یادگیری یک زبان تازه شبیه باز کردن دری است که تا دیروز نمیدانستید آنجاست: فیلم را بیزیرنویس میفهمید، مقالهی تخصصی را خودتان میخوانید، با آدمهایی حرف میزنید که هرگز نمیشناختید. دستهی «زبان خارجی» کتابجم جای همین در است. کتابهای آموزش زبان، آمادگی آزمون، داستانهای سطحبندیشده، دیکشنری، رمانهای اصلی، مانگا و کمیک و منابع زبانهای دیگر، همه یکجا کنار هماند.
این صفحه را نوشتهایم تا اگر نمیدانید از کجا شروع کنید یا کدام نوع کتاب به درد هدفتان میخورد، مسیر را روشن ببینید. دربارهی ترتیب یادگیری مهارتها، انتخاب کتاب مناسب سطح خودتان، اشتباههای رایج زبانآموزها و نقش کتاب چاپی در این راه میخوانید، و در پایان به پرسشهای پرتکرار خریداران جواب دادهایم.
کتاب زبان خارجی چه کمکی به یادگیری میکند؟
در دورهای که اپلیکیشن، ویدیو و کلاس آنلاین زیاد است، شاید بپرسید چرا هنوز کتاب لازم است. جواب ساده است: کتاب نظم میدهد. وقتی یک منبع مرتب دارید، میدانید کجا هستید، چه چیزی را یاد گرفتهاید و قدم بعدی چیست. یادگیری پراکنده از ده منبع مختلف معمولا به این میرسد که چیزهای زیادی میدانید ولی نمیتوانید از آنها استفاده کنید.
کتاب چاپی سه مزیت دیگر هم دارد. یکی اینکه حواستان را پرت نمیکند، چون نه اعلان دارد نه تبلیغ. دیگری اینکه میتوانید حاشیهاش بنویسید، خط بکشید و با مداد تمرین حل کنید و همین باعث میشود مطلب بهتر در ذهن بماند. سوم اینکه هر جا و هر وقت باز میشود، حتی در ساعتی که اینترنت ندارید.
البته کتاب یک ابزار است. برای مکالمه لازم است با آدمها حرف بزنید و برای شنیدن باید گوش بدهید. کتاب زبان خارجی پایه و نقشه میدهد، اما راهرفتن را خودتان باید انجام دهید. نتیجهی خوب وقتی است که کتاب را با شنیدن و گفتن ترکیب کنید.
نقشهی دستهی زبان خارجی: هر بخش برای چه کسی است؟
کتابهای این دسته بر اساس هدف به چند زیردسته تقسیم شدهاند. اگر هدفتان را میدانید، مستقیم به همان بخش بروید.
بیشتر زبانآموزان در چند بخش از این فهرست کتاب میخرند، نه فقط یکی. یک کتاب آموزشی، یک دیکشنری و چند داستان ساده ترکیبی است که کمتر کسی از آن پشیمان میشود.
سطح خودتان را چطور بفهمید؟
شایعترین اشتباه در خرید کتاب زبان، انتخاب کتابی با سطح نامناسب است. اگر خیلی سخت باشد، دلسرد میشوید و اگر خیلی آسان باشد، وقت تلف میکنید. پس اول سطح خودتان را با صداقت بسنجید.
مبتدی
حروف و کلمههای پایه را بلدید یا هنوز نمیدانید. جملههای کوتاه و روزمره برایتان دشوار است. کتاب خودآموز مصور و با توضیح فارسی مناسب شماست.
متوسط
میتوانید جملههای ساده بسازید و متنهای آسان را بفهمید، اما وقتی سرعت زیاد یا واژهها ناآشنا میشوند، گم میشوید. کتابهایی که مهارتها را جدا تمرین میدهند و داستانهای سطحبندیشده برای این مرحله مفیدند.
پیشرفته
بیشتر متنها را میفهمید و میخواهید دقیقتر، رسمیتر و روانتر شوید. رمانهای اصلی، کتابهای نگارش پیشرفته و منابع آزمون به کار شما میآید.
