۲۰ اثر در کتاب‌جم
بیژن عبدالکریمی پژوهشگر و مدرس فلسفه و از شارحان شناخته‌شده‌ی هایدگر در ایران است. او در کتاب‌هایی مثل هایدگر در ایران، فلسفه در برهوت و پایان تئولوژی، از نسبت ما با سنت، دین و جهان مدرن می‌پرسد و خواننده را به فکر کردن درباره‌ی وضعیت تفکر در ایران دعوت می‌کند.
بیژن عبدالکریمی از فیلسوفان پرکار و پرمخاطب ایران امروز است؛ استاد فلسفه‌ای که سال‌ها درباره‌ی هایدگر، تفکر غربی، سنت و مدرنیته و جایگاه ما ایرانیان در جهان امروز نوشته و سخنرانی کرده است. کتاب‌هایش برای کسی نوشته شده‌اند که می‌خواهد پرسش‌های بزرگ را جدی بگیرد: تفکر یعنی چه؟ با سنت دینی و فلسفی خود در جهان مدرن چه نسبتی داریم؟ و آیا فلسفه هنوز می‌تواند حرفی برای زندگی روزمره داشته باشد؟
در این صفحه با هم مرور می‌کنیم که این نویسنده کیست، دغدغه‌های اصلی فکری‌اش چیست، کتاب‌هایش در چه زمینه‌هایی است، و اگر تازه می‌خواهید با آثارش آشنا شوید از کدام کتاب شروع کنید. همه‌ی کتاب‌هایی که در اینجا از آن‌ها نام می‌بریم، نسخه‌ی چاپی‌شان در کتاب‌جم معرفی شده است.
این نویسنده پژوهشگر و مدرس فلسفه است و سال‌ها در دانشگاه فلسفه درس داده است. حوزه‌ی اصلی کارش فلسفه‌ی غرب، به‌ویژه اندیشه‌ی مارتین هایدگر، و نسبت این فلسفه با وضعیت فکری ایران معاصر است. او در کنار تدریس، کتاب‌ها و مقاله‌های زیادی نوشته و در نشست‌ها، گفت‌وگوها و مناظره‌های فکری حضور فعالی داشته است.
آنچه او را از بسیاری از استادان فلسفه متمایز می‌کند، تلاشش برای بردن فلسفه از کلاس درس به میان مخاطب عمومی است. او درباره‌ی مسائلی می‌نویسد که برای هر ایرانی اهل فکر آشناست: بحران معنا، رابطه‌ی دین و مدرنیته، آینده‌ی تفکر در جامعه‌ی ما و نسبت ما با تاریخ. شاید با همه‌ی دیدگاه‌هایش موافق نباشید، اما خواندن آثارش شما را وادار به فکر کردن می‌کند.
بیشتر کتاب‌های او را نشر نقد فرهنگ منتشر کرده است و در کتاب‌جم نیز بیش از بیست عنوان از آثارش معرفی شده که بیشترشان موجود است.
اگر بخواهیم آثار این نویسنده را در چند محور خلاصه کنیم، به این موضوع‌ها می‌رسیم:
این محورها جدا از هم نیستند و در بیشتر کتاب‌هایش در هم تنیده‌اند. مثلا وقتی از هایدگر حرف می‌زند، در واقع درباره‌ی وضعیت تفکر در ایران هم سخن می‌گوید.
مارتین هایدگر از تأثیرگذارترین و در عین حال بحث‌برانگیزترین فیلسوفان قرن بیستم است. پرسش اصلی او پرسش از «وجود» بود: اینکه بودن یعنی چه و چرا فلسفه‌ی غرب از زمان افلاطون این پرسش را فراموش کرده است. هایدگر همچنین درباره‌ی تکنولوژی، زبان، شعر و تاریخ نظریه‌های مهمی دارد.
نویسنده‌ی ما سال‌ها با اندیشه‌ی هایدگر سروکار داشته و تلاش کرده نشان دهد که این فیلسوف برای فهم وضعیت ما ایرانیان چه حرفی دارد. به نظر او، هایدگر به ما کمک می‌کند هم سنت خود و هم جهان مدرن را با نگاهی تازه ببینیم و از دوگانه‌های ساده مثل «سنت خوب، مدرنیته بد» یا برعکس فراتر برویم.
