۱۸۷ اثر در کتاب‌جم
آر.ال.استاین نویسنده‌ی آمریکایی کتاب‌های ترسناک کودک و نوجوان است که با مجموعه‌های پرطرفدارش نسل‌ها را کتاب‌خوان کرده است. داستان‌هایش کوتاه، پرهیجان، همراه با طنز و پایان‌های غافلگیرکننده‌اند و ترسشان از جنس تعلیق است، نه خشونت. ترجمه‌های فارسی او با نام‌هایی مانند دایره وحشت و سایه وحشت شناخته می‌شوند.
اگر نوجوانی‌تان را با کتاب گذرانده باشید، احتمالا دست‌کم یک بار زیر پتو و با چراغ‌قوه داستانی از آر.ال.استاین خوانده‌اید و بعد تا نیمه‌شب خوابتان نبرده است. این نویسنده‌ی آمریکایی سال‌هاست که در قفسه‌ی کتاب‌های نوجوان جای ثابتی دارد و نسل‌های پشت سر هم با داستان‌های ترسناک و در عین حال سرگرم‌کننده‌ی او کتاب‌خوان شده‌اند. در این صفحه با او، مجموعه‌های مشهورش، ترجمه‌های فارسی کتاب‌هایش و راه انتخاب کتاب مناسب برای نوجوان خانه آشنا می‌شوید.
شاید برای پدر و مادرها این سؤال پیش بیاید که آیا داستان ترسناک برای بچه‌ها خوب است یا نه. در ادامه به همین موضوع هم می‌پردازیم و توضیح می‌دهیم چرا این نوع ترس کنترل‌شده می‌تواند حتی مفید باشد و چطور می‌شود کتاب مناسب سن هر بچه را پیدا کرد.
آر.ال.استاین نویسنده‌ی آمریکایی کتاب‌های کودک و نوجوان است که بیشتر با داستان‌های ترسناک شناخته می‌شود. او در شهر کلمبوس در ایالت اوهایو به دنیا آمد و از همان کودکی به نوشتن علاقه داشت. معروف است که در بچگی با یک ماشین تحریر قدیمی برای خودش و دوستانش مجله و داستان طنز می‌نوشت.
جالب است بدانید که او کارش را با نوشته‌های طنز شروع کرد، نه ترس. سال‌ها در نیویورک برای نشریه‌های کودک و نوجوان کار کرد، مجله‌ی طنز درست کرد و کتاب شوخی و معما نوشت. همین سابقه‌ی طنزنویسی بعدها در داستان‌های ترسناکش هم پیداست؛ ترس در کتاب‌های او همیشه با شوخی، اتفاقات عجیب و پایان‌های غافلگیرکننده همراه است و هیچ‌وقت آن‌قدر تلخ نمی‌شود که خواننده‌ی جوان را آزار بدهد.
چرخش بزرگ زندگی حرفه‌ای او وقتی بود که یک ناشر به او پیشنهاد کرد رمانی ترسناک برای نوجوانان بنویسد. موفقیت آن کتاب راه را برای مجموعه‌هایی باز کرد که او را به یکی از پرفروش‌ترین نویسندگان کودک و نوجوان در جهان تبدیل کردند.
شهرت آر.ال.استاین بیش از هر چیز به دو مجموعه‌ی بزرگ برمی‌گردد. اولی مجموعه‌ای برای نوجوانان بزرگ‌تر است که به نام خیابانی خیالی نام‌گذاری شده و داستان‌هایش در شهری کوچک می‌گذرد که اتفاقات شوم در آن عادی است. دومی مجموعه‌ای است برای بچه‌های کم‌سن‌تر که در اوایل دهه‌ی نود میلادی آغاز شد و نام اصلی‌اش به معنای مورمور شدن پوست از ترس است. این مجموعه‌ی دوم چنان محبوب شد که به یک پدیده‌ی جهانی تبدیل شد، به ده‌ها زبان ترجمه شد و از روی آن مجموعه‌ی تلویزیونی و فیلم سینمایی هم ساخته شد.