راه سادهی محک زدن: چند صفحه از کتابی را بخوانید. اگر بیشتر از یکی از هر ده کلمه را نمیدانید، احتمالا برای شما سخت است. اگر همه را میدانید، کتاب کمسطح است. مقیاس دقیق نیست اما خوب راهنمایی میکند.
کتاب آموزش زبان خارجی برای مبتدیها
وقتی از صفر شروع میکنید، ترتیب اهمیت دارد. کتاب خوب مبتدی با صداها و واژههای پرکاربرد شروع میکند و هر درس روی درس قبل بنا میشود. به این چند چیز توجه کنید:
- کتاب توضیح فارسی دارد یا فقط به زبان مقصد است؟ برای شروع، توضیح فارسی راحتی میآورد.
- تمرین کافی دارد؟ یادگیری زبان بدون تمرین سریع فراموش میشود.
- تلفظ را کجا یاد میدهید؟ اگر کتاب فایل صوتی همراه دارد، در مشخصات آن نوشته میشود؛ در غیر این صورت گفتن با آدم یا شنیدن از منبع دیگر لازم است.
- تصویر و رنگ دارد؟ برای بچهها و بزرگسالانی که حافظهی دیداری دارند مفید است.
یک توصیهی مهم: روزی نیم ساعت منظم، بهتر از هفتهای یک بار چند ساعت است. حافظه با تکرار کوچک ولی مداوم کار میکند. کتاب را یک جا نخوانید؛ هر روز یک درس، با مرور درس قبل.
بعد از مبتدی: تقویت مهارتها یکییکی
زبان چهار مهارت دارد: خواندن، نوشتن، شنیدن و حرف زدن. اغلب افراد در یکی قویتر و در دیگری ضعیفترند. کسی که سالها در مدرسه انگلیسی خوانده معمولا گرامر و خواندن را بهتر میداند تا مکالمه.
بخش تقویت مهارتهای انگلیسی برای همین موقعیت است. راه درست این است که ضعیفترین مهارتتان را پیدا کنید و روی آن بیشتر کار کنید. اگر نمیتوانید حرف بزنید، کتاب مکالمه بخرید و بلند بخوانید. اگر نوشتن سخت است، کتاب نگارش و تمرین بنویسید. اگر واژههایتان کم است، کتاب لغت و مرور روزانه.
یادتان باشد که رشد در زبان خطی نیست. گاهی هفتهها احساس میکنید هیچ پیشرفتی ندارید و ناگهان یک روز میبینید متنی را که قبلا نمیفهمیدید راحت میخوانید. این را طبیعی بدانید و ادامه بدهید.
آزمونهای زبان: کتاب آمادگی چطور کمک میکند؟
خیلیها برای مهاجرت، ادامهی تحصیل یا کار سراغ آزمون زبان میروند. آزمونهای معروفی مثل آیلتس و تافل مهارتهای مختلف را میسنجند و هر کدام ساختار و شیوهی نمرهدهی خودشان را دارند. کتابهای بخش آزمونهای زبان همین کار را میکنند: قالب آزمون را نشان میدهند و نمونهسؤال برای تمرین میدهند.
دو نکتهی مهم قبل از خرید:
- آزمون دقیق موردنظرتان را بشناسید. هر آزمون قالب خودش را دارد و کتاب یکی به درد دیگری نمیخورد.
- به ویرایش و سال چاپ نگاه کنید. بعضی آزمونها با گذشت زمان تغییراتی میکنند. اطلاعات رسمی و بهروز را از مرکز برگزارکنندهی آزمون بگیرید و کتاب را برای تمرین بخوانید.
کتاب آمادگی جای تسلط روی زبان را نمیگیرد. اگر سطح زبان کافی نیست، حل کردن صدها نمونه سؤال کمکی نمیکند. اول مهارتها را بسازید، بعد سراغ تکنیک آزمون بروید.
داستانهای سطحبندیشده: خواندن بدون ترس
یکی از راههای مؤثر بالا بردن واژگان خواندن است، ولی رمان اصلی برای اغلب زبانآموزان سخت است. داستانهای سطحبندیشده این مشکل را حل میکنند. این کتابها قصهها را با واژگان و جملههای سادهتر مینویسند تا بتوانید بدون توقف زیاد جلو بروید. بخش داستانهای سطحبندیشده انگلیسی همین کتابها را دارد.
