شاذلیه ـ تاریخ و عقاید

در میان تنوع گستردۀ طریقت‌های صوفیۀ اهل سنت در جهان، طریقت «شاذلیه» را می‌توان یکی از بزرگ‌ترین و تأثیرگذارترین سلاسل صوفیه در اسلام دانست. این طریقت جمعیتی بالغ بر ثلث صوفیان جهان اسلام را شامل می‌شود و در کمتر منطقه‌ای است که اثری از این طریقت وجود نداشته باشد. گستردگی و انشعابات فراوان «شاذلیه» در جهان اسلام و از جهتی نبود شناخت کافی پیرامون سیر تاریخی و نیز آداب و رسوم این سلسله، لزوم پرداختن به آن را روشن می‌سازد. همچنین باید اذعان داشت با مطالعه در این طریقت، پرسش‌گر با نوع خاصی از تصوف آشنا می‌شود که با آنچه پیش از این در آداب و رسوم خانقانی مشاهده کرده است؛ سازگاری چندانی ندارد. وجود این مبانی و شاخصه‌ها و همچنین اندیشه‌های اجتماعی، خود دلیل دیگری است که این کتاب به نگارش درآمده است. این کتاب به بررسی و معرفی طریقت شاذلیه، بیان فروع و انشعابات آن و چگونگی تحول و تطور تاریخی این سلسله پرداخته است. طریقت شاذلیه سلسلۀ صوفیانه‌ای است که ابوالحسن شاذلی (593 ـ 655 هـ) آن را بنا نهاد. ابوالحسن با این کار در پی ایجاد تحولی در تصوف بود؛ چراکه به روش سلوک صوفیان معاصر خویش انتقاد داشت و همواره به مسائلی چون ریاضت، کرامت‌گرایی، سماع، شریعت‌گریزی در سلوک، شغل و پوشش صوفیان، خرده می‌گرفت. وی به همین منظور طریقت شاذلیه را بر اصول پنج‌گانۀ محبت الله، خلوت‌گزینی، ضرورت استاد، ذکر و ولایت،