هر معلم خوبی یک روز شاگرد بوده و هر پدر و مادری هر روز در حال آموزش دادن است. آموزش فقط کار مدرسه و دانشگاه نیست؛ در خانه، در محل کار و در هر رابطهای که یکی چیزی به دیگری یاد میدهد هم جریان دارد. کتابهای علوم تربیتی و آموزش به ما کمک میکنند این جریان را بهتر بشناسیم: یادگیری چطور اتفاق میافتد، تدریس خوب چه ویژگیهایی دارد، مدرسه و دانشگاه چگونه اداره میشوند و پژوهش آموزشی چطور انجام میشود. در این صفحه میبینید در این دسته چه کتابهایی هست، چطور بر اساس نقش خودتان، معلم، دانشجو، مدیر، پژوهشگر یا پدر و مادر، انتخاب کنید و از کجا شروع کنید.
این صفحه برای چند گروه نوشته شده و هر گروه بخش خودش را دارد. اگر معلم هستید، بخش تدریس برای شماست. اگر دانشجوی رشتهی تربیتی هستید، به بخش منابع درسی و پژوهش نگاه کنید. اگر پدر یا مادر هستید و میخواهید کودکتان را بهتر آموزش بدهید، بخش کودک را ببینید.
علوم تربیتی و آموزش چه حوزهای است؟
علوم تربیتی مجموعهای از دانشهاست که دربارهی تعلیم و تربیت، یعنی یاددهی و یادگیری و پرورش انسان، بحث میکنند. این حوزه با روانشناسی، جامعهشناسی، فلسفه و مدیریت پیوند نزدیک دارد. برای مثال، وقتی از روانشناسی تربیتی حرف میزنیم، به این میپردازیم که کودک و نوجوان چطور یاد میگیرد؛ وقتی از مدیریت آموزشی حرف میزنیم، دربارهی ادارهی مدرسه و سازمان آموزشی بحث میکنیم؛ و وقتی از روش تحقیق میگوییم، دربارهی این است که پژوهشگر چطور سؤال آموزشی را میسنجد.
در نتیجه کتابهای علوم تربیتی و آموزش تنوع زیادی دارند: از کتاب درسی دانشگاهی تا راهنمای عملی برای معلم، از پژوهش دربارهی دانشگاه تا کتاب کمکآموزشی برای کودکان.
تعلیم و تربیت: فرقشان چیست؟
در فارسی معمولا دو واژهی «تعلیم» و «تربیت» کنار هم میآیند. تعلیم بیشتر به انتقال دانش و مهارت اشاره دارد و تربیت به پرورش منش، رفتار و شخصیت. البته این دو در عمل از هم جدا نیستند. معلمی که ریاضی درس میدهد، با رفتار خودش هم چیزی به شاگردانش یاد میدهد. کتابهای این دسته گاهی بیشتر روی یکی تمرکز دارند و گاهی هر دو را با هم میبینند.
انواع کتاب در دستهی علوم تربیتی و آموزش
کتابهای روانشناسی و یادگیری
کتابی با عنوان «روانشناسی تربیتی» از نامش پیداست که به کاربرد روانشناسی در آموزش میپردازد. چنین کتابهایی معمولا دربارهی رشد، انگیزه، یادگیری و تفاوتهای فردی بحث میکنند. برای دانشجوی تربیتی، معلم و والدین مفید است.
کتابهای تدریس و کلاسداری
عنوانهایی مثل «اصول عمومی تدریس و پرسشگری» و «معلمها یاد نمیدهند (راهکارهای عملی)» به کار روزمرهی معلم نزدیکاند. اولی از نامش پیداست که به اصول تدریس و هنر پرسیدن میپردازد و دومی بهنظر میرسد راهکارهایی عملی برای معلم دارد. معلمها معمولا کتابهایی را دوست دارند که بتوانند از فردا در کلاس به کار ببندند.