برای خواننده‌ای که می‌خواهد هایدگر را بشناسد، آثار او نقطه‌ی شروع مناسبی‌اند، چون به زبان فارسی و با توجه به دغدغه‌های خواننده‌ی ایرانی نوشته شده‌اند.
یکی از کتاب‌های شناخته‌شده‌ی این نویسنده، هایدگر در ایران است که به زندگی، آثار و اندیشه‌های سید احمد فردید می‌پردازد. فردید از چهره‌های جنجالی فلسفه در ایران معاصر بود که خود را از نخستین معرفان هایدگر در ایران می‌دانست. او بیشتر اهل گفتار بود تا نوشتار و همین باعث شد شناخت دقیق اندیشه‌اش برای نسل‌های بعد دشوار باشد.
کتاب تلاش می‌کند تصویری منسجم از فردید ارائه کند: زندگی‌اش، مفاهیمی که ساخت یا به کار برد، تأثیرش بر شاگردان و نقدهایی که به او وارد شد. نویسنده در این کتاب هم به جنبه‌های ارزشمند اندیشه‌ی فردید توجه دارد و هم به نقدهای جدی آن.
اگر به تاریخ اندیشه در ایران معاصر علاقه دارید یا می‌خواهید بدانید هایدگر چگونه وارد فضای فکری ایران شد، این کتاب برایتان خواندنی است.
بخش مهمی از آثار این نویسنده به نسبت دین، امر قدسی و تاریخ می‌پردازد. در کتاب‌جم این عنوان‌ها را می‌بینید:
این کتاب‌ها برای خواننده‌ای که می‌خواهد درباره‌ی ایمان و تفکر در زمانه‌ی ما بیندیشد، مناسب‌اند. لحن نویسنده در آن‌ها پرسشگر است و تلاش می‌کند از پاسخ‌های آماده و کلیشه‌ای فاصله بگیرد. موضوع این کتاب‌ها حساس است و ممکن است خوانندگان از زاویه‌های مختلف با آن‌ها موافق یا مخالف باشند؛ همین تنوع برداشت‌ها بخشی از ارزش گفت‌وگوی فکری است.
عنوان این کتاب شاید در نگاه اول تند به نظر برسد، اما منظور نویسنده پایان دین یا ایمان نیست. او از پایان یک شیوه‌ی خاص از اندیشیدن درباره‌ی خدا و دین سخن می‌گوید؛ شیوه‌ای که در آن الهیات به مجموعه‌ای از گزاره‌های عقلی و استدلالی تبدیل شده و از تجربه‌ی زنده‌ی امر قدسی فاصله گرفته است.
به نظر او، با تحولات جهان مدرن این شیوه‌ی الهیاتی دیگر نمی‌تواند به پرسش‌های انسان امروز پاسخ دهد و باید به سوی تفکری رفت که به ساحت قدسی وجود گشوده باشد. این بحث برای کسانی که به فلسفه‌ی دین علاقه دارند، خواندنی و چالش‌برانگیز است.
کتاب تفکر و سیاست در افلاطون به یکی از کهن‌ترین پرسش‌های فلسفه می‌پردازد: نسبت میان اندیشیدن و اداره‌ی جامعه. افلاطون در آثارش، به‌ویژه در جمهوری، از حکومت فیلسوفان و نظم عادلانه سخن گفته است. نویسنده در این کتاب تلاش می‌کند ریشه‌های فلسفی اندیشه‌ی سیاسی افلاطون را نشان دهد و بگوید که این اندیشه برای ما چه معنایی دارد.
این کتاب برای دانشجویان فلسفه و علوم سیاسی و هر کسی که می‌خواهد بداند اندیشه‌ی سیاسی غرب از کجا آغاز شد، مفید است. اگر به این حوزه علاقه دارید، فهرست سیاست و علوم سیاسی را هم ببینید.
در کتاب فلسفه در برهوت، نویسنده نگاهی انتقادی به وضعیت فلسفه و تفکر در جامعه‌ی ما دارد. «برهوت» استعاره‌ای است از فضایی که در آن تفکر اصیل به سختی رشد می‌کند. او در این کتاب می‌پرسد چرا با وجود ترجمه‌ها و کتاب‌ها و دانشگاه‌های فراوان، تفکر فلسفی زنده در جامعه‌ی ما کم‌رنگ است.
