گردشگری سلامت در رویکردی جامع

اولويت‌دهي به گردشگري سلامت ( در ایران) گردشگري سلامت يكي از انواع روبه‌رشد گردشگري در سراسر جهان است. در جريان رشد سريع اين نوع گردشگري، دولت‌ها و بخش خصوصي، فعالانه درصدد توسعة كسب و كارهاي گردشگري سلامت به‌عنوان يك بخش جديد در بازار هستند و توسعة اين صنعت را به‌مثابة اقدامي اولويت‌دار براي متنوع‌سازي هرچه بيشتر اقتصاد گردشگري و نيز كمك به بخش سلامت كشورشان لحاظ مي‌كنند. عوامل چندي حاكي از ضرورت اين اولويت‌دهي و بهره‌گيري هرچه سريع‌تر از فرصت‌هايي است كه گردشگري سلامت فراروي توسعة كشور قرار مي‌دهد. در ادامه، مهم‌ترين ويژگي‌هايي كه اين صنعت را به بخشي ممتاز تبديل نموده است از منظر اقتصادي، اجتماعي- فرهنگي و زيست‌محيطي تبيين مي‌شود. لزوم اولويت‌دهي به گردشگري سلامت از منظر اقتصادي با بررسي ويژگي‌هاي اقتصادي گردشگري سلامت؛ موارد متعددي را مي‌يابيم كه هر كدام به‌ نوبة خود، توسعة اين نوع گردشگري را توجيه‌پذير مي‌‌نمايد. اين موارد در قالب 7 مزيتي كه ماهيت خاص گردشگري سلامت را به تصوير مي‌كشند خلاصه مي‌شود. رشد تضميني تقاضاي گردشگري سلامت امروزه عوامل بسياري موجب رشد بيش‌ازپيش بازار گردشگري سلامت شده‌ است؛ اما «پيري جمعيت» و افزايش «اميد به زندگي» دو عامل كليدي رشد اين بازار هستند. ساختار جمعيت يكي از عواملي است كه مي‌تواند توسعة گردشگري سلامت را تحت تأثير قرار دهد؛ به‌عبارتي، ميان تركيب سني جمعيت و تمايل براي انجام سفر به‌منظور حفظ يا بهبود سلامتي، رابطه‌اي قوي وجود دارد.هرقدر جمعيت به‌سمت پيري به پيش مي‌رود نياز به انجام چنين سفرهايي تقويت مي‌شود.علاوه‌بر آن، اميد به زندگي نيز بر ميزان تقاضاي گردشگري سلامت اثرگذار است؛ بدين صورت كه اميد به حيات طولاني‌تر، انگيزه‌هاي حفظ سلامتي فرد و درنتيجه تمايل وي به انجام سفر با چنين هدفي را افزايش مي‌دهد. از اين‌رو، در ادامه روندهاي حاكم بر تركيب جمعيت جهاني با تأكيد بر ورود جمعيت جهاني به مرحلة پيري و افزايش اميد به زندگيرا بررسی می‌کنیم؛ چراكه اين عوامل، گواهي بر رشد تضميني تقاضا براي گردشگري سلامت به‌شمار مي‌روند. الف) پير شدن جمعيت جهان در حال حاضر، كرة زمين 3/7 ميليارد نفر جمعيت دارد كه 4/50 درصد آن را مردان و 6/49 درصد را زنان تشكيل مي‌دهند. حدود يك‌چهارم از اين جمعيت زير 15 سال؛ 62 درصد، بين 15-59 سال و 12 درصد باقي‌مانده بيش از 60 سال سن دارند. اين در حالي است كه جمعيت جهاني با شتاب زيادي به‌سمت پير شدن به پيش مي‌رود تا آنجاكه نرخ رشد جمعيت 60 سال به بالا، از 5 درصد در سال 2014 به 9 درصد در سال 2050 خواهد رسيد. به عبارت ديگر، گروه سني 60 سال به بالا، تا سال 2050 به بيش از دوبرابر (از 901 ميليون نفر در سال 2015 به 1/2 ميليارد نفر در سال 2050) و تا سال 2100 به بيش از سه‌برابر (2/3 ميليارد نفر) افزايش خواهد يافت. اين رشد در جمعيت مسن جهاني به مفهوم افزايش بازار در دسترس براي گردشگري سلامت خواهد بود؛ يعني افرادي كه نياز به مراقبت بيشتر دارند و متعاقباً براي انجام سفر با چنين دلايلي حاضر به پرداخت هزينه هستند. به‌علاوه اين‌كه جمعيت مسن را غالباً افرادي تشكيل مي‌دهند كه براي انجام سفر استطاعت مالي دارند. نمودار زیر سهم هريك از مناطق در روند مسن شدن جمعيت جهان را به تصوير مي‌كشد. سهم هريك از مناطق در افزايش جمعيت مسن در جهان همان‌گونه كه نمودار نشان مي‌دهد؛ بيشترين سهم در افزايش سن جهاني به كشورهاي منطقة آسيا تعلق دارد؛ درست همان‌‌ جايي‌كه بيشتر بازارهاي گردشگري سلامت ايران در آن متمركز شده‌اند. جدول 1-5. تركيب سني و جمعيت كشورهاي منطقه در زمان حال و آينده يكي ديگر از شاخص‌هايي كه مي‌توان به‌منظور سنجش ميزان پيري جمعيت به‌كار گرفت، ميانگين سنيجمعيت است. اين ميانگين، جمعيت را به دو نيمة مساوي تقسيم مي‌كند و به‌نوعي مرز بين پيري و جواني را تعيين می‌کند؛ از اين‌رو هرقدر ميانگين سني افزايش يابد، تركيب جمعيت به‌سمت پير شدن به پيش مي‌رود. بنابر پيش‌بيني‌ها، ميانگين سني جمعيت جهان از 30 سال به 36 سال در سال 2050 و 42 سال در سال 2100 خواهد رسيد. بنابراين، شاخص ميانگين سني نيز روند پير شدن جهاني و متعاقباً افزايش درخواست براي گردشگري سلامت را تأييد مي‌‌‌‌‌كند. ميانگين سني در مناطق مختلف جهان- حال و آينده سال منطقه 2015 2020 2030 2050 جهان 6/29 9/30 1/33 1/36 آفريقا 4/19 8/19 2/21 8/24 آسيا 3/30 1/32 4/35 9/39 اروپا 7/41 7/42 1/45 2/46 آمريكاي لاتين و كارائيب 2/29 31 5/34 2/41 آمريكاي شمالي 3/38 9/38 4/40 1/42 اقيانوسيه 6/33 3/34 7/35 4/37 ب) افزايش اميد به زندگي يكي ديگر از عواملي كه مي‌تواند بر تقاضاي گردشگري سلامت تأثير بگذارد، ميزان اميد به زندگي است. اميد به زندگي شاخصي است كهمتوسط طول عمر در يك