در بیروت دریایی نیست

کتاب “در بیروت دریایی نیست” نوشتۀ غادة السمان ترجمۀ سرمد اغوالی گزیده ای از متن کتاب: ندای کشتی طوفان شهر را با تاریکی، باران و زوزه‏های باد احاطه می‏کند. اتاقم وحشت‏زده در گوشه‏ای از اعماق ساختمان پنهان شده. نفس‏های ساعت بر دیوار به شماره افتاده و عقربه‏هایش شب را به نیمه نزدیک می‏کنند. کتابخانۀ پربارم از شوق عصیان زبانه می‏کشد. باران بر شیشه می‏کوبد و بر صورت تو که همیشه، از زمانی که شناختمت، در پس هر پنجره‏ای پیدا می‏شود. چمدانِ گشوده‏ای که چند دقیقۀ دیگر پر خواهد بود پیش رویم است… و پشت‏سرم ساعت، دیوار و کتابخانه‏ای که از آن روی گرداندم؛ چراکه پنجره و باران، ظلمت و ناشناخته‏ها و صورت تو را که همیشه در پس هر پنجره پیدا می‏شود انتخاب کردم؛ چراکه در صَنین [1] در پس برف و باران، در پس رنگ و صدا و پژواک، در منتهای وحشت بی‏پایانْ قله‏ای فراموش‏شده پنهان است. و ما در جست‏و‏جوی آن خواهیم بود، به‌سوی آن می‏رویم، در آن برافروخته می‏شویم و از آنجا به‌سوی حقیقت‏های دور رهسپار خواهیم شد. و بازنمی‏گردیم و همچون دو گرگ، دو پرنده، دو ذره دور خواهیم شد و هیچ‏چیز غیر از ما نخواهد بود. خواهند گفت گریختند! سر بر نمی‏گردانیم به آنها بگوییم ما نگریختیم، فقط رفتیم وقتی که تمام احساساتمان را کنار آنها از دست دادیم. می‏شنوم که مدیرم فریاد می‏زند: «زن دیوانه! از همۀ آنها باوقارتر، بافرهنگ‌تر و پر‏کار‏تر بود.» سپس همسرش بازگو کردن این داستان مهیج برای دوستان را برعهده می‏گیرد و دوستانش چه زیادند وقتی در خانه رسوایی به بار می‏آید: «از همان اول حدس می‏زدم این‏طور بشود؛ ترشیده، زیبا و بی‏کس‏وکار، تنها یک کتاب از کتابخانۀ بزرگش کافی بود که هر عاقلی را به دیوانگی بکشاند.» بگذار هرچه می‏خواهند بگویند… ای لباس‏های پراکنده‏ام در چمدان خالی، ای قله‏ای در صنین، مردد نخواهم شد، ای صورتش پشت پنجره، ای ملال سال‏های سی از پاکدامنی‌ام میان بانگ مؤذن و ناقوس کلیسا، حوا بیدار شد، بگذار جنگل‏ها به سجده درآیند. هیچ کتابی با خود نمی‏برم، بگذار برای اولین‏بار چمدانم زن باشد! ساعت بر دیوار بی‏قراری می‏کند، چیزی نمانده دوازده طنین زنگش شهر را فراگیرد. بدون شک، اکنون، همسرت خواب است. فرزندانت خواب‏اند و تو از اتاقتان می‏شتابی که از او بگریزی، از داستان‏های یکنواخت و لزج که دائماً بر زبان دارد، از گهوارۀ ملالی که در هر گوشه‏ای آویزان است. چمدانی که از صبح آماده کرده‏ای برمی‏داری و آرام به‌سمت در می‏روی تا کنار درختِ نزدیک خانه‏ات منتظرم باشی. دیر نمی‏کنم. به آغوش گرمت بگو من در حال آمدنم. بعد از بستن چمدانم سعی می‏کنم آن را بلند کنم. سنگین است، مرا به‌سوی زمین می‏کشد، به‌سوی اتاق و خانه‏ام. آن را از زمین می‏کنَم و از اتاق خارج می‏شوم. دست‏هایی نامرئی از آنجا دراز می‏شوند و سعی می‏کنند مرا بگیرند و به مغاک ناامیدی‏ام بازگردانند. اینجا نمی‏مانم تاعمری را بی‏حاصل و بدون درک کامیابی سپری کنم. چمدان‏به‏دست از پله‏ها پایین می‏آیم. به‏راستی در کدام اتاق آن را خواهم گشود و در کدام گنجه آن را دوباره مرتب خواهم کرد؟ نمی‏دانم چرا احساسی شدید به من می‏گوید این اتفاق هیچ‏گاه رخ نخواهد داد. درحالی‏که درِ اتومبیل کوچکم را باز می‏کنم این خیالات را کنار می‏زنم، چمدانم را روی صندلی عقب پرت می‏کنم، اتومبیل را روشن، چند دقیقه صبر می‏کنم که گرم شود و به‌سمت تو روانه می‏شوم. به خانه‏ام نگاه می‏کنم، حضور فروتنانه، خاموش و محقرانه‏اش را در میان دیگر خانه‏ها بدرود می‏گویم. من شعله می‏کشم، در شوق رفتن تکه‏تکه می‏شوم. سی سال است که بیهوده جست‏و‏جو می‏کنم و گاه گمان می‏کنم چیزی یافته‏ام. موشِ کتابخانه‏ای بودم. با شیاطینِ میلتون [2] رقصیدم، ‏همراه دانته از دوزخ گذشتم، در پس‏کوچه‏های پاریس کنار زولا خزیدم و ‏همراه ولتر طعنه‏ها زدم و بعد چه؟ هیچ؟ هیچ نبود، جز اینکه حقیقتی را که تکیه‏گاهم باشد نیافتم، چیزی که مرا دوباره بیافریند، متمایزم کند و در این سردرگمی عظیمْ ویژگی و امتیازی به من بخشد، هیچ‏. مدوسا [3] ی فرهنگ مرا به سنگ تبدیل کرد. مرا بیشتر تباه کرد و همان سؤال همچنان مرا تکه‏تکه می‏کرد: و بعد چه؟ معنی همۀ اینها چیست؟ تا وقتی که تو را دیدم و فهمیدم تنها حقیقت همان مرد دلدار و دلباخته است. نه، پشیمان نیستم، تو واپسین و یگانه بخت منی و تردید نخواهم کرد. به‌طرف وعده‌گاهمان به راه می‏افتم. چیزی نمانده برسم. خانه‏ات را فرورفته در ابر خمودگی و مرگ می‏بینم. تو ستاره‏ای هستی که در کنار درخت نور می‏افشانی. از خانه‏ات می‏گذرم و مقابلت می‌ایستم، تو را سوار می‏کنم. چمدانم زیر سنگینی جفتش، که وقتی کنارم می‏نشستی به صندلی عقب انداختی، نالۀ مستی سر می‏دهد. بار دیگر فضای ماشین ملتهب می‏شود. بار دیگر آن چشمان عجیب پ