در هر دو مجموعه، هر کتاب معمولا یک داستان مستقل است با شخصیت‌های تازه. همین ویژگی باعث می‌شود خواننده بتواند از هر جلدی که خواست شروع کند و لازم نباشد ترتیب را رعایت کند. هر کتاب کوتاه است، فصل‌ها کوتاه‌اند و بیشتر فصل‌ها با یک لحظه‌ی هیجان‌انگیز تمام می‌شوند که خواننده را وادار می‌کند ورق بزند.
کتاب‌های آر.ال.استاین سال‌هاست به فارسی ترجمه می‌شوند و ناشرهای مختلفی آن‌ها را با نام‌های گوناگون منتشر کرده‌اند. در کتاب‌جم بیشتر این کتاب‌ها را در قالب مجموعه‌هایی مانند «دایره وحشت»، «سایه وحشت» و «سرزمین وحشت» می‌بینید که ناشرانی مانند ویدا، پیدایش و گل آذین منتشر کرده‌اند. هر ناشر نام و شماره‌گذاری خودش را دارد، پس اگر دنبال یک داستان مشخص هستید، به عنوان فرعی که داخل پرانتز آمده دقت کنید.
چند نمونه از عنوان‌هایی که در فروشگاه موجودند:
تعداد عنوان‌های این نویسنده در کتاب‌جم زیاد است و برای پیدا کردن همه‌ی آن‌ها می‌توانید سری هم به دسته‌ی وحشت و دلهره بزنید.
چیزی که آر.ال.استاین را از بسیاری از نویسندگان ژانر وحشت جدا می‌کند، این است که می‌داند برای چه کسی می‌نویسد. شخصیت‌های اصلی داستان‌هایش معمولا هم‌سن خواننده‌ها هستند: بچه‌هایی با دغدغه‌های معمولی مثل مدرسه، خواهر و برادر مزاحم، جابه‌جایی به شهر تازه یا پیدا کردن دوست. همین آشنایی باعث می‌شود خواننده خودش را جای قهرمان بگذارد.
چند ویژگی ثابت در کتاب‌هایش هست:
دلیل محبوبیت کتاب‌های آر.ال.استاین فقط ترس نیست. این کتاب‌ها به نوجوان حس استقلال می‌دهند. قهرمان‌ها بچه‌هایی هستند که بزرگ‌ترها حرفشان را باور نمی‌کنند و خودشان باید مشکل را حل کنند. این حس که «من هم می‌توانم از پس ماجرا بربیایم» برای خواننده‌ی جوان بسیار جذاب است.
دلیل دیگر، سرعت داستان است. بسیاری از بچه‌ها از کتاب‌های طولانی با توصیف‌های زیاد خسته می‌شوند. کتاب‌های او از صفحه‌ی اول وارد ماجرا می‌شوند و تا آخر نفس خواننده را بند می‌آورند. خیلی از والدین تعریف می‌کنند که بچه‌شان که هیچ کتابی را تمام نمی‌کرد، یک جلد از این مجموعه را در یک شب خواند و فردا جلد بعدی را خواست.
و بالاخره، این کتاب‌ها حس مشترک می‌سازند. بچه‌ها درباره‌شان با هم حرف می‌زنند، کتاب‌ها را با هم عوض می‌کنند و درباره‌ی ترسناک‌ترین جلد بحث می‌کنند. این یعنی کتاب‌خوانی به یک تجربه‌ی اجتماعی تبدیل می‌شود.
این یکی از پرسش‌های رایج پدر و مادرهاست. روان‌شناسان کودک معمولا می‌گویند ترس کنترل‌شده در داستان می‌تواند به بچه‌ها کمک کند احساساتشان را بشناسند و با آن‌ها کنار بیایند. وقتی کودک کتاب ترسناکی می‌خواند، می‌داند که در امنیت است؛ هر وقت بخواهد می‌تواند کتاب را ببندد. این تجربه‌ی «ترسیدن در جای امن» به او یاد می‌دهد که ترس احساسی طبیعی است و می‌شود از آن عبور کرد.
