ایران در زمان ساسانیان

پروفسور ارتور کریستین سن ترجمه رشید یاسمی بخشی از مقدمه مترجم : اگرچه کارهای استاد کریستنسن هر یک دری شاهوار و اثری شاهکار است، ولی این کتاب واسطۃ العقد سلسله تالیفات اوست و می توان سبک انها را سهل و ممتنع شمرد، زیرا با وجود غور و فرورفتن در اسناد قدیم و اثار گوناگون که لازمه این قبیل تحقیقات اساسی است، مولف محترم اندکی از حدود فصاحت و بلاغت و ایجاز و دقت خارج نشده است. در موارد بسیار، محض اختصار، روایات معروف را که در دسترس هر کسی هست کنار گذاشته، به ذکر نکاتی که تازگی دارد پرداخته است... کیفیت سازمان ادارى شاهنشاهى بالطبع ضمن شرح تأسیس این سلسله بیان گردید و شرح تحولاتى که در این قسمت در طول عهد ساسانى رخ داده، به ترتیب در مکان تاریخى خود قرار گرفت، از طرف دیگر براى این که کتاب خود را زنده تر و روشن تر کنم، اطلاعات و مطالب مربوط به هریک از مباحث تمدنى و اجتماعى را در فصلى اورده ام، که براى تفسیر و توضیح وقایع سیاسى با اوضاع عمومى موضوع ان فصل مفید باشد. به این ترتیب وصف تشکلات نظامى دوره اول عهد ساسانى در فصل پنجم قبل از بیان جنگ هاى ایران و روم صورت گرفته است و اطلاعات مربوط به محاکم و حقوق جنایى در فصل ششم به هنگام شرح ازار عیسویان و تعقیب انان. تحقیقاتى راجع به مسائل خانواده و مالکیت اغاز فصل هفتم را تشکیل مى دهد، که موضوع عمده اش «فتنه کمونیستى مزدک» است. وصف مختصرى از پایتخت ایران را در ان عهد در فصل هشتم، که مخصوص شاهنشاهى خسرو اول است، قرار داده ام، چه در زمان سلطنت این شاهنشاه، که بانى انطاکیه جدید در جنب بود، پایتخت ایران به بسط و عظمت نهایى خود رسید. در همین فصل اطلاعاتى راجع به تشریفات دربار ذکر کرده ایم، زیرا بیشتر انچه که مورخان ایرانى و عرب درباره این موضوع اورده اند، مربوط به دوره اخیر عهد ساسانى است، که با جلوس خسرو اول پس از فرونشاندن نهضت مزدک اغاز مى شود. اما هرچه درباره شکوه و جلال دربار بوده، در فصلى امده است، که مخصوص خسرو دوم معروف به پرویز است، زیرا که هیچ یک از شهریاران ساسانى طرایف و ظرایف و جمال و جلال دربارى را به پایه این پادشاه نرسانیده اند.نسبت به سیاست خارجى ایران راه اختصار را پیموده ام و شرح حوادث جنگى را به کمترین مقدار ضرورى تقلیل داده ام. اما اگر قصه جنگ شاپور دوم را با رومیان از این قاعده مستثنى ساخته ام، از ان سبب است که ما در اثار امیانوس مارسلینوس روایت بى نظیر مردى را در دست داریم، که خود شاهد عینى وقایع بوده و با استادى و مهارت، شاه بزرگ و لشکرهاى او و صحنه هاى پرجنب وجوش ان جنگ ها را از نو در برابر دیدگان ما زنده و مجسم مى کند