کتابچه پاد زیبایی شناسی

گزیده ای از کتاب کتاب “کتابچه پادزیبایی شناسی” نوشته آلن بدیو ترجمه علی معصومی دربارۀ نویسنده الن بدیو در 1937 در رباط در مراکش به دنیا آمد. مادرش استاد فلسفه و پدرش استاد ریاضیات و از سال 1944 تا 1958 شهردار سوسیالیست تولوز بود. با آغاز تربیت فلسفی از دهۀ 1950 در پاریس به فلسفۀ سارتر و فلسفۀ ناسازنمایی گروید که به گفتۀ خودش در بر گیرندۀ ” همنهاد پیچیدۀ نظریۀ تاریخ بسیار جبرگرایانۀ مارکسیستی و فلسفۀ پاد جبرگرای وجدان بود”. بدیو از 1969 تا 1999 همراه با ژیل دلوز، میشل فوکو و ژان فرانسوا لیوتار در دانشگاه پاریس به تدریس فلسفه پرداخت. از روزگار جوانی کنشگر سیاسی و یکی از بنیان‏گذاران حزب متحد سوسیالیست و فعال در مبارزه برای رهایی الجزایر از استعمار فرانسه بود. بدیو از اندیشه‏های افلاتون، هگل، سارتر، ژاک لکان و مائوتسه دون تأثیر پذیرفت. در 1988  بودن و رویداد [1] و در 1989 کتابچۀ بیانیۀ فلسفی را منتشر کرد. یکی از آثار بعدی او یعنی اخلاق مدت ده سال جزو پرفروش‏ترین کتاب‏ها ماند. در 1984 چهار نمایشنامه را که شخصیت اصلی‏شان احمد نام داشت در مجموعۀ چهار گانۀ احمد ارائه کرد. در سال 2006  بودن و رویداد 2: منطق جهان‏ها از او منتشر شد. در 2011  بیانیۀ دوم فلسفی را عرضه کرد و با اسلاوی ژیژک به فعالیت برای زنده‏کردن کمونیسم در مقیاسی جهانی پرداخت. در 2015 نمایشنامۀ رادیویی او با عنوان  دومین محاکمۀ سقرات   از رادیو فرهنگ فرانسه پخش شد. عنوان «پاد- زیبایی شناسی» کمی نا آشنا به نظر می‏رسد. این مفهوم در بینش بدیو به برداشتی از آفرینش هنری اشاره دارد که نگرۀ «بازتاب/ رابطه با دیگری» [2] را رد می‏کند اما در عین حال در واکنش به موضوع تقلید یا بازتاب دادن شاعرانۀ « طبیعت» به تأیید درون‏بودی [3] و تک‏بودن [4] هنر می‏پردازد. هنر ازآن‏رو درون‏بودی است که حقیقت آن در بی‏میانجی‏بودنش در اثر هنری مورد نظر داده شده است؛ و ازآن‏رو  تک است که حقیقت آن در خود هنر و تنها در خود هنر یافته می‏شود. زنده‏شدن دوبارۀ مفهوم ماده‏باورانۀ «زیبایی‏شناسی» از اینجا سرچشمه می‏گیرد. نگاه او به پیوند میان فلسفه و هنر به بنمایۀ تعلیم‏گرایی بسته است که به ادعای او به گونه‏ای کاربرد دارد که بتواند شکل‏های شناخت را به شیوه‏ای بیاراید که نوعی از حقیقت بتواند سوراخی در آن ایجاد کند. برای بهره‏گیری شایسته از این کتاب که بر خلاف کوچکی ظاهر، در بر دارندۀ مفهوم‏های پیچیده و گسترده‏ای است، باید تا آنجا که ممکن است در راه شناخت مفهوم‏ها و اصطلاح‏هایی که در آن به کار گرفته شده‏اند پیش رفت. برای دستیابی به این هدف به جای پیشگفتار مقاله‏ای روشنگر از یک منتقد و به جای پسگفتار سه مقاله از سه منتقد دیگر را با هم می‏خوانیم. شماره‏های درون نشانه های ] . . .  [را برای یادداشت‏های مترجم انگلیسی در پایان متن برگزیده‏ایم. بدیو در فصل نهم کتاب، “هستی” (existance) را از “بودن” (being) متمایز می‏کند و ما هم این نکته را با دانستن اینکه گاهی فهمِ متن را دشوار می‏کند، رعایت کرده‏ایم. از دوست فرهیخته‏ام کاوه بهبهانی که چند نکتۀ سودمند را یادآوری کردند سپاسگزاری می‏کنم. رو در رو با ابهام در هر سطح تامس میکال [5] کتابچۀ پاد- زیبایی‏شناسی پژوهشی نسبتاً کوتاه و بیانیه‏ای فنی است که در آن رشته‏ای از اظهار نظرهای گوناگون به صورت فصل‏هایی مرتبط به دنبال هم می‏آیند و همگی نیازمند آگاهی پیشین از اصل‏های بدیهی محکم و توانمند مورد نظر بدیو در اندام‏های تمایز یافتۀ تولید هنری حقیقت‏اند. بدیو در ادعاهای خود در این مورد که فلسفه به خودی خود موّلدِ حقیقت نیست نرمش‏ناپذیر است، اما می‏پذیرد که فلسفه نمی‏تواند آن‏گونه که دلوز می‏گوید فرآوردۀ مفهوم‏ها باشد. او به ‏صورتی ظریف پیکره‏بندی تازه‏ای به اندیشۀ دلوز می‏بخشد تا بر نظر خودش تأکید کند که برپایۀ آن “چندینی” [6] بودن سفسطه‏آمیزْ تنها در زیر‏تأثیر “یکی” [7] بودن عمل نمی‏کند و دربر دارندۀ دلیل‏های حیرت‏آور دیگری است. بدیو رابطۀ حقیقت با زیبایی را در درون حوزۀ رقابت‏آمیز زیبایی‏شناسی از نو تعریف می‏کند و تک‏چشم کوکلوپسی [8] همواره‏گشودۀ خود را به مدرنیسم در هنر می‏دوزد، تا طرح‏واره‏ای نو برای “پاد- زیبایی‏شناسی”، به معنی آنچه پس از زیبایی‏شناسی می‏آید، تعریف کند: ” پاد- زیبایی‏شناسی نوعی رابطۀ فلسفه با هنر است که بر پایۀ آن، هنرْ خود موّلد حقیقت‏هاست. پاد- زیبایی‏شناسی هنر را به صورت شیء یا موضوع فلسفه در نمی‏آورد و به جای پرداختن به تأملات زیبایی‏شناختی دقیقاً به توصیف تأثیرهای درون فلسفه‏ای می‏پردازد که هستی مستقل اثرهای معیّن هنری را از خود به جا می‏گذارد.” زیبایی‏شناسی به‏شیوه‏ای تاریخی، فلسفه را به‏سوی هنر کشانده است؛ اما بدیو این رابطه را وارون می‏کند _ هنرْ استاد گ