البته هر بچه‌ای متفاوت است. بعضی بچه‌ها حساس‌ترند و ممکن است یک داستان ترسناک تا چند شب ذهنشان را درگیر کند. پیشنهاد ما این است:
نکته‌ی مهم این است که داستان‌های آر.ال.استاین معمولا خشونت عریان ندارند و ترسشان بیشتر از جنس هیجان و تعلیق است تا صحنه‌های آزاردهنده. به همین دلیل بسیاری از معلم‌ها و کتابداران آن‌ها را دروازه‌ای خوب برای ورود بچه‌ها به دنیای کتاب می‌دانند.
وقتی کسی در اینترنت «بهترین کتاب‌های آر.ال.استاین» را جست‌وجو می‌کند، معمولا دنبال جلدی است که بشود با آن شروع کرد. چون بیشتر داستان‌ها مستقل‌اند، ترتیب خاصی لازم نیست؛ اما چند پیشنهاد بر اساس سلیقه داریم:
«نفرین مقبره مومیایی» گزینه‌ی خوبی است. فضای مصر باستان، راهروهای پیچ‌درپیچ و حس کشف، این کتاب را بیشتر به یک ماجرای اکتشافی تبدیل می‌کند تا داستانی صرفا ترسناک.
«شبح ساحل» و «وحشت در اردوگاه مارمالاد» در فضای تابستانی می‌گذرند. دریا، اردو و دوستی‌های تازه در کنار یک راز ترسناک؛ ترکیبی که برای خواندن در تعطیلات عالی است.
«یک روز در سرزمین وحشت» داستان خانواده‌ای است که به یک شهربازی عجیب می‌رسند. این جلد از محبوب‌ترین داستان‌های نویسنده است و فضای آن به خاطر می‌ماند.
جلدهای «سرزمین وحشت» که داستان‌هایشان پیوسته‌تر است، برای نوجوانانی مناسب‌اند که دوست دارند یک ماجرای بلندتر را دنبال کنند.
بیشتر کتاب‌هایی که از آر.ال.استاین به فارسی ترجمه شده‌اند، برای حدود هشت تا چهارده سال نوشته شده‌اند. البته این یک عدد تقریبی است. بچه‌هایی که زودتر کتاب‌خوان مستقل شده‌اند ممکن است زودتر شروع کنند و خیلی از بزرگسال‌ها هم برای حس نوستالژی یا سرگرمی سراغ این کتاب‌ها می‌روند.
مجموعه‌ای که برای نوجوانان بزرگ‌تر نوشته شده، فضای جدی‌تر و گاهی تاریک‌تری دارد و برای سنین پایین‌تر توصیه نمی‌شود. اگر نمی‌دانید یک کتاب مشخص از کدام مجموعه است، توضیحات ناشر و رده‌ی سنی روی جلد را ببینید. در کتاب‌جم این کتاب‌ها را در دسته‌ی رمان نوجوان هم پیدا می‌کنید.
یکی از نکات جالب درباره‌ی ترجمه‌های آر.ال.استاین این است که یک داستان ممکن است با دو یا چند عنوان متفاوت از ناشرهای مختلف منتشر شده باشد. هر ناشر مجموعه‌ی خودش را با نام و شماره‌گذاری خاص ساخته است. این موضوع گاهی خریدار را گیج می‌کند، اما چند راه ساده برای جلوگیری از خرید تکراری وجود دارد:
کیفیت ترجمه هم میان ناشرها و مترجم‌ها متفاوت است. ترجمه‌ی خوب برای کتاب نوجوان یعنی زبان روان، دیالوگ‌های طبیعی و حفظ شوخی‌ها. اگر فرصت دارید، چند صفحه‌ی اول را بخوانید یا از تجربه‌ی دیگر خوانندگان کمک بگیرید.
