جواهرالتصوف

ابو زكريا يحيى بن معاذ بن جعفر (جعفری) الرازی الواعظ در طبقه‌ی اولی عرفا قرار دارد و عطار از او با القابی مانند «ناطق حقايق»، «واعظ خلايق» و… یاد می‌کند. سعید هارون عاشور، مجموعه‌ی اقوالِ معاذ رازی را که مجموعه‌ای از اصطلاحات و مقامات عرفانی است، در کتابی تحت عنوان «جواهر التصوف» جمع‌آوری و تصحیح می‌کند و دکتر احمد وفائی بصیر نیز برای ترجمه از همین تصحیح بهره می‌برد. از زندگی این عارف اطلاعات دقیقی نداریم؛ كنيه‌ی او ابوزكريا و لقب وی واعظ است، در ری متولد شد و سال تولدش نیز مشخص نیست. آگاهی ما، محدود به اشاره‌هايی است كه تذكره‌نويسان و ديگر نويسندگان آثار عرفانی و اسلامی در مورد يحيی مطرح كرده‌اند. در اين آثار در مورد مهارت یحیی در سخنوری، سخنان، سفرها و ارتباط با عرفای ديگر، ياران و نزديكانش آمده است. يحيی پس از فراگرفتن مقدمات علوم، به رياضت و سير و سلوک پرداخت و عارف و سخنوری مشهور شد. وی به سال ۲۵۸ ه.ق در نیشابور از دنیا رفت.