کتاب «فراسوی آزادی و شأن» نوشته بی.اف. اسکینر، یکی از آثار بحثبرانگیز و تأثیرگذار در روانشناسی رفتارگرایی است که برای اولین بار در سال ۱۹۷۱ منتشر شد. این کتاب مفاهیم سنتی آزادی و کرامت انسانی را به چالش میکشد و استدلال میکند که رفتار انسان تحت تأثیر عوامل محیطی و تقویتکنندهها شکل میگیرد، نه ارادهٔ آزاد.

اسکینر در این کتاب ادعا میکند که آزادی و شأن مفاهیمی توهمی هستند و انسانها همواره تحت کنترل عوامل فیزیکی و اجتماعی قرار داشتهاند. او پیشنهاد میدهد که به جای تکیه بر این مفاهیم، جامعه باید از تکنولوژی رفتار مبتنی بر اصول علمی برای هدایت رفتارهای اجتماعی استفاده کند.

این کتاب رفتار انسان را به دو دسته تقسیم میکند:
۱. رفتار پاسخگر (واکنش مستقیم به محرک، مثل عطسه کردن)
۲. رفتار کنشگر (رفتار خودانگیخته که تحت تأثیر پیامدهایش شکل میگیرد، مثل حرف زدن).

اسکینر معتقد است که انسانها در مواجهه با محرکهای آزارنده سه واکنش نشان میدهند: فرار، تسلیم، یا مبارزه، و این رفتارها نه از روی اراده، بلکه بر اساس شرطیسازی محیطی است.

«فراسوی آزادی و شأن» نقدی جسورانه بر ساختارهای اجتماعی و اخلاقی است و پیشنهاد میکند با مهندسی رفتار مبتنی بر تقویت مثبت، میتوان جامعهای کارآمدتر ساخت. این کتاب همچنان در مباحث روانشناسی، فلسفه و علوم اجتماعی مورد بحث است.