کتابهای مدیریت و نظارت آموزشی
مدیر مدرسه، مسئول آموزش و ناظر تعلیماتی، به کتابهایی نیاز دارند که دربارهی ادارهی آموزش صحبت میکنند. «مدیریت آموزش سازمانی» و «نظارت و راهنمایی تعلیماتی» از نامشان پیداست که به همین حوزه مربوطاند.
کتابهای پژوهش و روش تحقیق
عنوان «راهنمای عملی فراهمسازی طرح تحقیق» و «آموزش کیفی» به پژوهشگر و دانشجوی تحصیلات تکمیلی کمک میکنند. برای نوشتن پایاننامه و مقاله، این کتابها بسیار به کار میآیند.
کتابهای آموزش عالی و دانشگاه
عنوانی مثل «دانشگاه تراز جهانی» از نامش پیداست که دربارهی ویژگیهای دانشگاههای سطح بالاست. چنین کتابهایی برای مدیران دانشگاه، استادان و علاقهمندان به سیاستگذاری آموزشی جذاب است.
کتابهای فعالیتهای پرورشی
عنوان «فعالیتهای پرورشی مدارس و دانشگاههای ایران» نشان میدهد که موضوع آن فعالیتهای خارج از کلاس درس است. این بخش برای مربی پرورشی و مسئول فرهنگی مفید است.
کتابهای آموزش کودک
عنوانهایی مثل «کودک باهوش (۲ سال): آموزش مقدماتی» نشان میدهد که بخشی از این دسته کتابهای کمکآموزشی برای کودکان است. والدین و مربیان مهدکودک به این نوع کتابها علاقه دارند.
شما کدامیک هستید؟ راهنمای خوانندهها
معلم
اگر معلم هستید، احتمالا به کتابی نیاز دارید که کمحجم، عملی و قابل استفاده باشد. کتابهایی که دربارهی تدریس و پرسشگریاند، نقطهی شروع خوبی هستند. پیشنهاد ما این است که هر چند وقت یک ایده از کتاب را در کلاس امتحان کنید و ببینید چه میشود. آموزش با تجربهی مستقیم بهتر جا میافتد.
دانشجوی علوم تربیتی
شما به کتابهای مرجع و درسی نیاز دارید. ویراست و چاپ را با منبع معرفیشدهی استاد مقایسه کنید. کتابهایی مانند «مدیریت آموزش سازمانی (چاپ سوم)» نمونهی کتاب درسی چاپهای متعدد هستند.
مدیر و سرپرست آموزشی
کسی که مدرسه یا سازمان آموزشی را اداره میکند، به کتابهای مدیریت، نظارت و راهنمایی نیاز دارد. این کتابها معمولا چهارچوب فکری و ابزار عملی میدهند.
پژوهشگر و دانشجوی تحصیلات تکمیلی
روش تحقیق، طرح پژوهش و روشهای کیفی، مهارتهایی هستند که با کتاب و تمرین به دست میآیند. اگر پایاننامه مینویسید، خواندن یک کتاب راهنما و بعد اجرای عملی، بسیار مؤثر است.
پدر و مادر
والدین بیشتر به کتابهایی نیاز دارند که با زبان ساده دربارهی یادگیری کودک، همراهی در مشق و انگیزه صحبت میکنند. کتاب روانشناسی تربیتی عمومی و کتابهای کمکآموزشی برای خردسالان، انتخابهای خوبی هستند. اگر نگرانی جدی دربارهی یادگیری یا رفتار فرزندتان دارید، با معلم و مشاور مدرسه صحبت کنید.
چند عنوان از علوم تربیتی و آموزش
در ادامه چند نمونه میآوریم. دربارهی محتوای هر کتاب فقط از روی عنوان حرف میزنیم و مشخصات کامل را در صفحهی خود کتاب ببینید.
- روانشناسی تربیتی: کتابی دربارهی کاربرد روانشناسی در آموزش.
