افسانه های اذربایجان

صمد بهرنگی بهروز دهقانی افسانه قسمت مهمى از فولکلور را تشکیل مى دهد. در افسانه ها علاوه بر چیزهاى دیگر که عموما از فولکلور عاید جامعه شناسان و غیره مى شود مى توان بهترین و اصیل ترین زبان نثر را پیدا نمود. به علاوه افسانه ها سرشار از ترکیبات و تعبیرهاى لطیف زبان ها هستند. مثلا در داستان هاى کوراوغلو مى توان بهترین نمونه نثر زبان ترکى را سراغ گرفت.نگفته پیداست که افسانه هاى هر ملت و کشورى داراى ویژگى هایى است که ان ها را از افسانه هاى ملل دیگر متمایز مى کند. در شرایط اقلیمى مختلف و از میان حوادث و شرایط تاریخى گوناگون افسانه هایى با خصوصیات متنوع و مختلف زاده مى شود. مثلا ان چه در نظر اول در فولکلور سیاه پوستان دیده مى شود رنج و حسرت و اندوهى است که طى هزاران سال بردگى و استثمار بر ان ها سنگینى کرده، لاجرم بازتاب ان در فولکلورشان اشکار است.اصولا فولکلور نشان دهنده و منعکس کننده احوال و افکار و ارزوهاى طبقات محروم و پایین اجتماع است و گاهى که از بالاترها و اشراف صحبت مى شود هنگامى است که طبقات محروم به ناچار ضمن امرار معاش و تحصیل روزى با ان ها برخورد مى کنند.چون روى سخن در این مقاله با افسانه هاى اذربایجان است همین قدر مقدمه چینى هم کفایت مى کند * در دو سه جاى دیگر هم گفته شده که مى توان داستان هاى فولکلور اذربایجان را سه دسته کرد : داستان هاى حماسى مخلوط با عشق هاى پهلوانى و دلاورى ها و مبارزه با پادشاهان و خوانین و فئودال ها. از این دست داستان ها مى توان داستان هاى بسیار شورانگیز کوراوغلو را نام برد که هفده داستان است؛ بعد هم داستان هاى کتاب دده قورقود. افسانه هاى صرفا عاشقانه. از این نوع مى توان از داستان هاى بسیار مشهور «عاشق غریب»، «طاهر میرزا»، «اصلى و کرم»، و غیره و غیره نام برد. افسانه هایى که براى بچه ها و نوه ها و نتیجه ها در شب هاى دراز زمستان پاى کرسى براى سرگرمى و فرو رفتن به خواب شیرین و شکر گفته مى شود. هر کس دست کم نام پنجاه داستان از این دست را مى داند. در این جا فقط مى پردازیم به خصوصیات افسانه هاى دسته سوم.