درسنامه شطرنج دانشگاه

معرفی کتاب درسنامه شطرنج دانشگاه برخی شطرنج را یک سرگرمی می دانند وعده ای دیگر آن را یک ورزش رزمی ذهنی محسوب می کنند. در حالی که شطرنج علاوه بر این که یک ورزش ذهنی است متکی بر ابتکار وخلاقیت فرد بازی کننده نیز می باشد. شطرنج به طور خلاصه هم علم است، هم ورزش و هم هنری آمیخته با ابتکار و خلاقیت. موفقیت در این ورزش بیش از هر چیز به توان تحلیل و فهم انتزاعی ذهن وابسته است. کتاب درسنامه شطرنج دانشگاه شطرنج یکی از کهن‌ترین بازی هایی‌است که امروزه نیز در میان مردم جهان رواج دارد؛ به‌طوری‌که قدمت این بازی را بیش از ۱۵۰۰ سال رقم زده‌اند. شطرنج اختراع ایرانیان است. عده‌ای هم آن را ابداع هندیان، یونانیان، رومیان، بابلی‌ها، سکاها، مصریان، یهودیان، چینی‌ها و اعراب دانسته‌اند. اما آن‌چه که بیش از هر رأی دیگری مورد پذیرش است، این که شطرنج در اصل هندی بوده، سپس از هند به ایران آورده شده، از ایران به عرب‌ها و جهان اسلام گسترش یافته، و سرانجام از جهان اسلام به اروپا رفته‌ است. در اروپای قرن پانزدهم، شطرنج به شیوه امروزین آن درآمد؛ و در نیمه دوم قرن نوزدهم، مسابقات جهانی شطرنج آغاز گردید. در قرن بیستم، فدراسیون جهانی شطرنج تاسیس شد. درباره ی پیدایش شطرنج چندین روایت موجود است که تنها تعداد کمی از آن ها معقول و باور کردنی هستند. در اولین داستانی که بررسی می کنیم، داستانی است که ثعالبی در شاهنامه ی معروف به ابومنصور نقل می کند. این داستان را فردوسی نیز در شاهنامه با تفصیل بیشتر آورده است. داستان از این قرار است که وقتی طلحند، پسر نای هندی در جنگ با گو پسر عموی خود، بر سر پادشاهی کشته شد، مادرش از غم او افسرده گشت. گروهی از دانشمندان برای سرگرم کردن مادر و نیز نشان دادن وضعیت جنگی که پسرش در آن کشته شد شطرنج را اختراع کردند. از این داستان اگر به دلیل نبودن مدارک کافی بگذریم، در ادبیات کهن هند دو اثر وجود دارد که تا حدی قابل استناد هستند. در ادبیات هندی فقط دو اثر قابل قبول وجود دارد که در زیر به طور مختصر به شرح آن ها می پردازیم. نخستین مطلب مربوط به اوایل قرن هشتم میلادی است که به زبان سانسکریت و با نثری ساده نوشته شده است. سوباندهو (نام این نوشته) درباره‌ی حکومت اودایانا، پادشاه واتسا و ملکه اش مطالبی نگاشته است. در بین این مطالب اشاره ای هم به مهره های شطرنج شده که دقیقا مشخص نیست این مطالب در مورد شطرنج امروزی است یا نوع دیگری از شطرنج، چرا که نوع دیگری نیز هست که با تاس بازی می شود. نوشته ی دیگر مربوط به بانا، نویسنده ای هندی است که ضمن شرح دادن چگونگی پادشاهی سری هارشا که در شمال هند حکومت می‌کرده است، اشاره ای به آموزش شطرنج در دربار او دارد. این نوشته در قرن هفتم میلادی نگاشته شده که کهن ترین نوشته ی مکتوب هندی در رابطه با شطرنج است. یکی از کهن‌ترین نوشته‌های ایران – و شاید جهان – که به وضوح از شطرنج یاد می‌کند، کتاب کارنامه اردشیر پاپکان (کارنامک ارتخشیر پاپکان) است. در این نوشته آمده است: ” اردشیر به فر خدای در چوگان، سواری، چترنگ و شکار برتری یافت”. این سند یکی از قدیمی‌ترین اسناد مکتوبی‌است که به بازی شطرنج اشاره دارد و عده‌ای همین سند را دلیل بر ابداع شطرنج توسط ایرانیان دانسته‌اند. روایاتی که ورود شطرنج را به ایران با عهد ساسانی هم‌زمان می‌دانند اغلب از ماتیکان‌ چترنگ یا چترنگ ‌نامک (گزارش شطرنج) گرفته‌ شده ‌است و مشابه آن را فردوسی در شاهنامه به نظم درآورده. این داستان – که به چندین شیوه نقل می شود- چنین است: در زمان پادشاهی خسرو انوشیروان، شاهی از شاهان هند که دیورسام خوانده می‌شد فرستاده‌ای را به دربار ایران روانه داشت. فرستاده پس از به جای آوردن آداب دربار، گنج‌ها و خواسته های گرانبهایی را به شاه ایران پیشکش کرد و تخته‌ای از شطرنج با مهره هایی از عاج و زمرد نیز فراز آورد. آنگاه به پادشاه ایران چنین گفت: که ای شاه شاهان! من از سوی شهریار هند بدین کار گمارده شدم تا شما را بگویم آنچه را که از شهریارم شنیده‌ام. شهریار ما گفت که هیچ برتری نیست مگر به دانش و خرد و اینک که شما خود را از ما برتر می‌دانید، پس بایسته است که دانش شما نیز از دانش ما افزون باشد. اینک ما این شطرنج را به سوی شما فرستادیم تا شما روش و شیوه آن را – چنان که هست- بازیابید؛ اگر از این کار فرومانید، آنگاه باید ساو و باج بر ما بفرستید و اگر توانستید، آنگاه ما باجگزار شما خواهیم بود. ” در پایان این داستان، بزرگمهر، وزیر انوشیروان، راه و شیوه این بازی را درمی‌یابد و بدین‌سان ایرانیان بر هندیان غالب می‌آیند. از آنجا که دقیق مشخص نیست چه کشور یا چه شخصی برای اولین بار شطرنج را اختراع کرده در این جا نام چند مخترع شطرنج را از کشور های مختلف ذکر می