۹۷ اثر در کتاب‌جم
دن گاتمن نویسنده‌ی آمریکایی کتاب کودک و نوجوان و خالق مجموعه‌ی پرخنده‌ی مدرسه‌ی عجیب و غریب است؛ داستان پسری که از مدرسه بدش می‌آید و معلم‌ها و مدیرهایی که هر کدام از دیگری عجیب‌ترند. کتاب‌های کوتاه و بامزه‌ی او برای کودکان هفت تا یازده ساله، به‌ویژه بچه‌های کتاب‌گریز، دری به دنیای خواندن است.
دن گاتمن نویسنده‌ی آمریکایی کتاب‌های کودک و نوجوان است که در ایران بیشتر با مجموعه‌ی پرخنده‌ی «مدرسه‌ی عجیب و غریب» شناخته می‌شود؛ داستان‌هایی درباره‌ی پسری که از مدرسه بدش می‌آید و معلم‌ها و کارکنانی که هر کدام از دیگری عجیب‌ترند. اگر دنبال کتابی هستید که بچه‌ی کتاب‌گریز را هم به خواندن بکشاند، این صفحه برای شماست. با دن گاتمن، سبک طنز او، جلدهای مجموعه و ترجمه‌ی فارسی آن آشنا شوید و نسخه‌ی چاپی کتاب‌ها را با قیمت روز سفارش دهید.
دن گاتمن نویسنده‌ای آمریکایی است که ده‌ها کتاب برای کودکان و نوجوانان نوشته و بخش بزرگی از کارش را صرف یک هدف کرده است: این‌که بچه‌ها، به‌ویژه پسرهایی که میانه‌ی خوبی با کتاب ندارند، از خواندن لذت ببرند. او بارها گفته که وقتی کودک بود، خودش هم خواننده‌ی پرشوری نبود و همین تجربه باعث شد بداند چه چیزی بچه‌ها را از کتاب فراری می‌دهد و چه چیزی آن‌ها را جذب می‌کند.
کتاب‌های او معمولا کوتاه، سریع، پر از شوخی و موقعیت‌های غیرمنتظره‌اند. جمله‌ها ساده‌اند، فصل‌ها کوتاه‌اند و تقریبا هر صفحه چیزی برای خندیدن دارد. این ویژگی‌ها کتاب‌هایش را به گزینه‌ای محبوب برای کودکانی تبدیل کرده که تازه خواندن مستقل را شروع کرده‌اند.
در کنار مجموعه‌ی مدرسه‌ی عجیب و غریب، او مجموعه‌ها و کتاب‌های دیگری هم دارد، از جمله داستان‌هایی که با ورزش، به‌ویژه بیسبال، و ماجراهای سفر در زمان پیوند دارند. اما برای خواننده‌ی فارسی‌زبان، نام او بیش از هر چیز با همین مدرسه‌ی شلوغ و دیوانه‌وار گره خورده است.
قهرمان این مجموعه پسری کلاس دومی به نام ای‌جی است که با صراحت می‌گوید از مدرسه متنفر است. او ترجیح می‌دهد بازی ویدیویی کند، فوتبال تماشا کند یا هر کار دیگری انجام دهد جز نشستن سر کلاس. اما مدرسه‌ای که ای‌جی در آن درس می‌خواند، اصلا مدرسه‌ی معمولی نیست. هر کتاب مجموعه با یک بزرگ‌تر تازه سروکار دارد: معلمی که خودش چیزی بلد نیست، مدیری که هر کاری می‌کند تا بچه‌ها کتاب بخوانند، مربی ورزشی که شیفته‌ی یک ورزش عجیب است، یا سرایداری که ناگهان قهرمان می‌شود.
در کنار ای‌جی، همکلاسی‌هایش هم نقش مهمی دارند؛ به‌ویژه دختری درس‌خوان و همه‌چیزدان به نام اندریا که ای‌جی مدام با او کل‌کل می‌کند. رابطه‌ی این دو یکی از منبع‌های همیشگی خنده در مجموعه است.
یکی از ویژگی‌های بامزه‌ی مجموعه، عنوان‌های قافیه‌دار آن است. در ترجمه‌ی فارسی هم این قافیه‌ها حفظ شده‌اند: خانم بریج معلم گیج، آقای ناوال مدیر باحال، خانم براشت مربی بهداشت، خانم اسپاک ناظم ترسناک. همین عنوان‌ها کافی است تا کودک بخندد و کنجکاو شود که این بار با چه آدم عجیبی روبه‌رو می‌شود.
