اسمبلی

کتاب اسمبلی نوشتۀ مایکل هارت و آنتونیو نگری ترجمۀ فواد حبیبی گزیده ای از کتاب حفظ ایمان به مردمی که در لابه‏‌لای آرواره‏‌های سرکوب بی‏‌رحمانه مقاومتی خودانگیخته می‏‌کنند، در دل شب کار کاملاً درستی است. اما وقتی روز بعد سر می‌‏رسد، این امر کافی نمی‌‏نماید، چراکه دیر یا زود لشکریان پیشگام با سلاح‏‌های برتر و واکنش‏‌های ماهرانۀ خود شماری از جوانان ما را در شبی تاریک و در امتداد یکی از این معابر گیر می‏‌اندازند و انتقام خودشان را می‏‌گیرند. _ استوارت هال، «مزرعۀ راحت و سرد» شناخت جذبۀ امور مشترک به معنای شناخت این است که شخص صرفاً چیزی را آغاز نمی‏‌کند، بل به عوض چنان بخت‏یار است که در امری گسترده‏‌تر، ناتمام، ناکامل، و همواره بسط‏‌‌‌ یابنده مشارکت می‌‏ورزد. _ خوزه مونیز، «امور مشترک قهوه‏ای» ___ پیشگفتار ___ این‏جا شعر با قیام برابری می‏کند _ امه سرز اینک همه با این سناریو آشنا هستند: جنبش‏‌های اجتماعی الهام‌‏بخش علیه بی‏‌عدالتی و سلطه به پا می‏‌خیزند، مدت کوتاهی سرخط اخبار در سطح جهان را به خود اختصاص می‏‌دهند و سپس از دیدرس محو می‌‏شوند. آن‌ها حتی زمانی که رهبران اقتدارطلب منفرد را به زیر کشیده‏اند، تا بدین‏جا از ایجاد بدیل‏های نوین و ماندگار ناتوان مانده‏اند. این جنبش‏ها، بجز استثنائاتی چند، یا از آمال رادیکال خود دست کشیده و به بازیگرانی در نظام‏های موجود بدل شده‏اند یا سرکوبی سبعانه آنها را دچار هزیمت ساخته است. چرا این جنبش‏ها، که به نیازها و امیال انسان‏های بسیاری می‏پردازند، نتوانسته‏اند به تغییری پایدار دست یابند و جامعۀ نوین، جامعه‏ای دموکراتیک‏تر و عادلانه‏تر، بیافرینند؟ این پرسش بدین سبب بیش از پیش ضرورت می‏یابد که نیروهای سیاسی دست‏راستی در سرتاسر کشورهای جهان ظهور کرده، قدرت را به دست گرفته، رویه‏های قانونی معمول را جهت حمله به رقبای سیاسی‏شان به تعلیق درآورده، استقلال قضایی و رسانه‏ای را از بین برده، به اقدامات نظارتی گسترده دست یازیده، جوّی از ترس را در میان جماعت‏های فرودست گوناگون ایجاد کرده، انگاره‏هایی در خصوص خلوص نژادی و مذهبی را در حکم شروط تعلق اجتماعی مطرح ساخته، به تهدید مهاجران به اخراج دسته‏جمعی پرداخته‏اند و قس‏علی‏هذا. مردم به اعمال این حکومت‏ها به‏حق اعتراض خواهند کرد. اما اعتراض کافی نیست. جنبش‏های اجتماعی همچنین باید قسمی دگرگونی اجتماعی پایدار را رقم بزنند. امروزه ما در مرحلۀ گذار به سر می‏بریم، امری که به پرسش کشیدن برخی از مفروضات سیاسی بنیادین ما را اقتضا می‏کند. باید به عوض صرف پرسش از چگونگی کسب قدرت، همچنین از نوع قدرتی بپرسیم که می‏خواهیم و، چه‏بسا مهم‏تر از آن، از کسانی که می‏خواهیم بدان بدل شویم. چنان‏که هگل می‏گوید، «همه‏چیز حول فهم و بیان امر حقیقی نه صرفاً همچون جوهر، بل به همان اندازه در حکم سوژه می‏چرخد.» (1) باید چشمانمان را تعلیم دهیم تا ببینیم که چگونه جنبش‏های مزبور از توانش بازتعریف روابط اجتماعی برخوردارند، بدان نحوی که بکوشند تا قدرت را نه چنان‏که هست، بل به طرزی متفاوت به دست بگیرند، تا به جامعه‏ای از بنیاد نوین و دموکراتیک دست یابند و، مهم‌تر از همه، به تولید سوبژکتیویته‏‏هایی نوین بپردازند. قدرتمندترین جنبش‏های اجتماعی امروزه حتی با اصطلاح رهبری به‌منزلۀ واژه‏ای پست و نامطبوع برخورد می‏کنند _ و برای این کار دلایل خوب و فراوانی در دست دارند. فعالان سیاسی برای بیش از نیم سده به‏درستی به نقد این امر پرداخته‏اند که چگونه فرم‏های متمرکز و عمودی سازماندهی، از جمله چهره‏های کاریزماتیک، شوراهای رهبری، ساختارهای حزبی، و نهادهای بوروکراتیک به موانعی بر سر راه بسط‏وتوسعه دموکراسی و مشارکت کامل همگان در حیات سیاسی بدل می‏شود. از یک طرف، آن روزها گذشت که پیشگام سیاسی می‏توانست به طرز موفقیت‏آمیزی به نام توده‏ها قدرت را قبضه کند؛ معلوم شده است که داعیه‏های ناظر بر رئالیسم سیاسی و کارآمدی مفروض چنین رهبری متمرکزی کاملاً موهوم است. و با این حال، از طرف دیگر، اشتباه وحشتناکی است ترجمۀ این نقدهای معتبر در خصوص رهبری به امتناع از سازماندهی و نهادسازی سیاسی دائمی، کنار گذاشتن عمودی بودن صرفاً به قصد ایجاد بت‏واره‏ای از افقی بودن و غفلت از نیاز به ساختارهای اجتماعی ماندگار. جنبش‏های «بی‏رهبر» باید تولید سوبژکتیویتۀ ضروری برای ایجاد روابط اجتماعی پایدار را سروسامان دهند. به عوضِ دست شستن تمام و کمال از مسئلۀ رهبری، باید با مشخص کردن یکایک کارکردهای سیاسی محوری آن آغاز کنیم و سپس به ابداع سازوکارها و اقدامات جدیدی برای تحقق آنها بپردازیم. (این‏که آیا باید چنین چیزی را کماکان «رهبری» نامید چندان مهم نیست). دو کارکرد کلیدی رهبری عبارت است از: تصمیم‏گیری و گردآوری. چنین تصور می‏شود که رهبران باید ب