کتاب طراحی تحقیق رویکردهای کیفی، کمی و امیخته

در این کتاب، سه رویکرد یا روش‌شناسی کلی برای انجام پژوهش معرفی می‌شود: الف) کیفی ب) کمی ج) آمیخته بی‌تردید، این سه رویکرد به اندازه‌ای که در نگاه نخست به نظر می‌رسند، از یکدیگر مجزا و تفکیک‌شده نیستند. پژوهشگران نباید به رویکردهای کیفی و کمی به‌عنوان دو مقوله کاملاً جداگانه، متقابل یا دوگانه‌ی مطلق نگاه کنند. بلکه این دو، دو سوی یک پیوستار را نشان می‌دهند (کرسول و گوترمن، ۲۰۱۸؛ نیومن و بنز، ۱۹۹۸). یک مطالعه ممکن است بیشتر به سوی رویکرد کیفی متمایل باشد تا کمی یا برعکس. روش پژوهش آمیخته در میانه این پیوستار جای می‌گیرد، چرا که عناصر هر دو رویکرد کیفی و کمی را در خود تلفیق می‌کند. اغلب تفاوت میان پژوهش کیفی و پژوهش کمی با این تعبیر بیان می‌شود که پژوهش کیفی بر «کلمات» و پژوهش کمی بر «اعداد» تمرکز دارد. یا به بیان دقیق‌تر، پژوهش کمی مبتنی بر پرسش‌ها و پاسخ‌های بسته (مانند فرضیه‌های آزمودنی) و پژوهش کیفی مبتنی بر پرسش‌ها و پاسخ‌های باز (مانند سؤالات مصاحبه کیفی) است. با این حال، درک کامل‌تری از تفاوت‌های تدریجی این دو رویکرد، در بررسی مفروضات فلسفی پایه‌ای که پژوهشگران با خود به مطالعه می‌آورند، نوع راهبردهای پژوهشی مورد استفاده (برای مثال، مطالعات تجربی کمی یا مطالعات موردی کیفی) و همچنین روش‌های مشخص گردآوری داده‌ها (مانند استفاده از ابزارهای کمی برای سنجش داده‌ها در برابر مشاهده محیط در پژوهش کیفی) به‌دست می‌آید. افزون بر این، هر دو رویکرد در طول زمان دستخوش تحول بوده‌اند. رویکردهای کمی از اواخر قرن نوزدهم تا نیمه قرن بیستم، شکل غالب پژوهش در علوم اجتماعی به شمار می‌رفتند. اما در نیمه دوم قرن بیستم، توجه به پژوهش کیفی افزایش یافت و روش تحقیق آمیخته نیز پدید آمد. با توجه به این پیش‌زمینه تاریخی، بررسی تعاریف سه اصطلاح کلیدی (رویکرد کیفی، کمی و آمیخته) همان‌گونه که در این کتاب به کار رفته‌اند، سودمند خواهد بود. پژوهش کیفی: پژوهش کیفی رویکردی است برای کاوش و فهم معنایی که افراد یا گروه‌ها به یک مسئله اجتماعی یا انسانی نسبت می‌دهند. فرایند این نوع پژوهش شامل پرسش‌ها و روش‌هایی است که به‌تدریج در حین مطالعه شکل می‌گیرند، داده‌هایی که عمدتاً در محیط طبیعی مشارکت‌کنندگان گردآوری می‌شوند، تحلیل داده‌ها به‌صورت استقرایی از جزئیات به سوی مفاهیم کلی و تفسیر معانی داده‌ها توسط پژوهشگر انجام می‌گیرد. گزارش نهایی در این نوع پژوهش دارای ساختاری انعطاف‌پذیر است. پژوهشگرانی که از این رویکرد استفاده می‌کنند، سبک استقرایی در تحلیل دارند، از داده‌ها به سمت مفاهیم حرکت می‌کنند، بر معنای فردی تأکید دارند و پیچیدگی موقعیت‌ها را در گزارش خود برجسته می‌سازند. پژوهش کمی: پژوهش کمی رویکردی است برای آزمون نظریه‌های عینی از طریق بررسی روابط میان متغیرها یا مقایسه بین گروه‌ها. این متغیرها معمولاً از طریق ابزارهایی اندازه‌گیری می‌شوند تا داده‌های عددی حاصل شده و بتوان آن‌ها را با روش‌های آماری تحلیل کرد. گزارش نهایی پژوهش کمی دارای ساختاری مشخص شامل بخش‌های مقدمه، روش، یافته‌ها و بحث است. پژوهشگران کمی به‌صورت قیاسی نظریه‌ها را می‌آزمایند، سازوکارهایی برای کاهش سوگیری در مطالعه در نظر می‌گیرند، تأثیر عوامل مداخله‌گر را کنترل می‌کنند و در پی تعمیم‌پذیری و تکرارپذیری یافته‌ها هستند. پژوهش آمیخته: پژوهش آمیخته رویکردی است برای گردآوری داده‌های کمی و کیفی با بهره‌گیری از طرح یا روشی مشخص و ادغام یا تلفیق این دو نوع داده در درون یک طراحی پژوهشی، با هدف استخراج بینش‌هایی که از ترکیب پایگاه‌های داده حاصل می‌شوند. این تعریف از منظر روش‌شناختی به پژوهش آمیخته می‌نگرد و بر فرایندهای گردآوری داده، تحلیل و تفسیر در این نوع پژوهش تمرکز دارد. همچنین، در پژوهش آمیخته، پژوهشگر مفروضات فلسفی و نظریه‌هایی را با خود به مطالعه وارد می‌کند که فرایند تحقیق را هدایت می‌کنند. سه مؤلفه اصلی یک رویکرد پژوهشی رویکرد پژوهشی کلی، برنامه یا پروپوزالی برای انجام پژوهش است که شامل تلاقی سه مؤلفه اصلی می‌باشد: فلسفه، طرح‌های پژوهشی و روش‌های مشخص تحقیق. شکل ۱.۱ چارچوبی را ارائه می‌دهد که برای توضیح نحوه تعامل این سه مؤلفه به کار می‌بریم. در برنامه‌ریزی یک مطالعه، پژوهشگران باید به دقت درباره مفروضات فلسفی یا جهان‌بینی که به مطالعه وارد می‌کنند، طرح پژوهشی متناسب با این جهان‌بینی و روش‌ها یا فرایندهای مشخص پژوهش که رویکرد را به عمل تبدیل می‌کنند، تأمل نمایند. شکل ۱.۱ – چارچوبی برای پژوهش: ارتباط متقابل جهان‌بینی‌ها، طرح پژوهشی و روش‌های تحقیق جهان‌بینی‌های فلسفی اگرچه ایده‌های فلسفی در پژوهش به‌طور عمده پنهان باقی می‌مانند (اسلیف و ویلیامز، ۱۹۹۵)، اما همچنان بر روش اجرای پژوهش تأثیر می‌گذارن