاری به منظور بسط و تشریح تئوری مبارزه مسلحانه و لزوم عمل به آن در شرایط سیاسی روز تالیف کردند. خاستگاه برخی از افراد نسل نخست سازمان بخصوص در تبریز، حلقه‌‌های روشنفکری دهه چهل بود به همین دلیل آنها نه تنها با ادبیات فارسی و فن نگارش بیگانه نبودند بلکه تا قبل از پیوستن به  تشکیلات  مطالعه از وجوه اصلی زندگی‌‌شان به شمار می‌‌رفت. پس از رسمیت یافتن« چریک‌‌های فدایی خلق» و در دستور قرار گرفتن مبارزه مسلحانه تعداد افرادی که  می‌توانستند در کار تئوریک به یاری سازمان بشتابند به دو دلیل به طور محسوسی کاهش یافت. ضرورت”عمل” در استراتژی سازمان و شدت “عمل” ساواک  که از دوسو به کوتاهی عمر چریک دامن می‌‌زدند فرصت و اولویت مطالعه را از آن نیروها گرفته بود و یا به جزوه‌‌ها و اسناد درون سازمانی محدود کرده بود. در این دوره، اگر حمید اشرف به عنوان رهبر بلامنازع فداییان نقش مهمی در ساماندهی تشکیلاتی و عملیاتی آن داشت حیات تئوریک سازمان با نام حمید مومنی گره خورده بود [5] بسیاری از آثار تئوریک سازمان در این دوره چه در جدال تئوریک با مصطفی شعاعیان و گروه ستاره [6] و چه در پاسخ به  آرای حزب توده توسط او به نگارش درآمده است. هم‌زمان با تلاش‌های حمید مومنی، در درون زندان نیز بیژن جزنی در کار تالیف آثار تئوریک در ارتباط با جنبه‌‌های مختلف مبارزه کوشا بود، آثاری که به کوشش همسرش به دست ت