۳۵ اثر در کتاب‌جم
مجید ملامحمدی نویسنده‌ی پرکار ادبیات کودک و نوجوان است که با زبانی ساده و گرم، قصه‌های دینی، زندگی معصومین و حکایت‌های اخلاقی را برای کودکان روایت می‌کند. مجموعه‌ی قصه‌های نهج‌البلاغه از شناخته‌شده‌ترین کارهای اوست و کتاب‌هایش در خانه و مدرسه همراه خوبی برای کودک‌اند.
مجید ملامحمدی از نویسندگان پرکار ادبیات کودک و نوجوان در ایران است که بخش بزرگی از کارنامه‌اش را به داستان‌های مذهبی و قصه‌هایی از زندگی معصومین اختصاص داده است. کتاب‌هایش با زبانی ساده و گرم، مفاهیم دینی و اخلاقی را در قالب قصه به کودکان و نوجوانان می‌رسانند و سال‌هاست در کتابخانه‌ی خانه‌ها، مدرسه‌ها و مسجدها جای دارند. مجموعه‌ی «قصه‌های نهج‌البلاغه» یکی از شناخته‌شده‌ترین کارهای اوست.
در این صفحه با هم مرور می‌کنیم که آثار این نویسنده چه ویژگی‌هایی دارند، کدام کتاب‌ها برای چه سنی مناسب‌اند و چطور می‌توانید از این کتاب‌ها برای آشنا کردن فرزندانتان با فرهنگ دینی و ارزش‌های اخلاقی استفاده کنید. نسخه‌ی چاپی کتاب‌هایی که در اینجا نام می‌بریم در کتاب‌جم معرفی شده است.
این نویسنده سال‌هاست برای کودکان و نوجوانان می‌نویسد و تعداد آثارش به ده‌ها عنوان می‌رسد. در کتاب‌جم نیز بیش از هشتاد عنوان با نام او ثبت شده که بخشی از آن‌ها موجود است. این حجم کار نشان می‌دهد که او نوشتن برای کودک را کاری جدی و مستمر می‌داند و در طول سال‌ها با ناشران مختلفی همکاری کرده است.
موضوع اصلی آثارش داستان‌های دینی است: قصه‌هایی از زندگی پیامبر و اهل بیت، بازنویسی حکایت‌های نهج‌البلاغه برای کودکان و داستان‌هایی که ارزش‌های اخلاقی مثل راستگویی، مهربانی، صبر و کمک به دیگران را آموزش می‌دهند. در کنار این‌ها، داستان‌هایی با فضای خیالی و ماجرایی هم نوشته است.
کتاب‌های او را ناشرانی مثل به‌نشر، که با نام کتاب‌های پروانه برای کودکان کتاب منتشر می‌کند، قدیانی و دلیل ما منتشر کرده‌اند.
کسی که چند کتاب از این نویسنده را بخواند، متوجه چند ویژگی مشترک می‌شود:
این ویژگی‌ها باعث شده آثارش هم برای پدر و مادرها و هم برای مربیان پرورشی و معلمان، انتخابی قابل اعتماد باشد.
نهج‌البلاغه مجموعه‌ای از خطبه‌ها، نامه‌ها و سخنان کوتاه امام علی (ع) است که سید رضی در قرن چهارم هجری گرد آورده است. این کتاب از متن‌های بسیار مهم فرهنگ اسلامی است، اما زبان و مضامینش برای کودکان دشوار است. اینجاست که بازنویسی برای کودکان اهمیت پیدا می‌کند.
مجموعه‌ی قصه‌های نهج‌البلاغه تلاشی است برای اینکه کودکان با پیام‌های این کتاب آشنا شوند. هر جلد چند قصه دارد که هر کدام بر پایه‌ی یکی از سخنان یا رویدادهای مرتبط با نهج‌البلاغه ساخته شده است. در کتاب‌جم چند جلد از این مجموعه را می‌بینید:
این مجموعه را به‌نشر در قالب کتاب‌های پروانه منتشر کرده است. اگر می‌خواهید مجموعه را کامل داشته باشید، به شماره‌ی جلدها دقت کنید.
بخش دیگری از آثار این نویسنده به زندگی پیامبر و اهل بیت اختصاص دارد. در این کتاب‌ها، رویدادهای تاریخی و روایت‌های دینی به زبان قصه بیان می‌شوند تا کودک بتواند با شخصیت‌های محبوب دینی آشنا شود و از رفتار آن‌ها الگو بگیرد.