پیش از موفقیت مجموعه‌های آر.ال.استاین، ادبیات وحشت برای کودکان چندان جدی گرفته نمی‌شد. موفقیت بزرگ او نشان داد که بچه‌ها از ترسیدن در قالب داستان لذت می‌برند و بازار بزرگی برای این نوع کتاب وجود دارد. پس از او، نویسندگان و ناشران زیادی سراغ این ژانر رفتند و قفسه‌ی کتاب‌های ترسناک نوجوان به یکی از پررونق‌ترین قفسه‌های کتاب‌فروشی‌ها تبدیل شد.
از طرف دیگر، کتاب‌های او برای بسیاری از بچه‌ها دروازه‌ی کتاب‌خوانی بوده‌اند. خیلی از کسانی که امروز کتاب‌خوان جدی هستند، تعریف می‌کنند که اولین کتاب‌هایی که خودشان انتخاب کردند و با اشتیاق تمام کردند، از همین مجموعه‌ها بود. این شاید مهم‌ترین میراث او باشد: تبدیل کتاب از تکلیف مدرسه به سرگرمی.
محبوبیت داستان‌های آر.ال.استاین باعث شد از روی آن‌ها مجموعه‌ی تلویزیونی ساخته شود که در دهه‌ی نود میلادی پخش شد و در کشورهای زیادی بیننده داشت. سال‌ها بعد هم فیلم سینمایی‌ای ساخته شد که در آن خود نویسنده به شکل یک شخصیت داستانی حاضر است و هیولاهای کتاب‌هایش از صفحه‌ها بیرون می‌آیند. این فیلم نسل تازه‌ای از بچه‌ها را با دنیای او آشنا کرد.
با این حال، تجربه‌ی خواندن کتاب با دیدن فیلم فرق دارد. در کتاب، تخیل خود خواننده هیولا را می‌سازد و همین آن را شخصی‌تر و گاهی ترسناک‌تر می‌کند. اگر کودک شما فیلم را دیده و دوست داشته، کتاب‌ها می‌توانند قدم بعدی خوبی باشند.
اگر فرزندتان رابطه‌ی خوبی با کتاب ندارد، کتاب‌های آر.ال.استاین می‌توانند نقطه‌ی شروع خوبی باشند. چند پیشنهاد عملی:
اگر کودک شما از کتاب‌های آر.ال.استاین لذت برده، احتمالا از دیگر رمان‌های خارجی ماجرایی و رازآلود هم خوشش می‌آید. ویژگی مشترک این کتاب‌ها، قهرمان‌های نوجوان، ریتم تند و دنیایی است که در آن اتفاقات عجیب ممکن است. در دسته‌ی رمان خارجی کتاب‌جم می‌توانید گزینه‌های بیشتری پیدا کنید.
برای نوجوانانی که کمی بزرگ‌تر شده‌اند و دنبال داستان‌های پیچیده‌تر هستند، رمان‌های فانتزی بلند یا داستان‌های معمایی کلاسیک قدم بعدی طبیعی‌اند. هدف این است که شوقی که با داستان‌های ترسناک کوتاه شروع شده، به یک عادت کتاب‌خوانی ماندگار تبدیل شود.
در کتاب‌جم فهرست بلندی از کتاب‌های چاپی این نویسنده را از ناشرهای مختلف می‌بینید. برای خرید کتاب آر.ال.استاین کافی است عنوان یا شماره‌ی مجموعه‌ی مورد نظر را جست‌وجو کنید یا صفحه‌ی نویسنده را ورق بزنید. قیمت‌ها روزانه به‌روز می‌شوند و موجودی هر کتاب هم مشخص است، پس می‌دانید چه چیزی آماده‌ی سفارش است.
اگر قصد دارید چند جلد را با هم بخرید، مثلا برای هدیه‌ی تولد یا تعطیلات تابستان، خوب است ترکیبی از داستان‌های با فضاهای متفاوت انتخاب کنید: یکی در مقبره، یکی در ساحل، یکی در اردو. این‌طوری کودک حوصله‌اش سر نمی‌رود و هر کتاب تجربه‌ی تازه‌ای است.