طنز این نویسنده از چند منبع می‌آید:
این ترکیب، کتاب‌ها را برای کودکی که تازه از کتاب تصویری به کتاب متنی رسیده، پلی ایده‌آل می‌کند. هنوز تصویرهای سیاه و سفید در صفحه‌ها هست، اما متن نقش اصلی را دارد.
در کتاب‌جم جلدهای مختلف مجموعه‌ی مدرسه‌ی عجیب و غریب با ترجمه‌ی فارسی نشر افق موجود است، هم به صورت تک‌جلد و هم به صورت مجموعه‌ی قاب‌دار. در ادامه بعضی از این جلدها را معرفی می‌کنیم.
جلد اول، آشنایی با ای‌جی و کلاسش است. معلم تازه‌ی آن‌ها، خانم بریج، به نظر می‌رسد چیزهای ساده را هم نمی‌داند. آیا واقعا گیج است، یا نقشه‌ای در کار است؟ این جلد بهترین نقطه‌ی شروع مجموعه است.
مدیر مدرسه قول داده که اگر بچه‌ها تعداد زیادی کتاب بخوانند، کاری عجیب انجام دهد. ای‌جی و دوستانش که از کتاب خواندن بدشان می‌آید، حالا با یک انتخاب سخت روبه‌رو هستند. داستانی بامزه که به شکلی پنهان کودک را به خواندن تشویق می‌کند.
در این جلد سروکار بچه‌ها با بزرگ‌تری است که به نظر می‌رسد آن‌ها را سر کار گذاشته است. شوخی‌ها و سوءتفاهم‌ها پشت سر هم می‌آیند.
یک جلد دیگر با یک شخصیت تازه و غافلگیری‌های تازه. این‌جا هم ای‌جی باید بفهمد با چه آدمی طرف است.
بهداشت و سلامت موضوعی است که معمولا برای بچه‌ها خسته‌کننده است، اما وقتی مربی بهداشت خودش آدمی عجیب باشد، همه چیز فرق می‌کند. جلدی که در کنار خنده، چند نکته‌ی ساده‌ی بهداشتی را هم به کودک یادآوری می‌کند.
ناظمی که همه از او حساب می‌برند. اما آیا واقعا ترسناک است؟ ای‌جی و دوستانش کشف می‌کنند که گاهی ظاهر آدم‌ها با درونشان فرق دارد.
سرایدار مدرسه، کسی که کمتر کسی به او توجه می‌کند، در این جلد به قهرمان داستان تبدیل می‌شود. داستانی که در کنار خنده، به کودک یاد می‌دهد به همه‌ی آدم‌های اطرافش با احترام نگاه کند.
اگر می‌خواهید چند جلد را یک‌جا داشته باشید یا دنبال هدیه‌ای ماندگارید، نسخه‌ی قاب‌دار مجموعه انتخاب مناسبی است. یازده جلد اول در یک جعبه، که کودک می‌تواند یکی‌یکی آن‌ها را بخواند و در قفسه‌اش بچیند.
مجموعه‌ی مدرسه‌ی عجیب و غریب بیشتر برای کودکان هفت تا یازده ساله نوشته شده است. کودکی که خواندن را در کلاس اول یاد گرفته و حالا می‌خواهد کتاب واقعی بخواند، از این کتاب‌ها لذت می‌برد. متن ساده است، تصویرها کمک می‌کنند و طول هر جلد آن‌قدر کم است که کودک احساس پیروزی کند.
برای کودکان کوچک‌تر، می‌توانید کتاب را بلند بخوانید؛ شوخی‌ها حتی برای بچه‌های پنج و شش ساله هم خنده‌دار است. برای نوجوانان دوازده ساله به بالا، شاید مجموعه کمی کودکانه باشد، اما خیلی از نوجوان‌ها هنوز از آن لذت می‌برند، به‌ویژه اگر خواندن برایشان سخت باشد.
این کتاب‌ها در کتاب‌جم در دسته‌های رمان نوجوان و ادبیات و داستان هم قرار گرفته‌اند و می‌توانید کتاب‌های مشابه را در این فهرست‌ها پیدا کنید.
خیلی از پدر و مادرها از این گله دارند که فرزندشان کتاب نمی‌خواند. دلیل اغلب ساده است: کتاب‌هایی که به کودک داده می‌شود یا برایش خسته‌کننده است، یا بیش از حد طولانی، یا پر از نصیحت. کتاب‌های این نویسنده درست برعکس‌اند.