کتاب خداحافظ مدینه که در مجموعه‌ی «نگران پروانه‌ها» منتشر شده، نمونه‌ای از این آثار است. چنین کتاب‌هایی معمولا در مناسبت‌های مذهبی مثل ماه محرم، ماه رمضان یا میلاد ائمه بیشتر خوانده می‌شوند، اما خواندنشان در طول سال هم به کودک کمک می‌کند با تاریخ و فرهنگ دینی خود آشنا شود.
برای دیدن کتاب‌های دیگر این حوزه از نویسندگان مختلف، فهرست زندگانی معصومین (ع) را ببینید.
همه‌ی آثار این نویسنده مستقیما مذهبی نیستند. او داستان‌هایی هم دارد که فضای خیالی، ماجرایی یا رازآلود دارند و در آن‌ها ارزش‌های اخلاقی به شکلی غیرمستقیم‌تر حضور دارند. در کتاب‌جم این عنوان‌ها را می‌بینید:
این کتاب‌ها برای کودکانی که به قصه‌های ماجرایی و خیال‌انگیز علاقه دارند، انتخاب خوبی‌اند و می‌توانند در کنار کتاب‌های مذهبی، تنوعی دل‌پذیر به کتابخانه‌ی کودک بدهند.
یکی از پرسش‌های رایج پدر و مادرها انتخاب کتاب مناسب سن کودک است. به طور کلی آثار این نویسنده برای این گروه‌های سنی مناسب‌اند:
برای اطمینان، به گروه سنی که ناشر روی جلد یا در مشخصات کتاب نوشته توجه کنید. ناشران کودک معمولا گروه سنی را با حروف الف، ب، ج و د مشخص می‌کنند.
کتاب مذهبی کودک وقتی بیشترین اثر را دارد که به تجربه‌ای مشترک و گرم میان کودک و بزرگ‌تر تبدیل شود. چند پیشنهاد ساده:
آثار این نویسنده در کتابخانه‌های مدرسه‌ها، کانون‌های فرهنگی مساجد و مراکز آموزشی جایگاه ویژه‌ای دارند. مربیان پرورشی و معلمان دینی از قصه‌های او برای شروع بحث درباره‌ی مفاهیم اخلاقی استفاده می‌کنند. مثلا قصه‌ای از مجموعه‌ی نهج‌البلاغه را در کلاس می‌خوانند و بعد از بچه‌ها می‌خواهند درباره‌ی پیام آن گفت‌وگو کنند یا نقاشی بکشند.
اگر مربی یا معلم هستید، داشتن یک مجموعه‌ی کامل از این قصه‌ها در کتابخانه‌ی کلاس می‌تواند منبعی همیشگی برای فعالیت‌های پرورشی باشد. قصه‌ها کوتاه‌اند و در یک جلسه‌ی کلاس جا می‌شوند.
کتاب‌های دیگر این حوزه را در فهرست کودک و نوجوان مذهبی ببینید.
ادبیات دینی کودک در ایران پیشینه‌ای طولانی دارد. از گذشته، قصه‌های پیامبران و حکایت‌های اخلاقی بخشی از تربیت کودکان در خانواده و مکتب‌خانه بود. در دهه‌های اخیر این ادبیات شکل تازه‌ای پیدا کرده و نویسندگان و تصویرگران زیادی در این حوزه فعالیت می‌کنند.
چالش اصلی این نوع ادبیات این است که هم به منابع دینی وفادار باشد و هم برای کودک امروز جذاب. کودکی که با کارتون‌ها، بازی‌ها و کتاب‌های رنگارنگ بزرگ می‌شود، فقط وقتی به کتاب مذهبی علاقه پیدا می‌کند که قصه‌ی خوبی بشنود. نویسندگانی که در این حوزه موفق‌اند، کسانی هستند که قصه‌گویی را جدی می‌گیرند.
آثار مجید ملامحمدی بخشی از همین جریان‌اند و تعداد زیاد عنوان‌ها و تجدید چاپ‌هایشان نشان می‌دهد که خوانندگان خود را پیدا کرده‌اند. برای آشنایی با داستان‌های مذهبی برای سنین مختلف، فهرست داستان‌های مذهبی را ببینید.
