روانشناسی و تعلیم و تربیت (یونگ)

کتاب «روانشناسی و تعلیم و تربیت» اثر کارل گوستاو یونگ؛ این اثر شاخص و کاربردی، جزو کتاب‌هایی ا‌ست که یونگ برای کاربستِ مطالعاتِ نظریِ خود در حیطه‌ی روانشناسی تحلیلی نوشته ‌است. یونگ بر این باور است که آموزش و پرورِش کودکان باید کل‌نگرانه یا اصطلاحاً “holistic” باشد، یعنی فرد را به منزله‌ی وجودی تام و یکپارچه درنظر آورَد نه اینکه خرده ‌ظرفیت‌های فکری و عقلانی او را در زمینه‌هایی خاص پرورش و تحویل اجتماع دهد. یونگ بر همین اساس مبنای تعلیم و تربیتِ سنتی را که بر انتقال معلومات از معلم به شاگرد استوار شده، به چالش کشیده و این فرآیند را نابسنده قلمداد می‌کند. و از همین‌رو تعلیم و تربیت را فرآیند کشف و تحققِ فرد می‌دانَد، روندی که طی ِ آن دانش‌آموز یا کودک، خویشتن واقعی خود و جهانِ پیرامونش را توأمان و درهم‌تنیده درک و فهم می‌کند. در  کتاب «روانشناسی و تعلیم و تربیت»  ایده‌ی تایپ یا تیپ‌های شخصیتی مطرح شده، که یونگ به چهار نمونه‌ی عمده از آنها اشاره می‌کند و بر این اساس شخصیتِ فرد را زیر عنوانِ درون‌گرا، برون‌گرا، احساسی و شهودی قرار می‌دهد که هر یک قوت و ضعف‌های خاص خود را دارند. مثلاً به زعمِ یونگ، دانش‌آموزی که درون‌گراست احیاناً زمان ِ بیشتری برای پردازش اطلاعات و نتیجتاً محیطی آرام‌تر و خصوصی‌تر نیازمند است. اما برون‌گرا در گروه بهتر رشد و پیش‌رفت کرده در برنامه‌های جمعی و کلاسی نتیجه‌ی بهتری می‌گیرد. امروزه تستِ شخصیت‌سنجیِ معروف ِ مایرز-بریگز (Mayers-Briggs) که در کنار تست‌های تشخیصی و بالینیِ دیگر اسم و رسمی پیدا کرده، ماحصل ِ کاربستِ نظریاتِ یونگ در این حیطه است. رویکردِ دیگر ِ یونگ در کتاب، تأکید بر رشد و پرورشِ ضمیر ناخودآگاه و لوازم و ضروریاتِ آن است. او ناخودآگاهِ انسان را منبعِ خلاقیت و بصیرت می‌دانَد که راهِ دست‌یابی بِدان، تحلیل و تفسیر رویا و خیال‌پردازی‌ها و شهود است. پس دانش‌آموز باید ضمنِ رشد و بالِش و آموزش، با واسطه‌های دردسترس، این ضمیر ِ خود را بپایَد و تفحص کند. رویکردهای آموزشی کل‌نگر همچون والدورف و مونتسوری در جامعه‌ی غرب، متأثر از ایده‌های یونگ شکل ‌گرفته‌اند.