چند دلیل برای این‌که این کتاب‌ها جواب می‌دهند:
بسیاری از معلمان و کتابداران مدرسه، این مجموعه را برای کودکانی پیشنهاد می‌کنند که با خواندن مشکل دارند. تجربه نشان داده که این کتاب‌ها اغلب اولین کتاب‌هایی‌اند که چنین کودکانی با میل خودشان تا آخر می‌خوانند.
اگر نمی‌دانید از کجا شروع کنید، این ترتیب ساده را پیشنهاد می‌کنیم:
اگر کودک با این سه جلد ارتباط گرفت، خرید نسخه‌ی قاب‌دار ارزشش را دارد.
مجموعه‌ی مدرسه‌ی عجیب و غریب را نشر افق به فارسی منتشر کرده است؛ ناشری که در حوزه‌ی کتاب کودک و نوجوان در ایران کارنامه‌ای شناخته‌شده دارد. ترجمه‌ی طنز کار ساده‌ای نیست، به‌ویژه وقتی بخش مهمی از شوخی‌ها به بازی با کلمه و قافیه وابسته باشد. در ترجمه‌ی فارسی تلاش شده که عنوان‌های قافیه‌دار و لحن شوخ راوی حفظ شود تا کودک ایرانی هم همان لذت را تجربه کند.
طبیعی است که برخی شوخی‌های فرهنگی، مثلا درباره‌ی ورزش‌ها یا رسم‌های مدرسه‌های آمریکایی، برای کودک ایرانی کمی ناآشنا باشد. این خودش فرصتی است برای گفت‌وگو درباره‌ی تفاوت فرهنگ‌ها.
کتاب‌های این نویسنده در کتاب‌جم در دسته‌ی سرگرمی و بازی هم دیده می‌شوند، چون اساس کارشان سرگرم کردن است. این به معنای بی‌ارزش بودن نیست. سرگرمی دری است که کودک از آن وارد دنیای کتاب می‌شود. کودکی که امروز با مدرسه‌ی عجیب و غریب می‌خندد، فردا شاید رمان‌های جدی‌تر را هم بخواند.
در فهرست قصه و افسانه هم می‌توانید کتاب‌های داستانی دیگری برای همین گروه سنی پیدا کنید.
برای این‌که خواندن به تجربه‌ای پررنگ‌تر تبدیل شود، می‌توانید بعد از هر جلد چند فعالیت ساده با کودک انجام دهید:
این فعالیت‌ها هم خلاقیت کودک را تقویت می‌کند و هم کتاب را از یک تکلیف به یک بازی تبدیل می‌کند.
چون مجموعه شماره‌گذاری شده، بهتر است جلدها را تقریبا به ترتیب بخرید، هرچند هر جلد داستان مستقلی دارد. اگر کودک به مجموعه علاقه‌مند شد، نسخه‌ی قاب‌دار به‌صرفه‌تر و برای قفسه‌ی کتاب مرتب‌تر است.
یکی از جذابیت‌های پنهان این مجموعه این است که مدرسه را از چشم خود بچه‌ها نشان می‌دهد. بزرگ‌ترها معمولا مدرسه را جایی جدی و مهم می‌بینند، اما برای کودک، مدرسه پر از قانون‌های عجیب، آدم‌های بزرگ غیرقابل پیش‌بینی و لحظه‌های خسته‌کننده است. این کتاب‌ها به این حس مشروعیت می‌دهند و می‌گویند: اشکالی ندارد که گاهی مدرسه را دوست نداشته باشی.
اما نکته‌ی جالب این‌جاست که در پایان بیشتر جلدها، ای‌جی بی آن‌که خودش بخواهد اعتراف کند، چیزی یاد گرفته است. مجموعه به‌آرامی نشان می‌دهد که مدرسه، با همه‌ی عجیب بودنش، جای کشف و دوستی و رشد است. این پیام بدون شعار به کودک می‌رسد و همین تأثیرش را بیشتر می‌کند.
برای پدر و مادرها هم خواندن این کتاب‌ها جالب است. گاهی بزرگ‌ترها یادشان می‌رود که دنیا از چشم یک کودک هشت ساله چه شکلی دارد. خندیدن با ای‌جی، یادآوری خوبی است.
یکی از دلایلی که بچه‌ها با این مجموعه رفیق می‌شوند، شخصیت‌های ثابت و آشنای آن است. هر جلد یک بزرگ‌تر تازه به داستان اضافه می‌کند، اما گروه بچه‌ها همان است و کودک با هر جلد آن‌ها را بهتر می‌شناسد.