قاعدهی خواندن لذتبخش این است که کتابی را بردارید که بیشتر آن را میفهمید، نه همهاش را. اگر هر جمله کلمهای ناشناخته داشته باشد، به دیکشنری وابسته میشوید و لذتش میپرد. بهتر است کتابی از سطح پایینتر بردارید و آن را تا آخر بخوانید تا خواندن به عادت تبدیل شود.
وقتی یک قصه را تمام کردید، احساس موفقیت کوچکی دارید که خیلی مهم است. زبانآموزی که چند کتاب کامل خوانده، بیشتر از کسی که دور خودش گشته و فقط جزوه دارد، احساس پیشرفت میکند.
رمان و کتاب اصلی: وقتی آمادهاید
بالاخره روزی میرسد که میخواهید کتابی را به زبان اصلی بخوانید، همانطور که نویسنده نوشته است. بخش رمان و کتاب انگلیسی (اوریجینال) برای همین لحظه است. خواندن متن اصلی سبک نویسنده، شوخیها و ظرافتهایی را نشان میدهد که در ترجمه ممکن است گم شود.
برای شروع، کتابی انتخاب کنید که پیشتر ترجمهاش را خوانده باشید یا داستانش را بدانید. آشنایی با ماجرا فهم متن را آسان میکند. کتاب کوتاهتر هم بهتر از رمان قطور است. لازم نیست هر کلمه را در دیکشنری پیدا کنید؛ اگر معنی کلی را میگیرید، ادامه بدهید و فقط واژههایی را که چندبار تکرار میشوند جستوجو کنید.
مانگا و کمیک: خواندن با چشم و لذت
شاید تعجب کنید که کمیک را جدی بگیریم، اما برای بسیاری از نوجوانان و جوانان همین راه اول ورود به یک زبان است. تصویر کمک میکند معنی را حدس بزنید و جملهها کوتاهاند. بخش مانگا و کمیک این فرصت را میدهد.
همهی کمیکها ساده نیستند و زبان بعضیها پر از اصطلاح محاوره است. برای همین، مشخصات کتاب و زبان آن را نگاه کنید. خواندن چیزی که دوست دارید انگیزه را بالا نگه میدارد و انگیزه مهمترین عامل ادامه دادن است.
دیکشنری و فرهنگ لغت: کدام را انتخاب کنیم؟
هر زبانآموزی دیکشنری لازم دارد. بخش دیکشنری و فرهنگ لغت انواع مختلف دارد و انتخاب درست به سطح شما بستگی دارد.
- دوزبانه: واژه را به فارسی برمیگرداند. برای مبتدی مناسب است.
- یکزبانه: معنی را با همان زبان مقصد توضیح میدهد. برای سطح متوسط به بالا بهتر است، چون شما را به فکر کردن به زبان وا میدارد.
- تخصصی: برای رشتهای خاص مثل پزشکی یا مهندسی.
دیکشنری بزرگ همیشه بهتر نیست. دیکشنریای که مثال میآورد و نشان میدهد واژه در جمله چهطور به کار میرود، ارزش بیشتری دارد. جستوجو کردن معنی یک واژه بدون دیدن مثال، بیشتر کار را ناقص میکند.
کتابهای دوزبانه و ویژه: شعر، نقشه و پرچم
در این دسته گاهی با کتابهایی روبهرو میشوید که ظاهرا آموزش زبان نیستند، اما دوزبانه یا چندزبانهاند. نمونهاش دیوان حافظ، غزلیات سعدی و رباعیات خیام در چاپهای دوزبانه و حتی پنجزبانه، یا نقشهی تهران و نقشهی جهان و پرچم کشورها که عنوانهایشان نشان میدهد دوزبانهاند.
