کشتی فیلسوفان - جنگ شخصی لنین و تبعید اندیشمندان

کتاب کشتی فیلسوفان نوشت? لزلی چمبرلین داستان پر از آب چشم تبعید گروهی از اولین روشنفکران مخالف و منتقد توتالیتاریسم شوروی از آرمانشهر مخوف لنینیستی. کتاب کشتی فیلسوفان: جنگ شخصی لنین و تبعید اندیشمندان ، با عنوان اصلی Lenins Private War: The Voyage of the Philosophy Steamer and the Exile of the Intelligentsia، روایت تلخ ماجرای تبعید تعداد زیادی از روشنفکران از روسیه در سال 1922، یعنی اوایل استقرار حکومت شوروی در این کشور، است. لزلی چمبرلین در کتاب کشتی فیلسوفان ما را با یکی از لحظه های سیاه و البته بیش وکم مسکوت ماند? تاریخ سانسور و سرکوب اندیشه مواجه می کند؛ لحظه ای که دو کشتی حامل تعداد زیادی از روشنفکران، که ولادیمیر لنین، رهبر و بنیانگذار روسی? شوروی، آن ها را عناصری نامطلوب تشخیص داده و حکم به اخراجشان از شوروی داده بود، از سنت پترزبورگ به سمت اروپا به راه افتاد. متن اصلی کتاب کشتی فیلسوفان اولین بار در سال 2007 منتشر شده است. مروری بر کتاب کشتی فیلسوفان در سال 1922 ولادیمیر لنین فهرستی از تعداد زیادی از روشنفکران روسیه که آن ها را عناصری نامطلوب دانسته بود تهیه کرد. این روشنفکران، که بیشترشان روزنامه نگار و دانشمند و فیلسوف و چهره های دانشگاهی بودند، مخالف لنین و اقدامات و افکار او بودند و درنتیجه باید از شوروی اخراج می شدند. وظیف? نظارت بر این اخراج را ژوزف استالین، که خودش بعدها به نماد تصفیه هایی مخوف و خونین بدل شد، برعهده داشت. تبعیدیان را، سوار بر دو کشتی، از سنت پترزبورگ روان? کشورهای مختلف اروپایی کردند؛ دو کشتی ای که در کتاب کشتی فیلسوفان با آن و مسافرانش همراه می شویم تا شرح پر از رنج و محنت این تبعید را بخوانیم و دریابیم که تبعیدی ها که بودند و چرا و چگونه تبعید شدند و چه بر آن ها رفت و چگونه به زندگی در تبعید ادامه دادند. کشتی فیلسوفان روایتی تاریخی است که براساس نشریات، نامه ها و خاطرات تبعیدیان فراهم آمده است. در این کتاب ماجرای اخراج روشنفکرانی را می خوانیم که، همراه با خانواده هایشان، برای همیشه به شهرهای برلین و پراگ و پاریس تبعید شدند. لزلی چمبرلین در کشتی فیلسوفان شم روزنامه نگاری و ادبی خود را به هم می آمیزد و گزارشی از یک لحظ? تلخ و مخوف تاریخی به دست می دهد که هم مستند است و هم جذابیت های یک اثر داستانی را دارد. در کشتی ای که در کتاب «کشتی فیلسوفان» حامل تبعیدی هاست هم فیلسوف و دانشمند حضور دارد و هم مترجم و مورخ و معلم و منتقد ادبی و روزنامه نگار و... . این کشتی جمعی از ذهن های درخشان روسی? نیم? اول قرن بیستم را در خود حمل می کند. کشتی فیلسوفان برگی از تاریخ توتالیتاریسم و استبداد است؛ برگی از تاریخ تلخ مقابل? استبداد و توتالیتاریسم با دگراندیشی و دگراندیشان. این کتاب عمدتاً از اولین روشنفکرانی سخن می گوید که با توتالیتاریسم شوروی مخالفت کردند و تاوان سختی را بابت این مخالفت پرداختند. چمبرلین در کشتی فیلسوفان بخشی از تاریخ حذف و سرکوب را روایت می کند که در تاریخ کمتر از آن یاد شده و زیاد برجسته نشده است. او در این کتاب تبعیدیان را از زمان تبعید تا زندگی جدید پس از تبعیدشان همراهی می کند و زمینه ای از شرایطی به دست می دهد که منجر به تبعید آن ها شد. در کتاب «کشتی فیلسوفان» همچنین از چندوچون تبعیدهایی که موضوع این کتاب است و چگونگی قانونی شدن این تبعیدها توسط حکومت شوروی سخن رفته است و نیز از مفهوم این تبعیدها در شرایط تاریخی روسیه و تاریخ اندیشه. کتاب «کشتی فیلسوفان» عمدتاً دربار? تبعیدی هایی است که در سال 1922، به دستور لنین، با دو کشتی آلمانی به اروپا تبعید شدند. از بین این تبعیدی ها به زندگی نیکلای بردیایف، نیکلای لوسکی، لف کارساوین و سیمیون فرانک بیشتر پرداخته شده است، اما نویسنده به برخی تبعیدی های دیگر روس نیز، که جزو مسافران دو کشتی مذکور نبوده اند، اشاره هایی کرده است. کتاب «کشتی فیلسوفان» از مقدمه، سه بخش، یازده فصل و سه پیوست تشکیل شده است. فصل های یازده گان? کتاب «کشتی فیلسوفان» عبارتند از: «شب گذشته»، «جنگ داخلی کاغذی»، «سال ژانوس»، «دستگیری و بازجویی»، «سفر تبعید»، «مهاجرت»، «پراگ»، «برلین»، «پاریس»، «سرانجام» و «مفهوم آنچه رخ داد». عنوان های سه پیوست کتاب «کشتی فیلسوفان» نیز از این قرارند: «گزارس گ. پ. او دربار? دستگیری های 16 و 17 اوت 1922»، «فهرست تبعیدیان مسکو و پتروگراد» و «خلاصه ای از زندگی افراد». دربار? لزلی چمبرلین، نویسند? کتاب کشتی فیلسوفان لزلی چمبرلین (Lesley Chamberlain)، متولد 1951، نویسند? بریتانیایی است. چمبرلین کار نوشتن را با روزنامه نگاری آغاز کرد. او، پس از همکاری با خبرگزاری رویترز به عنوان خبرنگار، به طور تمام وقت به کار نوشتن پرداخت. از چمبرلین آثاری در ژانرها و حوزه های مختلف، از سفرنامه گرفته تا تاریخ و ادبیات و غذا و...، منتشر شده است. از آثار لزلی چمبرلین می توان به کتاب های «غذا و آشپزی روسیه»، «هنرمند مخفی: خوانش نزدیک زیگموند فروید»، «داستان کفش: ون گوگ، فیلسوفان و غرب» و «سرزمین مادری: تاریخ فلسفی روسیه» اشاره کرد. دربار? ترجم? فارسی کتاب کشتی فیلسوفان کتاب «کشتی فیلسوفان: جنگ شخصی لنین و تبعید اندیشمندان» با ترجم? شهربانو صارمی در بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه منتشر شده است. شهربانو صارمی، متولد 1343، مترجم ایرانی است. از ترجمه های او می توان به کتاب های « تصفیه های گسترد? استالینی »، « انقلاب بلشویکی »، « آن گاه که زرتشت سخن گفت: اصلاح فرهنگ و دین در دوران نوسنگی »، « تاریخ ایران: پژوهش آکسفورد » و « ماموریت شوستر در ایران » اشاره کرد.