داستایفسکی در کتاب جنایت و مکافات، علاوه بر شخصیت راسکولنیکف، شخصیت‌های دیگری را نیز به تصویر می‌کشد که هر یک نماد یک جنبه از جامعه‌ی روسیه در آن دوران هستند. به عنوان مثال، سونیا، دختر مارمالادوف، نماد بردباری و تقوا است که با وجود فقر و تحقیر، به خودش و خانواده‌اش عشق می‌ورزد. پورفیری پتروویچ، بازرس پلیس، نماد هوش و زیرکی است که با استفاده از روش‌های روانشناسانه، سعی می‌کند راسکولنیکف را به گناهش اعتراف دارد. لوژین، نامزد دانلودا، نماد بخل و خودخواهی است که فقط به منافع خود فکر می‌کند.

کتاب جنایت و مکافات، نه تنها یک رمان جذاب و هیجان‌انگیز است، بلکه یک اثر فلسفی و اخلاقی نیز به شمار می‌آید. داستایفسکی در این کتاب، به بحث درباره‌ی مفاهیم مثل آزادی، مسئولیت، عشق، توبه و رستگاری می‌پردازد. او نشان می‌دهد که چگونه قاتل هم ممکن است با عشق و توبه، زنده شود و چگونه قضاوت خدا با قضاوت انسان فرق دارد. این کتابی چالش‌برانگیر برای خواننده است و باعث می‌شود درباره‌ي خودش و جامعه‌ای که در آن زندگي مي‌كند فكر کند. این کتاب همچنین به نقد اندیشه‌های اجتماعی و سیاسی موجود در آن زمان می‌پردازد. داستایفسکی به عنوان یک نویسنده محافظه‌کار، از ایدئولوژی‌های رادیکال و تغییرات انقلابی منتقد است و از طریق شخصیت‌های مختلف، نشان می‌دهد که چگونه این ایدئولوژی‌ها ممکن است به خشونت، تباهی و بی‌معنایی منجر شوند.

داستایفسکی در نوشتن کتاب جنایت و مکافات، از سبک رئالیسم استفاده می‌کند. او با جزئیات دقیق و زنده، صحنه‌ها و شخصیت‌های داستان را به تصویر می‌کشد. او همچنین از تکنیک‌های روانشناسانه، مثل داخل شدن در ذهن شخصیت‌ها، استفاده از رویاها و هذیان‌ها، تغییر نظرات و رفتارهای شخصیت‌ها براساس شرایط و … برای نشان دادن پیچیدگی و تعارضات روحی آن‌ها استفاده می‌کند. او نمایشگر گفتگوهای بلند و عمق دار است که در آن‌ها مسائل فلسفی، اخلاقی، سیاسی و دینی مورد بحث قرار می‌گیرند.

به طور خلاصه، کتاب جنایت و مکافات یک رمان بسیار قوی و تأثیرگذار است که با زبان ساده، مسائل عمق دار را به خواننده منتقل مي كند. این کتاب همچنین یک پیام مهم را به خواننده می‌رساند: اینکه هیچ کس نمی‌تواند برای خود قانون بسازد و از عواقب اعمال خود فرار کند. هر انسانی باید با وجدان خود روبرو شود و مسئولیت گناهان خود را بپذیرد. این کتاب نشان می‌دهد که تنها راه رستگاری، توبه و عشق است. راسکولنیکف در آخر داستان، با اعتراف به گناهش و عشق به سونیا، شروعی تازه برای زندگی خود می‌کند.

کتاب جنایت و مکافات، یکی از آثار برجسته‌ی داستایفسکی است که با سایر آثار او، مثل برادران کارامازوف، ابله، جن‌زده‌گان و … دارای شباهت‌ها و تفاوت‌هایی است. این آثار همگی درباره‌ی مسائل فلسفی، اخلاقی، دینی و اجتماعی هستند و شخصیت‌های پیچیده و تعارض‌آمیز را به تصویر می‌کشند. اما هر یک از این آثار، یک جنبه خاص را بیشتر تأکید می‌کنند. به عنوان مثال، در برادران کارامازوف، مسئله‌ی خدا و شر در جهان مورد بحث قرار می‌گیرد. در ابله، شخصیت مسیح‌وار پرنس میشکین نمایش داده می‌شود و در جن‌زده‌گان، تأثیر ایدئولوژی‌های رادیکال بر جامعه نشان داده می‌شود.

کتاب جنایت و مکافات، پر از نمادها و الگوهایی است که به عمیق تر شدن داستان کمک می‌کنند. به عنوان مثال، تبر نماد قتل و گناه است که راسکولنیکف پس از قتل پیرزن، آن را پس می‌زند و سپس در حالت هذيان به دنبال آن مي گردد. رويا نماد روحيات شخصيت ها است كه در آن ها نشان داده مي شود كه چگونه راسكولنيكف با خودش در تضاد است و چگونه سونيا به دنبال رستگاري او است. عبور از زیر چادر نماد تغييرات در شخصيت راسكولنيكف است كه در آغاز داستان با چادري سياه پوشيده است و در پایان داستان با چادري سفید عبور مي كند.

کتاب جنایت و مکافات، یک کتاب با تن و حالتی تاریک و سنگین است که بازتابی از جامعه‌ی روسیه در آن دوران است. داستایفسکی با استفاده از توصیف‌های دقیق و زنده، فضای کتاب را پر از فقر، بی‌عدالتی، خشونت، بیماری و ناامیدی می‌کند. اما در عین حال، او نشان می‌دهد که در این فضای تاریک، همچنان امید و عشق وجود دارد و ممکن است به رستگاری منجر شود. او با استفاده از تضادها و تقابل‌ها، حالت کتاب را هیجان‌انگیز و گیرا می‌کند.

کتاب جنایت و مکافات، بر روی نویسندگان و دیگ آثار بسیار تأثیرگذار بوده است. این کتاب یکی از آثار برجسته‌ی رئالیسم روسی است که به شکل جدید و نوآورانه، به بررسی روانشناسی شخصیت‌ها پرداخته است. این کتاب الهام‌بخش نویسندگان بزرگ دیگری مثل تولستوی، چخوف، ناباکوف، کافکا، سارتر و … بوده است. این کتاب همچنین به عنوان یک اثر فلسفی و اخلاقی، به بحث درباره‌ي مفاهيم مثل آزادي، مسئوليت، عشق، توبه و رستگاري پرداخته است.

کتاب جنایت و مکافات، با وجود برجستگی و شهرت خود، از نقدها و انتقادات نجات نیافته است. برخی از منتقدان به سبک نوشتاری داستایفسکی انتقاد داشته‌اند که معمولاً شلوغ، طولانی و پرحاشیه است. برخی دیگر به شخصيت پورفيري پتروويچ اعتراض داشته‌اند كه به نظر آن‌ها خيلي شبیه بازرس های پليس نيست و شبيه يك روانپزشك عمل مي كند. برخي هم به پايان كتاب كه راسكولنيكف را به توبه و عشق منجر مي كند نارضايتي خود را ابراز كرده‌اند.