این کتابها بیشتر برای هدیه، دکور و آشنا کردن مخاطب غیرفارسیزبان با فرهنگ ایرانی مناسباند تا آموزش منظم زبان. اما اگر با شعر حافظ آشنایید و میخواهید ببینید یک بیت به زبان دیگر چه میشود، همین چاپها جذاباند. برای خواندن ترجمهی شعر یاد بگیرید که ترجمهی شعر همیشه ناقص است؛ آنچه منتقل میشود معنی است نه موسیقی.
این کتابها اغلب در قطع بزرگ، با کاغذ گلاسه و گاهی جعبه یا قاب هستند. مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش نوشته شده، و اگر به دنبال هدیهاید، به کتابهای بخش سایر زبانها هم سر بزنید.
دربارهی خود زبان: کتابهایی برای کنجکاوها
بعضی خوانندهها فقط زبان خارجی نمیخواهند یاد بگیرند؛ میخواهند بدانند زبان چیست و چهطور کار میکند. کتابهایی مثل «تمهیداتی بر نظریهی زبان» در این دسته نشان میدهند که علم زبان هم جای خودش را دارد. این کتابها نه آموزشی هستند و نه برای مبتدی. آنها برای دانشجو و کنجکاوی است که دوست دارد ساختار زبان را از نظر علمی بشناسد.
در کنارش کتابی مثل «طراحی و پیادهسازی زبانهای برنامهسازی» که عنوانش به زبانهای رایانهای اشاره دارد، در این فهرست دیده میشود. اینها ربطی به یادگیری زبان انگلیسی ندارند. اگر دنبال آموزش زبان طبیعی هستید، از عنوانها و زیردستهها استفاده کنید تا سراغ کتاب نامناسب نروید.
یادگیری زبان خارجی برای کودکان و نوجوانان
پدر و مادرها زیاد میپرسند از چه سنی و با چه کتابی شروع کنند. جواب قطعی و یکسان وجود ندارد، ولی یک قاعده کمک میکند: برای بچهها زبان باید بازی باشد، نه درس. کتابهای مصور، شعر و ترانهی ساده، کارتهای تصویری و داستانهای کوتاه با تصویر بزرگ بهتر از کتاب گرامر عمل میکنند.
نوجوانها بیشتر با علاقهشان جلو میروند. نوجوانی که مانگا دوست دارد، با مانگا و کمیک انگلیسی راحتتر میخواند تا با کتاب درسی. نوجوانی که برای امتحان مدرسه میخواهد، به کتاب کمکدرسی و تمرین نیاز دارد. سعی کنید کتاب را همراه فرزندتان انتخاب کنید و به او اجازه بدهید حرف آخر را بزند. کتابی که خودش انتخاب کرده بیشتر باز میشود.
یک نکتهی دیگر: از فرزندتان انتظار کمال نداشته باشید و او را با دیگران مقایسه نکنید. اشتباه کردن در زبان طبیعی است و هر بار که بچه بدون ترس چیزی میگوید، یک قدم جلو رفته است.
زبان خارجی برای کار، مهاجرت و تحصیل
بسیاری از بزرگسالان زبان را با یک هدف مشخص یاد میگیرند: مصاحبهی شغلی، مقالهی دانشگاهی، سفر یا مهاجرت. این هدف به شما کمک میکند تمرکز کنید. کسی که میخواهد مقالههای تخصصی رشتهاش را بخواند، به واژگان تخصصی و مهارت خواندن نیاز دارد و لازم نیست مکالمه را اول بگذارد. کسی که مهاجرت میکند، حتما به مکالمه و شنیدن بیشتر نیاز دارد.
پیش از خرید کتاب از خودتان بپرسید کدام مهارت را کجا لازم دارید. سپس کتابی بردارید که همان مهارت را هدف گرفته باشد. زبانآموز بزرگسال وقت کمی دارد و نباید آن را صرف چیزی کند که به کارش نمیآید.
برای بزرگسالانی که سالها از مدرسه دورند، شروع دوباره اشکالی ندارد. سخت نگیرید. بیشتر افراد میبینند چیزهای قدیمی سریعتر از انتظار برمیگردند.
