فراغت ورزش و جامعه

منابع در دنیای معاصر یکی از مهم‌ترین حوزه‌های زندگی بشری، فراغت است. فراغت شامل گستره‌ای از فعالیت‌ها، اوقات و تجربیاتی است که ما با اشتیاق و آزادانه برای کسب لذت و رسیدن به خودشکوفایی انتخاب می‌کنیم. شواهد متعددی دال بر وجود فعالیت‌ها و تجربه‌های فراغتی در تمامی اعصار تاریخ بشری دیده می‌شود که بیانگر اهمیت فراغت در زندگی اجتماعی است. انسان‌ها به ارزش فراغت باور داشته‌اند زیرا فراغت برای آن‌ها منافع اجتماعی و فردی فراوانی را فراهم می‌کرده است. آن‌ها از طریق پرداختن به فعالیت‌ها، سرگرمی‌ها و تفریحات فراغتی نه‌تنها حس روانی خوشایندی پیدا می‌کرده‌اند بلکه خود را نیز متعلق به بخشی از یک جامعه و فرهنگ کلان‌تر می‌پنداشته‌اند. درواقع، آن‌ها فراغت را به‌مثابه چیزی مرتبط با ذائقه‌ها، ترجیحات و انتخاب‌ها می‌دیده‌اند که همراه با آزادی اندیشه و آزادی انتخاب در جامعه است. ازاین‌رو می‌توان گفت که فراغت همواره بخشی از زندگی اجتماعی افراد در تمام فرهنگ‌ها و دوره‌های تاریخی بوده است؛ اما با صنعتی شدن، ظهور مدرنیته، سکولاریزه شدن، شکل‌گیری دولت- ملت‌ها و نظام سرمایه‌داری شکل‌های متفاوت و جدیدی از آن ارائه شده است. این اشکال جدید فراغت معانی و اهداف خاصی در جوامع معاصر پیداکرده و توانسته‌اند ساختارهای اجتماعی را با تغییر و تحول روبه‌رو سازند. ساختارهای اجتماعی فرصت‌ها و منابعی را در اختیار افراد قرار می‌دهند که افراد از طریق بهره‌گیری از آن‌ها به فعالیت‌ها و انتخاب‌های فراغتی‌شان می‌پردازند. به‌بیان‌دیگر می‌توان گفت که این ساختارهای اجتماعی هستند که انتخاب‌های فراغتی را برای ما فراهم می‌کنند. از طریق انتخاب فعالیت‌های فراغتی و شکل‌گیری اجتماعات، هویت‌های جمعی و نمادین شکل می‌گیرد که برآیند آن‌ها هویت اجتماعی است. این هویت‌های اجتماعی خرده‌فرهنگ‌ها و ضد فرهنگ‌هایی را ایجاد می‌کنند که می‌توانند کلیت نظام اجتماعی را با چالش‌هایی روبه‌رو کرده و خوانشهای جدیدی پیرامون ساختارهای اجتماعی به وجود آورند. با نگاهی به این موارد می‌توان این‌گونه استنباط کرد که رابطه جامعه و فراغت یک رابطه متقابل، درهم‌تنیده، پیچیده و بسیار قوی است. جامعه‌شناسی فراغت می‌تواند به‌گونه‌ای منسجم یک دانش اجتماعی پیرامون مسئله فراغت عرضه کند که در بسیاری از عرصه‌های اجتماعی و فرهنگی به فهم مسائل کمک کرده و قطعاً راهگشا خواهد بود. این کتاب ترجمه نه فصل از کتاب فراغت، ورزش و جامعه (2013) است که به شکل ویژه در دو بخش مطالبی را پیرامون جامعه‌شناسی فراغت ارائه کرده است. دلیل ترجمه این دو بخش از کتاب این است که نگارنده در ابتدای کتاب مقدمه‌ای طولانی پیرامون چیستی جامعه‌شناسی فراغت ارائه کرده و تأکید کرده است که دو بخش اول کتاب صرفاً به مباحث جامعه‌شناسی فراغت می‌پردازد و سایر مباحث کتاب منطبق با نظام فرهنگی جامعه ما نبوده و مجوز انتشار در کشور را ندارند. مترجم امیدوار است که صاحب‌نظران و اندیشه‌ورزان گرانقدر ترجمه گزینشی و مصلحتی صورت گرفته را با گذشتی کریمانه از وی بپذیرند و این جسارت و نقیصه را هم سنگ آن مثل معروف تلقی کنند که کوشش بیهوده به از خفتگی. بخش اول کتاب تحت عنوان شناخت فراغت در قالب چهار فصل مباحثی را مطرح کرده است. در فصل اول فلسفه و تاریخچه فراغت مطرح شده است. در این فصل مفهوم، معنا و هدف فراغت تشریح شده و بر اساس چهار دوره تاریخی ویژگی‌های فراغت و سیر تحولاتش شرح داده شده است. در فصل دوم رابطه مدرنیته و فراغت مورد بررسی قرار گرفته است. در این فصل چرایی تغییرات و تحولات فراغت در دوران معاصر شرح داده شده است. در فصل سوم، رابطه فراغت با مفهوم کار بررسی شده است. این فصل یکی از فصل‌های مهم کتاب است زیرا با مطالعه آن متوجه خواهید شد که درک ما از فراغت چگونه از مفهوم کار نشأت گرفته و چگونه این مفاهیم در طول تاریخ تغییر کرده و به شکل امروزی درآمده است. در فصل چهارم کارکردهای اجتماعی فراغت شرح داده شده است. در این فصل بر اساس نظریه‌های کارکردگرایی فراغت مورد بررسی قرار گرفته است. در بخش دوم کتاب، در قالب پنج فصل ابعاد جامعه‌شناختی فراغت تشریح شده است. در فصل پنجم، مفهوم ساختار اجتماعی و مقوله‌های مربوط به آن در فراغت بر اساس نظریات مارکس، آدورنو و گرامشی تشریح شده است. در این فصل به‌تفصیل رابطه درهم‌تنیده ساختار اجتماعی و فراغت مورد بررسی قرار گرفته است. در فصل ششم نابرابری‌های اجتماعی در فراغت و دلایل شکل‌گیری آن تشریح شده است. در تشریح این موضوع توجه ویژه‌ای به مقوله‌های ساختاری نظیر طبقه، جنسیت، قومیت، سن و معلولیت شده است. در فصل هفتم هویت اجتماعی و فراغت شرح داده شده است. دیدگاه‌های پساساختارگرایان و روانشناسی اجتماعی پیرامون فراغت و هویت اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته است.