کتاب‌های مجموعه‌ای وقتی کنار هم در قفسه چیده می‌شوند، حس جمع‌آوری و کلکسیون را به بچه‌ها می‌دهند. خیلی از نوجوان‌ها از دیدن شماره‌های پشت سر هم روی عطف کتاب‌ها لذت می‌برند و دوست دارند جاهای خالی را پر کنند. این حس می‌تواند انگیزه‌ی خوبی برای ادامه‌ی خواندن باشد.
برای هدیه دادن هم کتاب‌های این نویسنده انتخاب کم‌خطری هستند، چون بیشتر بچه‌ها در این سن به ماجرا و هیجان علاقه دارند. فقط پیش از هدیه دادن مطمئن شوید که گیرنده آن جلد را قبلا نخوانده و حساسیت خاصی به داستان ترسناک ندارد.
یکی از ترفندهای همیشگی این نویسنده این است که ترس را به جاهای کاملا معمولی می‌برد. خانه‌ی تازه‌ای که خانواده به آن اسباب‌کشی کرده، زیرزمین، اتاق زیر شیروانی، کتابخانه‌ی مدرسه، اردوگاه تابستانی، شهربازی یا یک ساحل آرام. این مکان‌ها برای هر بچه‌ای آشنا هستند و به همین دلیل وقتی در داستان ترسناک می‌شوند، اثرشان بیشتر است. خواننده بعد از تمام کردن کتاب، به زیرزمین خانه‌ی خودشان هم کمی با شک نگاه می‌کند.
از طرف دیگر، رابطه‌ی بچه‌ها با بزرگ‌ترها هم در این داستان‌ها نقش مهمی دارد. پدر و مادرها معمولا مهربان اما سرگرم کار خودشان هستند و حرف بچه‌ها را جدی نمی‌گیرند. این موقعیت، که خیلی از بچه‌ها در زندگی واقعی هم تجربه‌اش کرده‌اند، باعث می‌شود قهرمان مجبور شود به خودش و دوستانش تکیه کند. در پایان، معمولا شجاعت و هوش بچه‌هاست که ماجرا را حل می‌کند.
خواهر و برادرها هم در این دنیا حضور پررنگی دارند. دعواهای کوچک، حسادت‌ها و شوخی‌های آزاردهنده‌ی برادر کوچک‌تر یا خواهر بزرگ‌تر، بخشی از طنز داستان‌ها را می‌سازد و در لحظه‌های خطر، همین آدم‌ها کنار هم می‌ایستند. این لایه‌ی خانوادگی شاید به چشم نیاید، اما به داستان‌ها گرما می‌دهد.
جالب است که خیلی از خریداران این کتاب‌ها بزرگسال‌اند. بعضی برای فرزندشان می‌خرند و خودشان هم پیش از دادن کتاب، چند صفحه‌ای می‌خوانند و یاد نوجوانی خودشان می‌افتند. بعضی دیگر کلکسیون جمع می‌کنند و دوست دارند جلدهایی را که سال‌ها پیش خوانده بودند دوباره در قفسه داشته باشند.
برای بزرگسال، این کتاب‌ها یک استراحت کوتاه و بی‌دغدغه‌اند؛ چیزی شبیه دیدن یک فیلم سبک در آخر هفته. خواندنشان یک یا دو ساعت بیشتر طول نمی‌کشد و ذهن را از شلوغی روز جدا می‌کند. اگر مدتی است کتاب نخوانده‌اید و می‌خواهید دوباره راه بیفتید، یک جلد کوتاه و پرهیجان شروع بدی نیست.
