نامه ها – صمد بهرنگی

در آغاز کتاب نامه ها نوشتۀ صمد بهرنگی می خوانیم : “نامه ها” نوشتۀ صمد بهرنگی اشاره نامه‏هایی که در این مجموعه می‏آید، مربوط به دوران‏های مختلف زندگی صمد است. او این نامه‏ها را برای افراد مختلف نوشته است. قسمت اول : این مجموعه، شامل نامه‏های اوست برای شاگردان و دوستانش، این نامه‏ها قبلاً در جنگ‏های مختلف چاپ شده و در اینجا، از همان جُنگ‏ها، عیناً نقل می‏شود – بدون هیچگونه دخل و تصرفی. از بابت محفوظ ماندن این نامه‏ها باید ممنون دست‏اندرکاران آن جُنگ‏ها بود. از سایر دوستان صمد انتظار می‏رود چنانچه نامه و یادداشتی از او نزد خود دارند، به نشانی ناشر بفرستند تا در چاپ‏های بعد، به مجموعۀ حاضر افزوده شود. قسمت دوم : چند نامۀ اداری است که صمد، به عناوین مختلف، نوشته و نسخه‏ای از آنها را برای خود نگاه داشته است. این نامه‏ها از نظر این که شاید در شناسایی صمد و محیط و زمان او کمک کند، آورده می‏شوند. برای پرهیز از هر نوع جنجال و تاکید بر این واقعیت که نامه‏های صمد، در عین خصوصی بودن، می‏توانند جنبۀ خطابی عام نیز داشته باشند، در این نامه‏ها نام اشخاص و ادارات حذف شده و به جای آنها «…» گذاشته شده است. قسمت سوم : را نامه‏هایی تشکیل می‏دهند که صمد برای برادرش، اسد، نوشته است. در این نامه‏ها نیز پاره‏ای مطالب، و حتی چند سطر و صفحه که بیشتر مربوط به مسائل خصوصی و خانوادگی بود، حذف شده و اینگونه حذف‏ها با «……» نشان داده شده است. قسمت چهارم: شامل نامه‏هایی است که صمد برای یوسف، دوست ایام کودکی و بچه محل خود – که درمیان دوستان او جای بخصوصی داشت و من حیفم آمد و ضرورتی ندیدم که نام او را از نامه‏ها حذف کنم – نوشته است. او از دوستان همقلم صمد نبود و همانطوری که از فحوای نامه‏های صمد نیز برمی‏آید، فقط دوست داشت که صمد را دوست بدارد؛ و عجیب این که، هر آن دو، سرنوشت مشابهی یافتند؛ صمد را آب شمال غرق کرد و یوسف را آب جنوب – درست دو نقطۀ مقابل هم و بسیار دور از هم: کلالۀ ارس و چاه‏بهار. شاید بیشتر دوستان صمد، تاکنون نام یوسف را نشنیده‏اند – یوسفی که شیدای صمد بود. حقش این است که – اگر بشود چنین کاری را کرد – این کتاب را از طرف صمد، به یوسف تقدیم کنم؛ چون می‏دانم که اگر صمد بود، خود، همین کار را می‏کرد. در قسمت ضمائم: مقاله‏ای است که فقط یک بار، در جُنگی چاپ شده، به علاوۀ «وقایع نگاری مشروطه» که در آدینه چاپ شده بود، و دو افسانۀ چاپ نشدۀ آذربایجانی، که بنا به عللی، در افسانه‏های آذربایجان درج نشده بود. در ضمن، دو نامه از خیل نامه‏های شاگردان صمد و یک نامه از جمله نامه‏های بچه‏های جنوب کشور، به عنوان نمونه، آورده می‏شود تا شاید مختصری از چگونگی روابط صمیمانۀ صمد با شاگردانش و بچه‏های دیگر، و خوانندگان کتابهایش معلوم گردد و دانسته شود که اینهمه محبت مردم _ به ویژه کوچولوها و نوجوانها _ به صمد، بیجا نیست. 1 دوست عزیزم سلام. نامه‏ات رسید. باور کن کلی خوشحالم کرد. چه خوب کاری کردی که برایم نامه نوشتی. ممنون برادر. باور کن تنها بهره‏ای که من از معلمی می‏برم و راست راستی خوشحالم می‏کند و برایم لذتّبخش است، همین دوستی‏هاست که از اینجا و آنجا برایم جمع می‏شود: یکی از آخیرجان، دیگری از ممقان و دیگری از جای دیگری. حال پدر و مادر خوبت چطور است؟ برادرت؟ سلام مرا به همه‏شان برسان؛ به آنها و دوستان دیگرمان که دیگر نمی‏خواهم، یکی‏یکی، اسم ببرمشان. اما تو هرکی را دیدی بش بگو فلانی نوشته اگر فرصت دارید دو کلمه احوالتان را برایم بنویسید. مثلاً به این …. گردن کلفت بگو: نامرد، مگر وقت نمی‏کنی دو خط برای معلمت بنویسی و احوالت را بگویی؟ اگر شد، نامه را بده خودش بخواند. …. ، مخصوصاً به کلاس نهمی‏ها سفارش مرا برسان. مثل  اینکه آنها دیگر ما را پسند نمی‏کنند. آخر، دیگر دبیرستان را تمام کرده‏اند و شده‏اند مرد. بگذریم از اینها. گلایه و شکایت موردی ندارد. حتماً سرشان زیادی گرم کار و زحمت است؛ روز کار می‏کنند و شب هم که خسته و کوفته می‏آیند و می‏خوابند. حق دارند. اما تو هرکدام را دیدی سلام مرا برسان. ممنون تو. نوشته بودی که کتاب زیاد می‏خوانی، ساغ اول [1] ! از دوست خوب و هوشیاری مثل تو همین انتظار را داشتم. باور کن، … جان، به خودم می‏بالم که مثل تو شاگردی دارم. نامه‏ات را دادم برادرم، جعفر، خواند و پیش او پز دادم که: جعفر، می‏بینی من چه شاگردهای مهربانی دارم! از نوشتن هم دست برندار. حتی اگر توانستی، خاطرات خودت را بنویس. مخصوصاً اگر توانستی، شب و روز، دقت کن ببینی بچه‏های مدرسه از کلاس اوّل تا نهم تعطیلات خودشان را چگونه می‏گذرانند. سرگرمی‏هایشان چیست. راضی هستند یا نه؟ این‏ها را یک مقاله کن؛ در مهرماه، در اوّلین جلسۀ انشاء، بخوان تا بچه‏ها گوش کنند. عنوان مقاله هم این باشد: «سرگرمی‌ها