اگر می‌خواهید کودکتان را با آثار این نویسنده آشنا کنید، این ترتیب را پیشنهاد می‌کنیم:
کتاب‌های کودک مذهبی هدیه‌ای مناسب برای مناسبت‌هایی مثل جشن تکلیف، جشن قرآن، عیدهای مذهبی و تولد هستند. یک مجموعه‌ی چندجلدی مثل قصه‌های نهج‌البلاغه می‌تواند هدیه‌ای ماندگار باشد که کودک بارها سراغش برود.
هنگام انتخاب هدیه به سن کودک، علاقه‌هایش و کیفیت تصویرگری و چاپ توجه کنید. کتاب خوش‌رنگ و محکم برای کودکان کم‌سن مناسب‌تر است. اگر چند کتاب را با هم هدیه می‌دهید، ترکیبی از قصه‌های مذهبی و داستان‌های خیال‌انگیز، تنوع خوبی ایجاد می‌کند.
برای دیدن داستان‌های دیگر کودک و بزرگ‌سال، فهرست ادبیات و داستان را هم مرور کنید.
کودکی دوره‌ای است که پایه‌های شخصیت، باورها و ارزش‌های انسان در آن شکل می‌گیرد. کودک در این سال‌ها پرسش‌های بزرگی دارد: خدا کجاست؟ چرا باید راست بگوییم؟ چرا بعضی آدم‌ها فقیرند؟ پدر و مادرها گاهی برای پاسخ دادن به این پرسش‌ها زبان مناسبی پیدا نمی‌کنند. کتاب مذهبی کودک، اگر خوب نوشته شده باشد، می‌تواند همین زبان را در اختیار خانواده بگذارد.
قصه ابزاری قدیمی و کارآمد برای انتقال ارزش‌هاست. کودک ممکن است نصیحت مستقیم را فراموش کند، اما قصه‌ی پرنده‌ای که امام به آن آب داد یا مردی که نان خودش را به گرسنه‌ای بخشید، سال‌ها در ذهنش می‌ماند. این تصویرها بعدها، در موقعیت‌های واقعی زندگی، به سراغش می‌آیند و راهنمایش می‌شوند.
البته کتاب مذهبی خوب، کتابی است که کودک را دوست داشته باشد و او را با ترس و تهدید پیش نبرد. محبت، امید و الگوی رفتاری زیبا، پایه‌های محکم‌تری برای باورهای کودک می‌سازند. هنگام انتخاب کتاب، به همین نکته توجه کنید و کتاب‌هایی را برگزینید که لحنی مهربان و امیدبخش دارند.
در کتاب کودک، تصویر به اندازه‌ی متن اهمیت دارد. کودکی که هنوز خواندن بلد نیست، قصه را از روی تصویرها دنبال می‌کند و حتی کودک خواننده هم با دیدن تصویرها جزئیاتی را می‌فهمد که متن نگفته است. تصویرگری خوب، فضای قصه را زنده می‌کند و احساس شخصیت‌ها را به کودک منتقل می‌کند.
در کتاب‌های مذهبی کودک، تصویرگری با ظرافت‌های خاصی همراه است. بر اساس سنت رایج، چهره‌ی پیامبر و امامان معمولا به شکل نور یا بدون جزئیات کشیده می‌شود. تصویرگران با استفاده از رنگ، نور و ترکیب‌بندی، حضور این شخصیت‌ها را نشان می‌دهند بدون آنکه چهره‌ای مشخص برایشان بکشند. این شیوه به کتاب‌ها حال‌وهوایی معنوی و محترمانه می‌دهد.
هنگام انتخاب کتاب برای کودکان کم‌سن، چند صفحه از تصویرها را ببینید. رنگ‌های شاد، تصویرهای واضح و تناسب تصویر با متن، نشانه‌های یک کتاب کودک خوب‌اند.
اگر بخواهیم موضوع‌های اخلاقی رایج در قصه‌های این نویسنده را فهرست کنیم، به این‌ها می‌رسیم:
این ارزش‌ها مختص یک فرهنگ نیستند و تقریبا همه‌ی خانواده‌ها می‌خواهند فرزندانشان با آن‌ها بزرگ شوند. قصه‌های دینی راهی برای پیوند دادن این ارزش‌ها با سنت فرهنگی و دینی ماست.
