فرزند نیل

کتاب فرزند نیل نوشتۀ هوارد فاوست با ترجمه و اقتباس ذبیح‌الله منصوری گزیده‌ای از متن کتاب مقدمۀ نویسنده اسم اصلی “موسی” در زبان مصری “موشه” بوده که به ترجمۀ تحت‏اللفظی یعنی “کودکی داده شده”؛ و عبری‏های قدیم هم نام موسی را “موشه” تلفظ می‏کردند و این کلمه بعدها به شکل “موسس” در آمد و با همین شکل وارد زبان ما (زبان انگلیسی) گردید. خط قدیم مصری‏ها خط تصویری بود و امروز عده‏ای از دانشمندان مصرشناس آن خط را می‏خوانند و معانی آن را به‏خوبی ادراک می‏کنند ولی درخصوص تلفظ کلمات با هم اختلاف نظر دارند. علتش این است که هیچ‏کس نمی‏داند مصری‏های قدیم کلمات را چگونه تلفظ می‏کردند و وضع ما در قبال خط تصویریِ قدیمِ مصر شبیه به وضع کسی است که امروز بخواهد زبان انگلیسی را از روی کتاب (بدون شنیدن طرزِ تلفظِ کلمات انگلیسی) تحصیل کند. یك چنین محصلی ممکن است زبان انگلیسی را از روی کتاب به‏خوبی فرابگیرد و معانی تمام عبارات را بفهمد ولی نمی‏تواند کلمات انگلیسی را درست تلفظ نماید، زیرا به‏گوشْ نشنیده است. دانشمندان مصرشناس ما هم می‏توانند خطوط تصویری قدیم مصر را بخوانند اما نمی‏دانند طرز تلفظ واقعیِ کلمات چگونه است و به‏همین‏جهت حتی راجع‏به طرزِ تلفظِ اسمِ معروف‏ترین سلاطین مصر با هم اختلاف دارند و اگر در این سرگذشت به نام‏هایی مصری برخوردید که دیگران آن را به شکل دیگر نوشته بودند بدانید که ناشی از بی‏اطلاعی نویسنده نیست، بلکه بعضی از دانشمندانِ مصرشناس این‏گونه تلفظ را که در این سرگذشت دیده می‏شود ارجح دانسته‏اند. دیگر اینکه عنوان “فرعون” تا زمان “رامسس دوم”، یعنی تا زمان موسس (موسی) در مصر وجود نداشته است و مصری‏ها سلاطین خود را دو نوع می‏خواندند: اول اینکه اسم خدا را در جلوی اسم خاص پادشاه ذکر می‏کردند و فی‏المثل می‏گفتند “خدا رامسس” یا اینکه اسم خدا را جلوی اسم عام پادشاه قرار می‏دادند و می‏گفتند “خدا پادشاه” و عنوان فرعون بعد از اینکه رامسس دوم عمارتی بزرگ ساخت به‏وجود آمد و پس از رامسس دوم عنوان سلاطین مصر گردید؛ و فرعون در زبان مصری یعنی “خانۀ بزرگ” و با اینکه تا زمان رامسس دوم عنوان فرعون را بر سلاطین نمی‏نهادند، ما برای اینکه خوانندگان ناراحت نشوند، عنوان پادشاه مصر را همان فرعون قرار می‏دهیم. نکتۀ سوم اینکه در این سرگذشت فصول و ماه‏ها مانند فصول و ماه‏های امروز ملل امریکا و اروپا ذکر شده تا اینکه خواننده ناراحت نشود و کسانی که وارد در تاریخ هستند می‏دانند که در مصر قدیم بیش از سه فصل وجود نداشت و حساب ایام را طور دیگر نگاه می‏داشتند. در آغاز نوجوانی روزی که موسی ده ساله شد، در روز ده سالگی، فرعون مصر، موسوم به “رامسس دوم” آن طفل را به حضور طلبید. موسی، پسری بود زیبا، دارای موهای سیاه و در جلو، یعنی روی پیشانی، موهایش را کوتاه کرده بودند اما در طرفین سر موهای بلندش به دو شانه می‏رسید و در عقبْ مویش روی پشت می‏افتاد. هرکس که آن پسر را می‏دید می‏فهمید که بزرگ‏زاده و وابسته به خاندان سلطنتی است، زیرا راست می‏ایستاد و سر را بلند نگاه می‏داشت؛ و آموزگاران به شاهزادگان مصری می‏آموختند که باید راست بایستند و سر را راست نگاه دارند. تنها چیزی که موسی را از مصری‏های نیلِ سفلی متمایز می‏کرد این بود که بینی بزرگ داشت و بینی او به بینی مصری‏های نیل علیا شبیه می‏نمود. با اینکه بیش از ده سال از عمر موسی نمی‏گذشت هرکس که او را می‏دید می‏گفت وی یک نوجوان سیزده ساله و شاید چهارده ساله است و در روز دهمین سال تولد آن پسر، وقتی فرعون مصر او را پذیرفت گفت: «موسی، می‏بینم که بزرگ شده‏ای» و بعد وی را نزدیك خود آورد و دست بر سرش زد و موهای سیاهش را نوازش داد و گفت: «مادرت غمگین است. نزد او برو تا تو را ببیند و از مشاهدۀ رشد تو خوشوقت شود.» مادر موسی همسر رامسس دوم فرعون مصر بود و لذا فرعون پدر آن پسر محسوب می‏گردید. مادر موسی در همان روز که پسرش نزد فرعون رفت تا اینکه به مناسبت ده سالگی‏اش مورد محبت قرار بگیرد، پزشك خود موسوم به “ستی” را طلبید. از چندی قبل از آن تاریخ، مادر موسی (همسر فرعون مصر) هر سه‏ روز و گاهی هر دو روز یك مرتبه، پزشك خود را احضار می‏کرد. علت احضار پزشك به‏ظاهر سردرد یا دردِ پا یا دردِ معده بود؛ اما ستی، پزشك همسر فرعون، قبل از اینکه وارد خانۀ آن زن شود می‏دانست که درد آن خانم چیز دیگر است. همین که مادر موسی پزشك را دید زبان به نکوهش گشود و گفت: «تو برای چه از من غافل هستی و به چه مناسبت درصدد مداوای من بر نمی‏آیی؟» پزشك گفت: «من چه غفلتی کرده‏ام؟» شاهزاده‏خانم گفت: «آخر تو پزشک هستی و باید مرا مداوا کنی؟» ستی گفت: «به من بگو که کجای ملکه درد می‏کند تا من آن را معالجه نمایم.» همسر فرعون گفت: «چه دردی بدتر از اینکه هر روز من از روز قبل پیرتر می‏شوم و