خاطرات یک بازمانده

رمانی ا‌ست از دوریس لسینگ، برنده‌ی نوبل ادبیات که ابتدا انتشاراتِ اکتاگون در سالِ ۱۹۷۴ و سپس ناپت به سال ۱۹۷۵ در آمریکا چاپ و منتشرش کردند.  روایتی مکاشفانه و مختصر که خودِ دوریس جای دیگر آن را « تلاشی در جهتِ زندگی‌نامه‌نویسی» وصف کرده ا‌ست. که اگر نیک بنگریم همه‌ی آثار لسینگ تا حدودی سبک و سیاقِ نوشتن از احوالاتِ خویشتن‌ و به طور کلی زنان‌ است، خاصه این کتاب که آشکارا به زن و حضورِ ناآسوده‌ی او در جامعه پرداخته ا‌ست. فضای داستان محزون و غم‌بار است، وصفِ شرایطی ا‌ست که در حال می‌گذرد اما در حقیقت، فرافکنِ آینده‌ی نزدیک است و در عین‌حال به گذشته و خوش‌باشی‌های کوتاه هم نقبی می‌زند. شهری که وقایعِ داستان در آن شکل می‌گیرند متروک شده، و جز تنی چند، کسی آنجا نمانده و خدمات شهری و دستگاه‌های اجرایی از کار ایستاده‌اند و غذا کمیاب است. زنِ داستان که سن و سالی از او گذشته تنهاست و روزگار را به تنهایی و عزلت سپری می‌کند تا اینکه امیلی (وگربه‌ی بدترکیبِ او هوگو) به دیدنِ او می‌آیند. امیلی عبوس و بیش از حد جدی ا‌ست، دختری ده دوازده ساله‌ که تمایلی به هم‌گروهی با آشغال‌جمع‌کن‌های جوانسال ندارد؛ سردسته‌ی این گروه جرالد است، پسری خوش‌قیافه و جذاب که امیلی دل در گروِ او دارَد. زن و هوگو (همان گربه‌ی بدریخت) نظاره‌گر تاخت و تازِ امیلی‌اند، به بچه‌بازی‌های او می‌نگرند، و در پایان این جرالد است که دیگر کنترلی بر گروه و خصوصاً امیلی ندارد. امیلی در جریانِ داستان متحول می‌شود چنان‌که به گفته‌ی خودِ لسینگ «همان کسی‌ است که همیشه دنبالش بوده‌ام»، که نویسنده با خلقِ این شخصیت خود و زنانگیِ خود را در داستان تعریف می‌کند؛ انگار شرحی‌ است بر جامعه‌ای که اقشار و طبقاتش از جمله زنان، ازهم‌گسیخته و نامنسجم‌اند، و نه تنها ریختِ سالم و درستِ زن‌بودن در آنها زایل شده که حتی زیست و زندگیِ زنانه هم ندارند. دوریس لسینگ زاده‌ی ۲۲ اکتبر ۱۹۱۹ در کرمانشاه ِ ایران و درگذشته‌ی ۱۷ نوامبر ۲۰۱۳ در لندن، نویسنده‌ای ا‌ست که از مردمی آشوب‌زده و درگیر و دارِ تنش‌ها و تحولاتِ شدید سیاسی ِ قرن بیستم، می‌نویسد. او و خانواده‌اش ابتدا در ایران زندگی می‌کردند اما بعد به مزرعه‌ای در زیمبابوه مهاجرت کردند؛ او از پنج‌سالگی تا هنگامه‌ی مهاجرتشان به انگلستان به سالِ ۱۹۴۹ در این کشور زندگی کرد و در اوانِ جوانی به حزب کمونیست پیوست.