پژوهش‌ها و تجربه‌ی خانواده‌ها نشان می‌دهد کودکانی که از سال‌های اول زندگی با کتاب آشنا می‌شوند، در بزرگسالی هم بیشتر کتاب می‌خوانند. اما این عادت خودبه‌خود شکل نمی‌گیرد. چند پیشنهاد ساده برای خانواده‌ها:
کتاب‌های کوتاه و قصه‌محور، مثل جلدهای مجموعه‌ی نهج‌البلاغه، برای شروع این عادت بسیار مناسب‌اند، چون هر قصه در یک نشست تمام می‌شود.
بسیاری از خانواده‌ها در ماه‌های مذهبی دنبال کتابی هستند که کودک را با معنای این ایام آشنا کند. در ماه رمضان، قصه‌هایی درباره‌ی روزه، مهمانی خدا، افطاری دادن به نیازمندان و شب‌های قدر مناسب‌اند. در ماه محرم، کودکان با پرسش‌هایی درباره‌ی عزاداری و واقعه‌ی کربلا روبه‌رو می‌شوند و کتاب مناسب سن می‌تواند به آن‌ها پاسخ دهد.
نکته‌ی مهم در این ایام، انتخاب کتاب متناسب با سن است. برای کودکان کم‌سن، قصه‌هایی که بر محبت، وفاداری و شجاعت تأکید دارند مناسب‌ترند. نوجوانان می‌توانند با روایت‌های مفصل‌تر و تاریخی‌تر همراه شوند. کتاب خداحافظ مدینه و دیگر آثار این نویسنده درباره‌ی زندگی معصومین، در این مناسبت‌ها گزینه‌های خوبی هستند.
نوجوانی دوره‌ای است که خواننده دیگر به قصه‌های کوتاه و مصور قانع نیست و داستان‌هایی با شخصیت‌پردازی عمیق‌تر و ماجرای پیچیده‌تر می‌خواهد. بخشی از آثار این نویسنده برای همین گروه سنی نوشته شده و رویدادهای تاریخی و دینی را در قالب داستان‌های بلندتر روایت می‌کند.
این کتاب‌ها به نوجوان کمک می‌کنند با تاریخ صدر اسلام و شخصیت‌های مهم آن آشنا شود، اما نه به شکل درس و حفظ کردن، بلکه با همراهی با شخصیت‌های داستان. نوجوانی که چنین کتابی را تمام می‌کند، تصویری زنده از آن دوره در ذهن دارد که از هر کتاب درسی ماندگارتر است. پدر و مادرها می‌توانند پس از خواندن، درباره‌ی رویدادها و انتخاب‌های شخصیت‌ها با نوجوان گفت‌وگو کنند.
برای پدر و مادرهایی که می‌خواهند هنگام خواندن قصه‌های این مجموعه پاسخ پرسش‌های کودک را بدهند، دانستن چند نکته درباره‌ی خود نهج‌البلاغه مفید است. این کتاب سه بخش اصلی دارد: خطبه‌ها که سخنرانی‌های امام علی (ع) در موقعیت‌های گوناگون‌اند، نامه‌ها که بسیاری از آن‌ها خطاب به کارگزاران و فرماندهان نوشته شده‌اند، و حکمت‌ها که جمله‌های کوتاه و پرمعنا درباره‌ی زندگی، اخلاق و شناخت انسان هستند.
بخش حکمت‌ها برای بازنویسی کودکانه بسیار مناسب است، چون هر جمله‌ی کوتاه می‌تواند هسته‌ی یک قصه شود. مثلا سخنی درباره‌ی ارزش دانش یا زیان دروغ را می‌شود به ماجرایی تبدیل کرد که کودک در آن خودش به همان نتیجه برسد. بسیاری از قصه‌های این مجموعه از همین راه ساخته شده‌اند.
نامه‌ی امام علی (ع) به مالک اشتر، که درباره‌ی شیوه‌ی درست حکومت و رفتار با مردم است، از مشهورترین بخش‌های نهج‌البلاغه است و حتی خارج از جهان اسلام هم به آن توجه شده است. نوجوانانی که با قصه‌های این مجموعه بزرگ می‌شوند، بعدها می‌توانند سراغ ترجمه‌های کامل نهج‌البلاغه بروند و با خود متن آشنا شوند.