این پرسش برای هر دانشجو، استاد یا علاقه‌مند فلسفه‌ای مهم است. نویسنده از نقد آموزش فلسفه، نسبت ما با سنت و ترجمه‌زدگی سخن می‌گوید. ممکن است با همه‌ی تشخیص‌هایش موافق نباشید، اما کتاب گفت‌وگویی جدی را درباره‌ی آینده‌ی فلسفه در ایران باز می‌کند.
کتاب مونیسم یا پلورالیسم به پرسشی می‌پردازد که هم در فلسفه و هم در زندگی اجتماعی اهمیت دارد: آیا حقیقت یکی است یا متکثر؟ آیا می‌شود دیدگاه‌های گوناگون را هم‌زمان معتبر دانست؟ این پرسش در بحث‌های مربوط به دین، اخلاق و سیاست بارها مطرح شده است.
نویسنده در این کتاب تلاش می‌کند از دوگانه‌ی ساده‌ی یگانه‌انگاری و کثرت‌گرایی فراتر برود و نشان دهد که هر دو دیدگاه چه پیش‌فرض‌هایی دارند. این کتاب برای کسانی که در بحث‌های فکری روز شرکت می‌کنند، ابزارهای مفهومی مفیدی فراهم می‌کند.
نوشته‌های این نویسنده معمولا لحنی پرشور و درگیر دارند. او از موضع یک ناظر بی‌طرف و سرد نمی‌نویسد، بلکه مسائل را مسئله‌ی خودش می‌داند و خواننده را به همراهی دعوت می‌کند. این ویژگی، کتاب‌هایش را برای مخاطب عمومی خواندنی‌تر می‌کند.
در عین حال، بحث‌هایش بر پایه‌ی آشنایی گسترده با متن‌های فلسفی است و به همین دلیل گاهی نیاز به دقت و تمرکز دارد. واژه‌های تخصصی فلسفه، به‌ویژه اصطلاحات هایدگری، در آثارش فراوان‌اند. برای خواننده‌ی تازه‌کار، پیشنهاد می‌کنیم کتاب‌ها را آهسته بخوانند و در کنارشان یک فرهنگ اصطلاحات فلسفی داشته باشند.
بخشی از کتاب‌هایش از دل سخنرانی‌ها و درس‌گفتارها بیرون آمده و همین باعث شده لحنی گفتاری و نزدیک داشته باشند. این ویژگی برای کسانی که با متن‌های خشک دانشگاهی میانه‌ی خوبی ندارند، نقطه‌ی قوت است.
اگر تازه می‌خواهید با آثار این فیلسوف آشنا شوید، این ترتیب را پیشنهاد می‌کنیم:
البته این فقط یک پیشنهاد است. اگر دغدغه‌ی خاصی دارید، مثلا فلسفه‌ی دین، می‌توانید مستقیم سراغ کتاب مربوط بروید.
این نویسنده در سال‌های گذشته در گفت‌وگوها و مناظره‌های فکری زیادی حضور داشته است. این حضور باعث شده نامش برای مخاطبانی فراتر از دانشگاه آشنا باشد. موضوع این گفت‌وگوها معمولا سنت و مدرنیته، دین و سکولاریسم، وضعیت فرهنگی جامعه و آینده‌ی تفکر بوده است.
آشنایی با این گفت‌وگوها برای فهم کتاب‌هایش مفید است، چون بسیاری از ایده‌هایی که در کتاب‌ها به تفصیل آمده، در گفت‌وگوها به زبانی ساده‌تر بیان شده‌اند. در عین حال، کتاب‌ها جای دقیق‌تر و منسجم‌تری برای شناخت اندیشه‌ی او هستند.
دیدگاه‌های او، مثل هر متفکری که در عرصه‌ی عمومی حضور دارد، موافقان و منتقدانی دارد. ما در اینجا قصد داوری نداریم؛ پیشنهادمان این است که خودتان آثار را بخوانید و به نظر شخصی برسید.
بخش بزرگی از کتاب‌های فلسفه در بازار ایران ترجمه‌اند. ترجمه البته ارزشمند است، اما فلسفه‌ای که به زبان فارسی و با توجه به مسائل جامعه‌ی ما نوشته شود، جایگاه دیگری دارد. چنین آثاری پلی میان سنت فلسفی جهان و پرسش‌های بومی ما می‌سازند.
