حزب سوسیالیست و انتقال حکومت از قاجار به پهلوی

یکی از جریانات مهم که در ایجاد نظام مشروطه شرکت داشت، جریان سوسیال دموکراسی بود. این جریان که ملهم از تحولات اروپا به‌خصوص روسیه بود، خواستار اصلاح کلیه‌ی ارکان جامعه، مطابق الگوی سوسیالیستی گردید. این جریان، مدتی پیش از پیروزی انقلاب مشروطه، بیشتر از طریق روشنفکران ایرانی حاضر در باکو، در میان اصلاح‌گران و انقلابیان ایرانی رسوخ یافت و اهداف و خواسته‌های آن پس از سرنگونی استبداد صغیر، عمدتا به ‏وسیله‌ی کسانی که حزب دموکرات را تشکیل دادند، پیگیری شد. مسئله‌ای که این پژوهش در پی روشن‌نمودن آن است، نشان‌دادن نقش مهم و تأثیرگذار حزب سوسیالیست __ به‌عنوان یکی از احزابی که در طول مجالس چهارم و پنجم فعالیت داشت__ بر حوادث و جریانات سیاسی کشور است. اینکه این حزب در مسائل مهمی همچون برپایی یا سقوط کابینه‌ها، قضیه‌ی جمهوری، تحقق آمال و اهداف مشروطه‌خواهان __ به‌خصوص طیف سوسیال دموکرات __ و تغییر سلطنت قاجاریه چه تأثیری داشت و چگونه عمل نمود. پرسش‌هایی که ذیل این مسئله قابل‌طرح‌اند، به قرار زیر است: جریان سوسیال دموکراسی چه روندی را تا قبل از تشکیل مجلس چهارم طی نمود؟ حزب سوسیالیست در پی چه زمینه‌ها و فعالیت‌هایی شکل گرفت؟ با توجه به اینکه بیشتر اعضای حزب سوسیالیست را دموکرات‌های سابق تشکیل می‌دادند، این حزب تا چه حد تلاش نمود خواسته‌های گذشته و فعلی خود را مطرح و دنبال نماید؟ حزب سوسیالیست، در تحولات سیاسی دوره‌ی چهارم مجلس شورای ملی، چه عملکردی داشت و نسبت به جناح‌های داخلیِ صاحب قدرت، چه مواضعی را اتخاذ کرد؟ حزب سوسیالیست در طول دوره‌ی مجلس پنجم دست به چه اقداماتی زد و در مسائل مهمی چون قضیه‌ی جمهوری و تغییر سلطنت، چه تأثیری از خود بر جای گذاشت؟ و در ضمن این وقایع چه تأثیری بر سرنوشت حزب داشت؟ چون حزب سوسیالیست متأثر از انقلاب روسیه بود، نوع و میزان رابطه‌ی این حزب با دولت شوروی و گروه‌های داخلی تحت حمایت این دولت چگونه بود؟