زندگی پزشکی من

کتاب زندگی پزشکی من نوشتۀ آندره سوبیران به ترجمه و اقتباس ذبیح‌الله منصوری گزیده‌ای از متن کتاب مرگی که مانند قانون ریاضی حتمی است اولین روزی که من برای کارآموزی به بیمارستان رفتم، نه‏فقط آخرین فرد بودم که در موکب استاد قرار می‏گرفتم بلکه تقریباً یک روستایی هم به شمار می‏آمدم. چون تحصیلات مقدماتی پزشکی را در شهر تولوز کرده بودم و در آن موقع برای اولین بار جهت ادامه تحصیل پزشکی پاریس، پایتخت وطن خود را می‏دیدم. موکب استاد تشکیل می‏شد از رؤسای کلینیک‏ها که هریک در همان بیمارستان ریاست مستقل یک قسمت را عهده‏دار بودند و بعد از آنها از حیث مرتبه پزشکیاران قرار داشتند و آنگاه دانشجویان ارشد دانشکدۀ پزشکی، اعضای موکب استاد را تشکیل می‏دادند و من در صف آخر بودم و از من کوچک‏تر و بی‏اطلاع‏تر در آن موکب وجود نداشت، اما دو نفر از دانشجویان ارشد که اهل تولوز و همشهری من بودند مرا می‏شناختند و من می‏دانستم که اگر پرسشی از آنها بکنم جواب مرا خواهند داد. با اینکه استاد در تمام مدتی که در بیمارستان بودم حتی یک نظر به مــن نینداخت، من از اینکه جزو موکب استادی چون او هستم نزد خود می‏بالیدم چون تا آن روز هرچه فرا گرفته بودم از کتاب مثل تفاله و خشکیدۀ علوم بود و آن روز برای اولین مرتبه خود را در جوار علم جاندار و زنده می‏دیدم. استاد ، برخلاف تصوری که من در تولوز راجع به قیافه و اندام استادان بزرگ پزشکی پاریس می‏کردم بلند‏قامت و دارای سینه و شانه‏های عریض و صدای رسا و قوی بود، اما قیافه‏ای دلچسب و ریشی کوتاه در زنخ معروف به ریش‏بزی داشت. با اینکه من تحت‏تأثیر اندام و قیافه و صدایش قرار نگرفتم، شکوه علمی او خیلی مرا تحت‏تأثیر قرار داد و از سکوت و احترام کسانی که اطراف استاد بودند حس می‏کردم که او را علامه می‏دانند، در صورتی که بعضی از آنها از حیث بلندی قامت و عرض سینه و شانه‏ها و جاذب بودن قیافه جالب‏توجه به شمار می‏آمدند. ما همه سفیدپوش بودیم و روپوش سفید استاد فرقی با روپوش من که از همه کوچک‏تر بودم نداشت و بعد از اینکه وارد تالار شدیم من دیدم که چشم تمام بیمارانی که روی تخت‏ها بودند به استاد دوخته شد. شمارۀ بیماران در آن تالار وسیع به قدری زیاد بود که من روز اول نتوانستم بفهمم چند تخت در آن تالار وجود دارد. می‏دیدم که استاد به تخت‏ها نزدیک می‏شود و با اینکه می‏دانستم مردی مشهور و ثروتمند است با ملایمت با بیمارانی که مورد عمل جراحی قرار گرفته بودند یا اینکه بایستی عمل بشوند صحبت می‏نماید و بدون نفرت دست را روی بدن عرق‏آلود آنها می‏گذارد و من هنوز نیاموخته بودم که در پزشکی، طبیب یا جراح نباید از هیچ‏چیز مریض متنفر بشود. روی یکی از تخت‏ها مردی تقریباً چهل ساله دارای قیافه روشنفکران دراز کشیده بود و دو چیز او بیش از چیزهای دیگرش توجه مرا جلب کرد؛ یکی پریدگی رنگ و دیگری درخشندگی چشم‏ها که بعد فهمیدم آن درخشندگی از تب است. استاد به آن بیمار نزدیک شد و من هم جزو کسانی که با استاد بودند ، به بیمار نزدیک شدم. با اینکه اولین روز بود که وارد بیمارستان می‏شدم از وضع بیمار حس کردم که وی دچار یک مرض مزمن خطرناک است. وقتی که استاد با آن بیمار شروع به صحبت کرد، متوجه شدم که حدس من صائب بود و آن مرد دچار یک بیماری خطرناک می‏باشد؛چون استاد کنار تخت بیماران دیگر فقط احوال‏پرسی می‏کرد و از کلیات صحبت می‏نمود و احساس می‏شد که کنار تخت بیماران دیگر چون یک کارمند عالی‏مقام است که حوزۀ ریاست خود را در یک مدت کم از نظر می‏گذراند، اما کنار تخت آن بیمار موضوع صحبت استاد تغییر کرد و کلیات را کنار گذاشت و قلب بیمار را به دقت معاینه کرد و بعد گوش خود را روی قلبش نهاد و تو گویی بیم داشت که صدای تپش قلب بیمار را از گوشی طبی به‏خوبی نشنیده باشد و پس از اینکه سر را از سینۀ بیمار برداشت به مریض تبسم کرد و با آن تبسم به او فهمانید که نباید از درمان خود ناامید باشد. بعد استاد خطاب به اطرافیان گفت: آیا نتیجۀ معاینۀ خون او به دست آمد؟ یکی از اطرافیان ورقه‏ای را از جیب روپوش سفید خود بیرون آورد و به دست استاد داد. استاد نظری بر کاغذ انداخت و با لحن کسی که یک مژدۀ بزرگ می‏دهد با صدای بلند که در آن تالار همه یا اکثر بیماران شنیدند خطاب به مریض گفت: به شما می‏گویم که نه‏فقط نباید ناامید بشوید، بلکه بایستی امیدواری کامل داشته باشید و گرچه استروپ توکوک [1] دارید ولی استروپ توکوک شما همولی تیک نیست. آیا می‏فهمید چه می‏گویم؟ همولی تیک نیست و شمـا معالجه خواهید شد و نتیجۀ معاینۀ خون خود را خودتان بخوانید. استاد کاغذ را به دست بیمار داد و من مشاهده کردم که مریض بعد از خواندن آن بسیار خوشحال شد و استاد گفت: آیا می‏فهمید که معنای اینکه همولی تیک نیست چه می‏باشد؟ بیمار گفت: نه آقای پروفسور. استاد