کتاب‌های این نویسنده نمونه‌ای از همین تلاش‌اند. او هایدگر و افلاطون را نه به عنوان موضوعی صرفا تاریخی، بلکه به عنوان همراهانی برای فکر کردن به وضعیت امروز ما می‌خواند. این رویکرد، خواندن فلسفه را برای خواننده‌ی ایرانی معنادارتر می‌کند. برای دیدن کتاب‌های دیگر این حوزه، فهرست فلسفه و برای آثار مرتبط با اندیشه‌ی غربی، فهرست فلسفه غرب را ببینید.
چند نکته که هنگام انتخاب کتاب‌های این نویسنده به کارتان می‌آید:
اگر به پیشینه‌ی تاریخی بحث‌ها علاقه دارید، فهرست تاریخ هم کتاب‌های مرتبطی دارد.
آثار این نویسنده برای گروه‌های مختلفی خواندنی است:
اگر با فلسفه کاملا بیگانه‌اید، شاید بهتر باشد پیش از آثار او یک کتاب مقدماتی درباره‌ی تاریخ فلسفه بخوانید تا با مفاهیم پایه آشنا شوید.
کسی که برای نخستین بار سراغ نوشته‌های هایدگری می‌رود، با واژه‌هایی روبه‌رو می‌شود که در زبان روزمره معنای دیگری دارند. آشنایی مختصر با چند مفهوم، خواندن را بسیار آسان‌تر می‌کند. این توضیح‌ها ساده‌شده‌اند و فقط برای ورود به بحث‌اند، نه جایگزین مطالعه‌ی دقیق.
این مفاهیم در بسیاری از کتاب‌های نویسنده حضور دارند و او آن‌ها را برای تحلیل وضعیت جامعه‌ی ایران و جهان به کار می‌گیرد. اگر پیش از خواندن، کمی با آن‌ها آشنا باشید، مسیر بحث را راحت‌تر دنبال می‌کنید.
کتاب حسین‌بن‌علی، بازتفسیر عاشورایی از آثاری است که موضوعش برای خواننده‌ی ایرانی بسیار آشناست، اما زاویه‌ی نگاهش متفاوت است. عاشورا در فرهنگ ایرانی جایگاهی عمیق دارد و درباره‌ی آن آثار تاریخی، روایی، مذهبی و ادبی فراوانی نوشته شده است. نویسنده در این کتاب تلاش می‌کند از منظر فلسفی به این واقعه نگاه کند و بپرسد که معنای آن برای انسان امروز چیست.
این کتاب نه یک روایت تاریخی صرف است و نه یک متن مداحی؛ بیشتر تأملی است درباره‌ی مفاهیمی مثل حقیقت، ایستادگی، آزادی و نسبت انسان با امر قدسی. خوانندگان با دیدگاه‌های گوناگون ممکن است برداشت‌های متفاوتی از آن داشته باشند و این طبیعی است. اگر به خوانش‌های فکری از سنت دینی علاقه دارید، این کتاب را با حوصله بخوانید و آن را کنار منابع تاریخی معتبر قرار دهید.
خیلی‌ها کتاب فلسفی را باز می‌کنند، چند صفحه می‌خوانند و بعد کنار می‌گذارند، چون احساس می‌کنند چیزی نمی‌فهمند. این تجربه کاملا طبیعی است و ربطی به هوش خواننده ندارد. فلسفه زبان خودش را دارد و مثل هر زبان دیگری، باید کم‌کم یادش گرفت. چند پیشنهاد که از تجربه‌ی خوانندگان پرسابقه بیرون آمده:
این روش‌ها برای آثار این نویسنده هم کارآمدند، به‌ویژه برای مجموعه‌های چندجلدی که بحثشان در طول جلدها گسترش پیدا می‌کند.
از دوران مشروطه تا امروز، یکی از پرسش‌های اصلی روشنفکران ایرانی این بوده که با سنت خود و با جهان مدرن چه باید کرد. پاسخ‌ها گوناگون بوده‌اند: بعضی خواستار پذیرش کامل تمدن جدید بوده‌اند، بعضی بازگشت به سنت را راه نجات دانسته‌اند و بعضی دنبال راهی میانه گشته‌اند. این بحث هنوز هم در دانشگاه‌ها، نشریه‌ها و گفت‌وگوهای روزمره ادامه دارد.