واژهها را چطور یاد بگیریم و نگه داریم؟
واژگان مهمترین سرمایهی زبانآموز است. اما حفظ کردن فهرست بلند لغت معمولا بینتیجه میماند. روشهای زیر بهتر جواب میدهند:
- واژه را در جمله یاد بگیرید. کلمهی تنها زود فراموش میشود؛ جملهای که واژه در آن به کار رفته، معنی و کاربرد را با هم میآورد.
- مرور با فاصله. واژهی تازه را فردا، سه روز بعد، یک هفته بعد و یک ماه بعد مرور کنید. این تکرار فاصلهدار حافظه را قوی میکند.
- کمتر ولی کامل. روزی پنج واژهی خوب یاد گرفتهاید، بهتر از پنجاه واژهی نیمهکاره است.
- از واژههای خودتان شروع کنید. واژههایی که به کار و علاقهی شما مربوطاند، راحتتر میمانند.
- بنویسید و بلند بگویید. استفادهی فعال از واژه آن را ماندگار میکند.
کتابهای تقویت واژگان معمولا همین اصول را دنبال میکنند و واژهها را با مثال و تمرین میآورند. هنگام خرید، نمونهی درس را ببینید و اگر جمله و تمرین دارد، انتخاب بهتری است.
گرامر: چقدر لازم است و کجا باید بایستیم؟
گرامر یکی از بحثبرانگیزترین بخشهای زبانآموزی است. بعضی معتقدند همه چیز گرامر است و بعضی میگویند اصلا لازم نیست. حقیقت در میان است. گرامر چارچوب میدهد تا جملهها را درست بسازید، اما هیچکس با فقط گرامر مکالمه نکرده است.
پیشنهاد ساده: قاعدههای پرکاربرد را یاد بگیرید و خیلی زود بروید سراغ استفاده از آنها در خواندن، نوشتن و صحبت. قاعدههای نادر را وقتی به آنها رسیدید یاد بگیرید. کتاب گرامر را مثل مرجع در نظر بگیرید؛ وقتی سؤالی دارید، سراغش بروید، نه اینکه از صفحهی اول تا آخر مثل رمان بخوانید.
در انتخاب کتاب گرامر، به این توجه کنید که توضیحها ساده و مثالها کافی باشند و تمرین همراه داشته باشند. کتابی که فقط قاعده میگوید و تمرین ندارد، بعد از یک هفته از یادتان میرود.
اشتباههای رایج زبانآموزان و راه فرار از آنها
- خریدن کتاب زیاد و خواندن هیچکدام. یک کتاب را تمام کنید، بعد سراغ بعدی بروید.
- نگاه کردن به سطح سختتر از توان. غرور کتاب سطح بالا میخرد و ناامیدی برمیگرداند.
- ترجمهی کلمه به کلمه. زبانها یکبهیک به هم نمیخورند. عبارتها را کامل یاد بگیرید.
- ترس از اشتباه کردن. کسی که اشتباه نمیکند، زبان یاد نمیگیرد.
- نبود تکرار. واژهای که یک بار دیدهاید و مرور نکردهاید، هفتهی بعد رفته است.
- نبودن هدف. بدانید برای چه یاد میگیرید: کار، سفر، آزمون یا لذت. هدف انتخاب کتاب را ساده میکند.
یک برنامهی ساده برای شروع
اگر میخواهید از همین امروز شروع کنید، این برنامه را میتوانید با تغییر دلخواه اجرا کنید.
- روزی سی دقیقه با کتاب اصلی آموزش کار کنید.
- روزی ده دقیقه واژههای جدید را مرور کنید.
- هفتهای چند بار یک صفحه از داستان ساده بخوانید.
- هر هفته یک نوشتهی کوتاه، حتی سه جمله، بنویسید.
- هر ماه سطح خودتان را دوباره بسنجید و اگر لازم شد کتاب را عوض کنید.
در این برنامه چیزی سنگین نیست. راز موفقیت در زبان، تداوم است و تداوم هم از نظم کوچک میآید. کتابی که هر روز بازش میکنید بهتر از کتاب گرانقیمتی است که در قفسه میماند.