این روزها بسیاری از خانواده‌ها از قصه‌های صوتی برای کودکان استفاده می‌کنند. قصه‌ی صوتی در ماشین یا پیش از خواب سودمند است، اما جای کتاب چاپی را نمی‌گیرد. کودکی که کتاب را در دست می‌گیرد، ورق می‌زند، تصویرها را با انگشت دنبال می‌کند و کلمه‌ها را کم‌کم می‌شناسد، مهارت خواندن را تمرین می‌کند.
کتاب چاپی همچنین فرصتی برای تجربه‌ی مشترک فراهم می‌کند. پدر یا مادری که کنار کودک می‌نشیند و با هم کتاب می‌خوانند، رابطه‌ای عاطفی می‌سازند که هیچ صدای ضبط‌شده‌ای جایش را نمی‌گیرد. به همین دلیل پیشنهاد می‌کنیم کتابخانه‌ی کودک را با نسخه‌های چاپی کتاب‌های محبوبش پر کنید.
کودکان گاهی پس از شنیدن یک قصه‌ی مذهبی، پرسش‌هایی می‌پرسند که بزرگ‌ترها را غافلگیر می‌کند. مثلا می‌پرسند خدا را می‌شود دید؟ یا چرا آدم‌های خوب هم سختی می‌کشند؟ این پرسش‌ها نشانه‌ی ذهن فعال و کنجکاو کودک است و باید با احترام به آن‌ها پاسخ داد.
بهتر است پاسخ‌ها ساده، کوتاه و متناسب با سن باشند. اگر پاسخ پرسشی را نمی‌دانید، اشکالی ندارد که بگویید «نمی‌دانم، بیا با هم بگردیم». این خودش درسی است که جلد چهارم قصه‌های نهج‌البلاغه هم به آن اشاره دارد: گفتن «نمی‌دانم» عیب نیست. همراهی صادقانه با پرسش‌های کودک، اعتماد او را به شما بیشتر می‌کند و رابطه‌ی او با دین را بر پایه‌ی فهم و محبت می‌سازد.
کتاب‌های قصه در این گفت‌وگوها نقطه‌ی شروع خوبی هستند. قصه موقعیتی آشنا می‌سازد که می‌شود درباره‌اش حرف زد، بدون آنکه کودک احساس کند در حال آزمون یا درس پس دادن است.
یک پیشنهاد عملی دیگر هم داریم: دفترچه‌ای کوچک کنار قفسه‌ی کتاب بگذارید و پرسش‌های کودک را در آن بنویسید. هر چند وقت یک بار با هم سراغ این پرسش‌ها بروید و ببینید کدام‌ها را حالا می‌توانید پاسخ دهید. این کار کودک را با لذت جست‌وجو آشنا می‌کند و نشان می‌دهد که پرسیدن، بخشی طبیعی از یادگرفتن است.
او بیشتر برای کودکان و نوجوانان می‌نویسد و موضوع اصلی آثارش داستان‌های دینی، زندگی معصومین و قصه‌های اخلاقی است.
این مجموعه چندجلدی است و هر جلد عنوان فرعی خود را دارد. در کتاب‌جم جلدهای سوم، چهارم و ششم معرفی شده‌اند.
بیشتر آثار او برای کودکان دبستانی و نوجوانان نوشته شده‌اند. گروه سنی دقیق را در مشخصات هر کتاب ببینید.
در کتاب‌جم آثار او از ناشرانی مثل به‌نشر (کتاب‌های پروانه)، قدیانی و دلیل ما معرفی شده است.
نه، در کنار داستان‌های مذهبی، داستان‌های خیال‌انگیز و ماجرایی هم نوشته است.
یک یا چند جلد از قصه‌های نهج‌البلاغه یا کتابی درباره‌ی زندگی معصومین انتخاب مناسبی است.
کتاب خوب کودک، دوستی است که در سال‌های رشد کنار کودک می‌ماند. آثار این نویسنده تلاش می‌کنند با قصه‌هایی ساده و گرم، مفاهیم دینی و اخلاقی را به دنیای کودک ببرند و کنجکاوی او را درباره‌ی شخصیت‌های محبوب دینی برانگیزند.
در کتاب‌جم مجموعه‌ای از آثار او، از قصه‌های نهج‌البلاغه تا داستان‌های خیال‌انگیز، با قیمت روز و موجودی به‌روز در دسترس است. کتاب مناسب سن و علاقه‌ی کودکتان را انتخاب کنید و نسخه‌ی چاپی آن را آنلاین سفارش دهید.