خواندن مشترک با فرزند هم تجربه‌ی دلنشینی است. می‌شود هر شب یک فصل را با هم خواند، یا هر کدام یک نسخه داشته باشید و بعد درباره‌ی داستان حرف بزنید. این کار هم رابطه را گرم‌تر می‌کند و هم به بچه نشان می‌دهد که کتاب‌خوانی فقط تکلیف بچه‌ها نیست.
معلم‌ها و مربیان کتابخانه‌های مدرسه هم می‌توانند از این کتاب‌ها استفاده‌های خلاقانه‌ای بکنند. چون هر جلد کوتاه و مستقل است، برای باشگاه کتاب‌خوانی کلاسی مناسب است. می‌شود از بچه‌ها خواست پیش از خواندن فصل آخر، پایان داستان را حدس بزنند و بنویسند، بعد پایان واقعی را با حدس‌ها مقایسه کنند.
تمرین دیگر، نوشتن داستان ترسناک کوتاه به سبک خود بچه‌هاست. وقتی بچه‌ها ببینند چطور نویسنده با فصل‌های کوتاه و پایان‌های معلق تعلیق می‌سازد، می‌توانند همین تکنیک را در نوشته‌های خودشان امتحان کنند. این تمرین هم سرگرم‌کننده است و هم مهارت نوشتن را تقویت می‌کند.
برای کلاس‌هایی که بچه‌های حساس‌تری دارند، بهتر است انتخاب کتاب داوطلبانه باشد و کسی مجبور به خواندن داستان ترسناک نشود. همیشه می‌شود چند گزینه‌ی دیگر از ژانرهای متفاوت کنار این کتاب‌ها گذاشت.
او نویسنده‌ای آمریکایی است که در کلمبوس اوهایو به دنیا آمد و بیشتر عمر حرفه‌ای‌اش را در نیویورک گذراند.
بیشتر کتاب‌هایی که به فارسی ترجمه شده‌اند برای حدود هشت تا چهارده سال‌اند. مجموعه‌ای که برای نوجوانان بزرگ‌تر نوشته شده، برای سنین بالاتر مناسب‌تر است.
در بیشتر مجموعه‌ها نه. هر جلد داستان مستقل خودش را دارد و می‌توانید از هر شماره‌ای شروع کنید. فقط بعضی مجموعه‌های پیوسته مانند سرزمین وحشت بهتر است به ترتیب خوانده شوند.
چون ناشرهای مختلف کتاب‌ها را جداگانه ترجمه و منتشر کرده‌اند و هر کدام نام و شماره‌گذاری خودشان را دارند. عنوان فرعی داخل پرانتز بهترین راهنما برای تشخیص داستان است.
ترس در این کتاب‌ها بیشتر از نوع هیجان و تعلیق است و معمولا با طنز همراه است. صحنه‌های خشن و آزاردهنده در آن‌ها کم است، اما برای بچه‌های خیلی حساس بهتر است با یک جلد سبک‌تر شروع کنید.
«نفرین مقبره مومیایی» یا «یک روز در سرزمین وحشت» شروع‌های خوبی هستند؛ هر دو پرماجرا و به‌یادماندنی‌اند.
آر.ال.استاین نویسنده‌ای است که نشان داد ترس هم می‌تواند سرگرم‌کننده، امن و حتی آموزنده باشد. کتاب‌هایش با فصل‌های کوتاه، شخصیت‌های آشنا، طنز و پایان‌های غافلگیرکننده، میلیون‌ها کودک و نوجوان را به دنیای کتاب کشانده‌اند. اگر دنبال کتابی هستید که بچه‌ی خانه را از صفحه‌ی گوشی جدا کند و پای ورق زدن بنشاند، یک جلد از این مجموعه‌ها احتمالا همان چیزی است که می‌خواهید.
در کتاب‌جم فهرست کامل کتاب‌های چاپی این نویسنده را با قیمت روز و موجودی به‌روز ببینید، عنوان‌ها را مقایسه کنید و جلدهای دلخواهتان را آنلاین سفارش دهید. شاید همین کتاب، شروع یک عمر کتاب‌خوانی باشد.