انگیزهی یادگیری زبان خارجی را چطور زنده نگه داریم؟
شروع هر کسی پرشور است. مشکل روز بیستم و روز صدم است، وقتی هیجان اول فروکش کرده و پیشرفت کند به نظر میرسد. کسانی که زبان خارجی را واقعا یاد میگیرند معمولا این چند کار را میکنند.
اول، هدف را کوچک و قابل اندازهگیری میکنند. «انگلیسی بلد شوم» هدف مبهمی است، اما «این ماه یک داستان ساده را تمام کنم» روشن است و وقتی انجامش دادید، حس خوبی میدهد. دوم، لذت را وارد کار میکنند: فیلم مورد علاقه، کتابی که دوست دارند، موسیقی یا کمیک. یادگیری زبان خارجی وقتی به سرگرمی گره بخورد، دیگر بار سنگین نیست.
سوم، پیشرفت را ثبت میکنند. دفتری که واژههای تازه و کتابهای تمامشده را در آن یادداشت میکنید، بعد از چند ماه نشان میدهد چهقدر راه آمدهاید. چهارم، همسفر پیدا میکنند: دوستی که او هم زبان یاد میگیرد و میشود با هم تمرین کرد. و پنجم، به خودشان سخت نمیگیرند. یک روز نخواندن فاجعه نیست؛ مهم این است که فردا برگردید.
کتاب چاپی برای این مسیر یار خوبی است چون پیشرفت را میشود لمس کرد: صفحههایی که پشت سر گذاشتهاید و یادداشتهایی که کنارشان نوشتهاید. هر بار که کتاب زبان خارجی را باز میکنید و میفهمید بخشی از آنکه ماه پیش سخت بود حالا ساده است، دلیل کافی برای ادامه دارید.
پرسشهای پرتکرار دربارهی کتاب زبان خارجی
برای شروع زبان کدام کتاب را بخرم؟
کتاب خودآموز مبتدی با توضیح فارسی و تمرین کافی. به زیردستهی آموزش زبان انگلیسی سر بزنید و کتابی مناسب سطح خودتان پیدا کنید.
آیا با کتاب تنها میشود زبان یاد گرفت؟
کتاب پایهای محکم میدهد، اما برای مکالمه و شنیدن باید تمرین جداگانه هم داشته باشید. ترکیب کتاب و شنیدن و صحبت کردن نتیجهی خوبی میدهد.
کتاب آزمون را از کجا شروع کنم؟
اول سطح زبان خودتان را بسنجید. اگر سطحتان پایین است، ابتدا مهارتها را بسازید. بعد کتاب آزمون موردنظرتان را بگیرید و ببینید ویرایش و سال چاپ چه است.
دیکشنری دوزبانه بهتر است یا یکزبانه؟
مبتدیها با دوزبانه راحتترند. از سطح متوسط به بعد، یکزبانه به فکر کردن به زبان کمک میکند. بسیاری از افراد هر دو را دارند.
داستان سطحبندیشده به چه دردی میخورد؟
خواندن را آسان و لذتبخش میکند و واژگان را طبیعی بالا میبرد. برای گذر از آموزش به خواندن واقعی پل خوبی است.
کتابهای دوزبانه برای یادگیری خوباند؟
بیشتر برای آشنایی و هدیهاند. برای یادگیری منظم، کتابهای آموزشی سطحبندیشده مناسبترند.
آیا میتوانم نسخهی چاپی را آنلاین سفارش بدهم؟
بله، نسخهی چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود و مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است.
جمعبندی: امروز یک قدم، سال دیگر یک زبان
یادگیری زبان مسابقه نیست. کسی که آرام و پیوسته جلو میرود، از کسی که با شتاب شروع میکند و رها میکند جلوتر میرسد. کتاب مناسب سطح و هدفتان اولین قدم درست است.
حالا میدانید کتابهای زبان خارجی چه بخشهایی دارند، سطح خودتان را چطور بسنجید و چه اشتباههایی را کنار بگذارید. به کتابهای دستهی زبان خارجی سر بزنید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخهی چاپی موردنظرتان را آنلاین سفارش بدهید. اولین درس را همین امروز شروع کنید.