نویسنده‌ی ما در این بحث جایگاه خاص خودش را دارد. او تلاش می‌کند نشان دهد که هم ستایش بی‌چون‌وچرای مدرنیته و هم رد کامل آن، هر دو بر نوعی ساده‌انگاری تکیه دارند. به نظر او باید هم سنت را و هم مدرنیته را از درون فهمید و با پرسش‌های بنیادین هر دو درگیر شد. این دیدگاه را می‌توان در بیشتر کتاب‌هایش، از نوشته‌های هایدگری تا آثار مربوط به دین، دنبال کرد.
اگر این پرسش برای شما هم مهم است، خواندن آثار او یکی از راه‌های ورود به بحث است. البته پیشنهاد می‌کنیم آن را کنار آثار متفکران دیگری که دیدگاه‌های متفاوتی دارند بخوانید تا تصویر کامل‌تری به دست آورید. گفت‌وگوی فکری وقتی ثمربخش است که صداهای مختلف در آن شنیده شوند.
شاید بپرسید چرا فیلسوفی که بیشتر با هایدگر شناخته می‌شود، کتابی درباره‌ی افلاطون نوشته است. پاسخ در خود اندیشه‌ی هایدگر است: به نظر او سرنوشت فلسفه‌ی غرب از افلاطون رقم خورد و برای فهم بحران امروز باید به آغاز برگشت. به همین دلیل، بازخوانی افلاطون برای هر کسی که در سنت هایدگری فکر می‌کند، ضروری است.
در این خوانش، افلاطون فقط نویسنده‌ی چند گفت‌وگوی مشهور نیست، بلکه بنیان‌گذار شیوه‌ای از دیدن جهان است که تا امروز ادامه دارد. نسبت حقیقت و سیاست، جایگاه فیلسوف در شهر و پرسش از عدالت، موضوع‌هایی‌اند که از آن گفت‌وگوها به همه‌ی تاریخ اندیشه‌ی سیاسی راه یافته‌اند.
برای خواننده‌ای که این کتاب را برمی‌دارد، پیشنهاد می‌کنیم پیش از آن یا هم‌زمان با آن، دست‌کم یکی از گفت‌وگوهای افلاطون مثل جمهوری یا آپولوژی را بخوانید. این کار کمک می‌کند ارجاع‌های نویسنده را بهتر دنبال کنید و خودتان هم درباره‌ی متن اصلی داوری داشته باشید. فلسفه با رجوع مستقیم به متن‌ها زنده می‌ماند.
او پژوهشگر و مدرس فلسفه است و بیشتر درباره‌ی هایدگر، فلسفه‌ی غرب، دین و تفکر و وضعیت فکری ایران معاصر می‌نویسد.
این کتاب به زندگی، آثار و اندیشه‌های سید احمد فردید و نقش او در معرفی هایدگر در ایران می‌پردازد.
فلسفه در برهوت یا هایدگر در ایران برای شروع مناسب‌اند، چون موضوعشان برای خواننده‌ی عمومی هم آشناست.
بیشتر آثار او را نشر نقد فرهنگ منتشر کرده است.
بخشی از آثار او لحن گفتاری و ساده‌تری دارند، اما برای همه‌ی کتاب‌ها کمی آشنایی با مفاهیم فلسفی کمک‌کننده است.
این اثر چندجلدی است و در کتاب‌جم جلدهای مختلف آن معرفی شده است. پیشنهاد می‌کنیم از جلد اول شروع کنید.
خواندن این آثار فقط آشنا شدن با چند فیلسوف غربی نیست؛ دعوتی است به اینکه از خودمان بپرسیم در کجای تاریخ ایستاده‌ایم و چه نسبتی با سنت و جهان امروز داریم. نویسنده این پرسش‌ها را با شور و جدیت مطرح می‌کند و خواننده را در جستوجوی پاسخ شریک می‌کند.
اگر اهل فکر کردن به این پرسش‌ها هستید، کتاب‌هایش همراهان خوبی برای شما خواهند بود. در کتاب‌جم مجموعه‌ای از آثار او با قیمت روز و موجودی به‌روز در دسترس است. کتاب مورد نظرتان را انتخاب کنید و نسخه‌ی چاپی آن را آنلاین سفارش دهید.
