اطلاعات و ضد اطلاعات

برخلاف باور عموم، عملیات اطلاعاتی ماجرایی پرحادثه و سراسر سرّی نیست و قسمت عمده کارهای اطلاعاتی معمولاً جست‌وجویی عاری از هرگونه هیجان در منابع عمومی خلاصه می‌‌شود، ازجمله بررسی برنامه‌های رادیوها و تلویزیون‌‌های خارجی، تجزیه ‌و تحلیل مطالب نشریات، بررسی و ارزیابی گزارش‌‌های دیپلمات‌‌ها، به‌ویژه آن دسته از دیپلمات‌‌هایی که در خارج از کشور مستقر هستند و بازرگانان، وابسته‌های نظامی و سایر افراد مطلع و آگاه به مسائل روز، به‌خصوص کسانی که مشاهده، موقعیت یا نظر آن‌‌ها از اهمیت خاصی برخوردار است. اغلب کارهای اطلاعاتی توسط تحلیلگران آموزش دیده و در اتاق‌‌های آرام انجام می‌پذیرد. البته کار با منابع اطلاعات سرّی اصولاً با هیجان بیشتری همراه است و به سه دسته عمده تقسیم می‌شود: شناسایی و جاسوسی هوایی و فضایی استراق سمع الکترونیکی کشف کدها و اطلاعات مأموران مخفی که به عملیات معمول جاسوسی مشغولند. نظام‌‌های اطلاعاتی در سه گروه عمده دسته‌بندی می‌‌شوند: سیستم ایالات متحده آمریکا، که در کشورهای آلمان، ژاپن و کره ‌جنوبی، که به‌علت نفوذ آمریکا پس‌ از جنگ جهانی دوم، از آن استفاده شده است. سامانه اتحاد جماهیر شوروی (سابق)، که در کشورهای کمونیستی به‌طور گسترده‌ای تقلید می‌شد و پس‌ از فروپاشی شوروی، بسیاری از کشورها، به‌ویژه در اروپای شرقی و آسیای میانه، از الگوی سامانه‌های اطلاعاتی روسیه پیروی می‌کنند. سامانه انگلیسی، که سازمان‌‌های اطلاعاتی کشورهایی بر اساس آن بنا شده است که دارای نظام پارلمانی‌ هستند. تجزیه و تحلیل اطلاعات (Intelligence analysis) به فرآیند پیش‌بینی اتفاقات و احتمالات رخدادهای آینده، بر پایه داده‌های کنونی گفته می‌‌شود. اطلاعات جمع‌‌آوری شده توسط سازمان‌‌های اطلاعاتی آمیخته‌‌ای از اطلاعات گمراه‌کننده (false reality یا Deception) و اطلاعات درست است. این اطلاعات گمراه‌کننده ممکن است به‌صورت عمدی توسط دشمن برای فریب سرویس‌‌های اطلاعتی فراهم شده باشد. بنابراین اطلاعات جمع‌‌آوری شده باید تحلیل شوند و قسمت‌‌های گمراه‌کننده آن از بخش‌‌های صحیح تفکیک شده تا بتوان درک درستی نسبت به واقعیت به دست آید. وظیفه تحلیلگر، تشخیص اطلاعات گمراه‌کننده و مشخص کردن اطلاعات صحیح است. در زمینه جمع‌‌آوری و رده‌‌بندی اطلاعات و داده‌ها، باید آن‌‌ها را ارزیابی و به‌شکل قابل استفاده درآورد و برای استفاده آتی حفظ و نگهداری کرد. ارزیابی، امری حساس است، زیرا منابع متعددی برای اطلاعات وجود دارد که شمار زیادی از آن‌‌ها بی‌شک قابل اعتماد نیستند. به‌طور کلی پروسه جمع‌‌آوری داده‌‌ها شامل مراحل داده خام، سپس خبر و در نهایت اطلاع می‌‌باشد. ضداطلاعات به مجموعه فعالیت‌‌های مربوط به حفظ و حراست اطلاعات، جلوگیری از به سرقت رفتن یا درزکردن آن‌‌ها و سرّی نگه‌داشتن عملیات اطلاعاتی گفته می‌شود. هدف دیگر ضداطلاعات، فعالیت ضدجاسوسی و جلوگیری از نفوذ جاسوسان و دیگر عوامل بیگانه به درون دولت، نیروهای مسلح یا سازمان‌‌های اطلاعاتی کشور خودی است. حراست از فناوری پیشرفته، جلوگیری از تروریسم و مبارزه با دادوستد بین‌المللی مواد مخدر از وظایف دیگر ضداطلاعات است. تلاش دشمن برای نفوذ در امنیت کشور ممکن است نشانه‌هایی از اطلاعات مدنظر دشمن و همچنین اطلاعات مربوط به تاکتیک‌‌ها، تجهیزات و روش‌‌های عملی او را به‌دست بدهد. گاه برای سازمان‌‌های ضداطلاعاتی امکاناتی به‌وجود می‌آید که از طریق آن می‌توانند در دستگاه‌‌های اطلاعاتی دشمن رخنه کنند. عوامل نفوذی و جاسوسان دوجانبه از ارکان فعالیت‌‌های ضداطلاعات به‌شمار می‌آیند. هدف از تشکیل وزارت اطلاعات در جمهوری اسلامی ایران، کسب و پرورش اطلاعات امنیتی و اطلاعات خارجی و حفاظت اطلاعات و ضدجاسوسی و به‌دست آوردن آگاهی‌‌های لازم از وضعیت دشمنان داخلی و خارجی جهت پیشگیری و مقابله با توطئه‌های آنان علیه انقلاب اسلامی، ایران و نظام جمهوری اسلامی ایران، ذکر شده است. این نهادهای اطلاعاتی سه نقش شناختی، نظارتی و اجرایی برعهده دارند. نقش نظارتی، نظارت بر حسن اجرای امور توسط کارگزاران نظام سیاسی است و به‌طور مستقیم ناشی از کارکرد ضداطلاعات در سازمان‌های اطلاعاتی است. نهادهای اطلاعاتی و امنیتی در جمهوری اسلامی ایران دارای مؤلفه‌ها و کارویژه‌های متعدد هستند که اهم موارد مذکور عبارتند از: کارویژه مقابله با نفوذ جریانات سیاسی کارویژه ضد براندازی و اغتشاش علیه امنیت کارویژه پیشگیری و مقابله با توطئه‌های دشمنان علیه انقلاب و نظام کارویژه مقابله با بحران کارویژه خرابکاری و اغتشاش علیه امنیت کارویژه‌های آگاهی از وضعیت دشمنان داخلی و خارجی و حراست (حفاظت) اخبار، اطلاعات، اسناد، مدارک و تأسیسات کارویژه مقابله با موارد ایجاد نارضایتیجاسوسی و ضدجاسوسی جاسوسی به‌معنای تحقیق، ت