راوی ماجراها، پسری پرانرژی، شلوغ و رک که عاشق ورزش و بازی است و با مدرسه میانه‌ای ندارد. او بدجنس نیست؛ فقط حوصله‌ی درس و نظم را ندارد. بچه‌ها او را دوست دارند چون حرف‌هایی را می‌زند که خودشان جرئت گفتنش را ندارند.
همکلاسی درس‌خوان ای‌جی که همیشه دستش بالاست، جواب همه‌ی سؤال‌ها را می‌داند و از هر فرصتی برای یاد گرفتن استفاده می‌کند. کل‌کل او و ای‌جی بخش ثابت شوخی‌های مجموعه است و بچه‌ها با هر دو طرف همدلی می‌کنند.
چند پسر دیگر کلاس که همراه و هم‌دست ای‌جی‌اند و در نقشه‌ها و غرغرهایش شریک می‌شوند. حضورشان به داستان حس یک گروه واقعی دوستی را می‌دهد.
ستاره‌ی واقعی هر جلد، همان بزرگ‌تری است که نامش روی جلد آمده. معلم، مدیر، مربی، ناظم، سرایدار، کتابدار و دیگران، هر کدام عادت یا رفتاری اغراق‌شده دارند که داستان را پیش می‌برد.
خیلی از بزرگ‌ترها کتاب طنز را کم‌ارزش‌تر از کتاب جدی می‌دانند، اما روان‌شناسان و مربیان نظر دیگری دارند. خندیدن به کودک کمک می‌کند با موقعیت‌های سخت کنار بیاید، استرس را کم کند و با دیگران ارتباط بگیرد. کودکی که شوخی را می‌فهمد، در واقع چند مهارت ذهنی را تمرین می‌کند: فهمیدن معنای دوم کلمه‌ها، تشخیص غیرمنتظره بودن یک موقعیت و درک نگاه دیگران.
کتاب‌های طنز همچنین واژگان کودک را گسترش می‌دهند. بازی با کلمه و قافیه، توجه کودک را به صدا و معنای واژه‌ها جلب می‌کند. کودکی که با عنوان‌هایی مثل «خانم بریج، معلم گیج» بزرگ می‌شود، کم‌کم خودش هم قافیه می‌سازد و با زبان بازی می‌کند.
از همه مهم‌تر، طنز خواندن را به لذت پیوند می‌دهد. وقتی کودک کتاب را با خنده به یاد بیاورد، دوباره سراغش می‌رود. و عادت خواندن، که در کودکی ساخته شود، معمولا تا بزرگسالی می‌ماند.
یکی از نگرانی‌های پدر و مادرها این است که کودک فقط کتاب‌های طنز بخواند و سراغ چیز دیگری نرود. تجربه نشان می‌دهد که اگر مسیر درستی پیش پای کودک بگذارید، این اتفاق نمی‌افتد. کودکی که با این مجموعه خواننده شده، آماده است که کم‌کم کتاب‌های بلندتر و متنوع‌تر را امتحان کند.
چند پیشنهاد برای قدم بعدی:
کلید کار این است که انتخاب را تا حد ممکن به خود کودک بسپارید. کودکی که حق انتخاب داشته باشد، با میل بیشتری می‌خواند.
معلمان دبستان هم می‌توانند از این مجموعه در کلاس بهره ببرند. خواندن بلند یک فصل در پایان روز، راهی شاد برای جمع کردن کلاس است. بعد می‌شود از بچه‌ها خواست حدس بزنند فصل بعد چه می‌شود یا یک شخصیت عجیب برای مدرسه‌ی خودشان طراحی کنند.
البته معلم باید با ظرافت کار کند، چون موضوع کتاب شوخی با بزرگ‌ترهای مدرسه است. این خودش فرصت خوبی است تا درباره‌ی مرز شوخی و بی‌احترامی با بچه‌ها حرف زده شود. می‌شود پرسید: کجای داستان خنده‌دار بود و کجا ممکن بود کسی ناراحت شود؟ چنین گفت‌وگویی مهارت همدلی و فهم موقعیت را در کودکان تقویت می‌کند.
هرچند در ایران بیشتر یک مجموعه از این نویسنده شناخته شده، کارنامه‌ی او در زبان اصلی بسیار گسترده‌تر است. او برای مدرسه‌ی عجیب و غریب چند فصل و دنباله نوشته که در آن‌ها بچه‌ها بزرگ‌تر می‌شوند و به کلاس‌های بالاتر می‌روند. همچنین مجموعه‌ای درباره‌ی ماجراهای سفر در زمان با کارت‌های بیسبال دارد که در آن کودکی با لمس کارت یک بازیکن قدیمی به گذشته سفر می‌کند. این مجموعه علاقه‌ی او به ورزش و تاریخ را با هم ترکیب می‌کند.
