از پس پرده های مه الود

گزیده ای از متن کتاب کتاب مجموعه داستان کوتاه از پس پرده های مه آلود نوشتۀ محمدرضا پورجعفری نام دقیق آدم‏ها اول گفتم بروم یکراست توی داستان. درست سرِ همان صُفّه‏ای بنشینم که استادم خواجه ابوالفضل بیهقی آن را دیده‏ست و توصیف‏ کرده. اما نتوانستم. صُفّه که سایبانی هم ندارد وسط بیابانی بَحت‏و بسیط افتاده‏ست. آدم‏های زیادی از هر جا و از هر رنگ بر این صفه نشسته‏اند و فرمان‏ رانده‏اند و فرمان ‏بُرده‏اند. حالا کسی آنجا نیست. امروزه این صفه‏ها کاربرد چندانی ندارند. حافظه‏ی خواجه ابوالفضل هم اندکی کند شده. خیلی چیزها را هم البته از استادش خواجه‏بونصر مُشکان شنیده‏ست. اما صفه آنجاست. برساخته از تیروتخته که نطعی هم درگوشه‏ی شرقی برآن انداخته‏اند. نمی‏دانم در مشکان یا بیهق بود که این سکوی شاهانه ساخته‏شد. به‏قول علما به‏اقرب احتمال بیهق بوده. تلاش استادم که مدام به ‏استادش خواجه‏بونصر ارجاع می‏دهد، البته ستودنی‏ست و پیداست می‏خواهد مسئولیت داستان را از خود سلب کند. اما من این کار را نمی‏کنم. یکراست آمده‏ام توی داستان که مسئولیتش را بپذیرم. ممکن‏است بگویید مسئولیت‏پذیری آن هم پس از قریب هزار سال کار دشواری نیست. نه گردن‏زدنی، نه رجمی، نه طردی. خوب! آدم مسئولیت می‏پذیرد و بعدش هم تِرِکمان می‏زند. کی ‏به کیه ؟ اما اگر شما از ماجرا باخبر باشید، این‏طور فکر نمی‏کنید. در واقع با بلاهایی که سرِ خواجه ابوالفضل آمد و پس از دوره‏ی حبس و زیر فشارهای گوناگون مالی و عقیدتی و سیاسی، باید عقل کرده‏ باشد و همه‏چیز را بوسیده و کنار گذاشته! در اینجا داستان کمی مغشوش است. خیلی‏چیزها را نمی‏دانم: نام دقیق کسانی که بر این صفه نشستند و سرهایی که بر نطع افتادند. اما راهی به‏نظرم می‏رسد. شماری از خانها را که آمدند و زدند و کشتند و رفتند، با نشانه‏های الفبایی نام می‏برم. تنها به این دلیل که نامهاشان را نمی‏دانم. وانگهی کسانی که به ‏این سادگی ازروی صفه‏ی کذا ناپدید شدند چگونه می‏توانند تمام‌قامت با همه‏ی نشانه‏ها و ویژگی‏ها به صفحه‏ی کاغذ باریابند؟ این داستان همچون کویر بیکرانه به‏نظر می‏آید. نویسنده نمی‏تواند راحت پشت میزش بنشیند و داستانی مثل «جنگل گمشده» یا «جنگل زخمی»، حتا «جنگل سوخته» بنویسد. بلکه ناگزیر است گام به آن آستانه‏ی پراز دهشت‏ومرگ بگذارد و از نزدیک شاهد مرگامرگی باشد که همه‏جا را فراگرفته‏ست. اسبی هم نیست که تندتر براند. همه‏ی اسبها را پِی کرده‏اند. ازاین‏رو نویسنده باید پای پیاده راه دراز پراز بیماری و خطر را گرسنه و تشنه بپیماید تا داستان را در جای خودش ــ سرِ بزنگاه ــ بگیرد. البته داستانی مرده که تنها با نبش ‏قبر می‏توان به معنا و مفهومش پی برد. صُفّه آنجاست. دوسوی صفه کوچه‏ای، دورتر شماری خانه‏ی پست خشتی کنار هم بُزخو کرده‏اند. چنارها در باد می‏لرزند. سدای سیرسیرک‏های پیر تنبل به‏گوش می‏رسد. پایه‏ی صُفّه از سنگ به‏بلندیِ نیم‏متر است. کف آن را از تخته‏های کلفت ساخته‏اند و در ورودیِ آن زیلویی بزرگ انداخته. زیلو که جای‏جای، خون رنگ‏باخته چرک‏مُرده‏اش کرده‏ست، تمامیِ سطح صفه را پوشانده‏ست. صفه‏ای چهارگوش پنج‏درپنج که دورتادورش بزرگان لشکری و کشوری نشسته‏اند و پیشارویشان بساطی گسترده. دور صفه کوچه‏ای‏ست که پیچ می‏زند و به‏ گوشه‏ی شرقیِ صفه می‏رسد. امیر «الف‏خان» چهارزانو بر سر نطع نشسته بساط خوردنی و نوشیدنی جلو رویش گسترده شمشیری برکنار نهاده‏ست. گرداگردش سران لشکری دوزانو نشسته، خوالیگران و خدمتکاران ایستاده این‏سو وآن‏سو در رفت‏وآمد. روبه‏روی «الف‏خان»، امیر «باخان» نیز چهارزانو، اما استوارتر نشسته‏ست و شمشیری درکناری گذاشته. هیبتی هول‏انگیز دارد و سبلتی پرپشت به‏بناگوش زده که نشان می‏دهد دستیار و همراه امیر «الف‏خان» است. چند خنیاگر و سازنده و زنی بازنده به‏ردیف در یک سوی صُفّه میان بزرگان نشسته‏اند. از چهره‏هاشان پیداست که سپاسگزار امیر «الف‏خان»‏اند، چرا که فرمان همسُفرگی به ‏آنان داده‏ست. امیر «الف‏خان» و امیر «با‏خان» روبه‏روی هم به‏هم لبخند می‏زنند و در اوج نوشخواری و شادمانی پیاله‏هاشان را به‏سوی هم بلند می‏کنند. امیر «الف‏خان» به خوانسالار اشاره‏ای می‏کند و خوانسالار کُرنش‏کنان دور می‏شود و سپس با قرابه‏ای می‏آید. همزمان با حرکت دست از نوازنده‏ها می‏خواهد که بنوازند. نوازنده‏ها با تنبور و رود و دایره آغاز می‏کنند. هنوز نخستین نت‏ها برنخاسته سروسدایی از توی کوچه همچون پِتِک‏پِتِک تاخت اسبان برمی‏خیزد. سدای سازها در سروسدای بیرون گم می‏شود؛ خورشید غروب آن‏سوی غباری ابرگون گم ‏می‏شود؛ هوای بالای سرِکوچه‏ی باریک تاریک می‏شود. امیر «الف‏خان» داد می‏زند: «سروسداها از کجاست؟» خوانسالار که دست‏به‏سینه آماده‏ی خدمت ایستاده‏ می‏گوید: «امیر “تاخان”