این تنوع نشان می‌دهد که نویسنده فقط یک فرمول را تکرار نمی‌کند. او در هر مجموعه راهی تازه برای جذب بچه‌ها پیدا می‌کند: یک جا با طنز مدرسه، جای دیگر با هیجان سفر در زمان و ورزش. وجه مشترک همه‌ی این کارها، احترام به سلیقه‌ی کودک و باور به این است که هر بچه‌ای، اگر کتاب مناسبش را پیدا کند، کتاب‌خوان می‌شود.
اگر می‌خواهید کودکتان با این کتاب‌ها خواننده شود، چند نکته‌ی کوچک کمک می‌کند. اول این‌که خودتان هم یکی از جلدها را بخوانید؛ وقتی بتوانید با کودک درباره‌ی ای‌جی و اندریا شوخی کنید، کتاب به بخشی از زندگی مشترک خانواده تبدیل می‌شود. دوم این‌که خواندن را با جایزه و تنبیه گره نزنید؛ بگذارید لذت خود کتاب انگیزه باشد.
سوم، کتاب‌ها را جایی بگذارید که کودک راحت به آن‌ها دسترسی داشته باشد: کنار تخت، در ماشین، در کیف مدرسه. کتاب‌های کوتاه این مجموعه برای لحظه‌های انتظار عالی‌اند. و چهارم، صبور باشید. بعضی بچه‌ها با جلد اول عاشق می‌شوند و بعضی با جلد سوم. مهم این است که در را باز نگه دارید.
پنجم، از کودک بخواهید بعد از هر جلد، بامزه‌ترین صحنه را برایتان تعریف کند. این کار ساده هم مهارت روایت کودک را تقویت می‌کند و هم به او نشان می‌دهد که شما به دنیای ذهنی‌اش اهمیت می‌دهید. خیلی از خانواده‌ها گفته‌اند که همین گفت‌وگوهای کوتاه سر میز شام، به شیرین‌ترین بخش روزشان تبدیل شده است. کتاب خوب فقط کودک را خواننده نمی‌کند؛ خانواده را هم به هم نزدیک‌تر می‌کند.
و ششم، اگر کودک کتابی را نیمه‌کاره رها کرد، نگران نشوید. همه‌ی کتاب‌ها برای همه‌ی بچه‌ها نیستند و رها کردن یک کتاب هم بخشی از یاد گرفتن انتخاب است. کافی است جلد دیگری را پیشنهاد دهید یا چند هفته بعد دوباره امتحان کنید. گاهی کودک فقط به زمان نیاز دارد تا آماده‌ی یک داستان شود.
او نویسنده‌ای آمریکایی است که برای کودکان و نوجوانان می‌نویسد.
در ایران، مجموعه‌ی مدرسه‌ی عجیب و غریب شناخته‌شده‌ترین اثر اوست.
بیشتر برای هفت تا یازده سالگی؛ کودکان کوچک‌تر هم با بلندخوانی بزرگ‌ترها از آن لذت می‌برند.
ترجمه‌ی فارسی موجود در کتاب‌جم را نشر افق منتشر کرده است.
بهتر است، اما هر جلد داستان مستقلی دارد و می‌شود از هر جایی شروع کرد.
در همین صفحه فهرست جلدهای موجود را ببینید و نسخه‌ی چاپی هر کدام یا مجموعه‌ی قاب‌دار را با قیمت روز آنلاین سفارش دهید.
دن گاتمن با مجموعه‌ی مدرسه‌ی عجیب و غریب نشان داده که کتاب می‌تواند سرگرم‌کننده‌تر از هر بازی باشد. ای‌جی، اندریا و بزرگ‌ترهای عجیب مدرسه، برای بسیاری از کودکان اولین دوستان کتابی‌اند و خیلی از بچه‌ها با همین کتاب‌ها خواننده شده‌اند.
در کتاب‌جم جلدهای مختلف این مجموعه و نسخه‌ی قاب‌دار آن موجود است. قیمت روز و موجودی را ببینید، جلد اول را برای کودکتان انتخاب کنید و نسخه‌ی چاپی را همین حالا سفارش دهید. احتمالا چند روز بعد، خودش جلد دوم را از شما می‌خواهد.