- اصول عمومی تدریس و پرسشگری: برای معلم و دانشجوی تربیتی.
- معلمها یاد نمیدهند (راهکارهای عملی): عنوانی که وعدهی راهکار عملی میدهد.
- مدیریت آموزش سازمانی: برای مدیران آموزشی.
- نظارت و راهنمایی تعلیماتی: دربارهی نظارت بر آموزش.
- راهنمای عملی فراهمسازی طرح تحقیق: برای پژوهشگر.
- آموزش کیفی: عنوانی برای روش پژوهش و آموزش کیفی.
- دانشگاه تراز جهانی: دربارهی دانشگاه و آموزش عالی.
- فعالیتهای پرورشی مدارس و دانشگاههای ایران: دربارهی فعالیتهای خارج از کلاس.
- کودک باهوش (۲ سال): کتاب آموزشی برای خردسال.
چطور کتاب علوم تربیتی و آموزش مناسب را انتخاب کنیم؟
هدفتان را روشن کنید
میخواهید برای درس بخوانید، مهارت تدریس بگیرید، پژوهش کنید یا فرزندتان را آموزش بدهید؟ هر هدف کتاب متفاوتی میخواهد. پیش از هر چیز به این سؤال جواب بدهید.
به ویراست و چاپ دقت کنید
برای کتابهای درسی، ویراست مهم است. عبارتهایی مثل «چاپ سوم» یا «ویراست جدید» نشان میدهند کتاب بازنگری شده است. اگر استاد شما منبع مشخصی معرفی کرده، همان را بخرید.
کتاب عملی یا نظری؟
بعضی کتابها بیشتر نظریاند و بعضی راهکار عملی میدهند. معلم شاغل معمولا کتاب عملی را ترجیح میدهد و دانشجو یا پژوهشگر کتاب نظری را. در بهترین حالت، هر دو را کنار هم میخوانید.
نویسنده و ناشر
نام نویسنده، سابقهی او و ناشر را ببینید. در کتابهای آموزشی، تجربهی حرفهای نویسنده مهم است.
سطح مخاطب
بعضی کتابها برای عموم نوشته شدهاند و بعضی برای متخصص. اگر تازه وارد حوزه شدهاید، از کتابهای عمومیتر شروع کنید.
مسیر پیشنهادی مطالعه برای مبتدیها
- اول یک کتاب روانشناسی تربیتی بخوانید تا با یادگیری و رشد آشنا شوید.
- بعد به سراغ اصول تدریس بروید و ببینید یک کلاس خوب چه ویژگیهایی دارد.
- اگر به پژوهش علاقه دارید، کتاب روش تحقیق را بخوانید.
- اگر مدیر هستید، کتاب مدیریت و نظارت را بردارید.
- در طول مسیر، یافتههای کتاب را با تجربهی خودتان بسنجید.
آموزش هم مثل هر مهارتی با تمرین بهتر میشود. هر چه بیشتر امتحان کنید، بهتر یاد میگیرید.
اشتباههای رایج هنگام انتخاب
خرید بدون توجه به ویراست
در کتابهای درسی، ویراست اشتباه یعنی مطالب متفاوت. حتما مشخصات را ببینید.
انتظار جادو از کتاب
هیچ کتابی یک شبه معلم خوب نمیسازد. کتاب راهنماست و مهارت در کلاس ساخته میشود.
نادیده گرفتن کتابهای پژوهشی
خیلی از معلمها فقط کتابهای عملی میخوانند. اما آشنایی با پژوهش به شما کمک میکند تصمیمهای آموزشی را بر پایهی شواهد بگیرید.
خرید کتاب کودک بدون در نظر گرفتن سن
کتابهای کمکآموزشی برای کودک سن مشخصی دارند. کتابی که برای دوسالگی است، برای ششسالگی جالب نیست و بالعکس. سن را با دقت ببینید.
فراموش کردن مجموعه یا جلد
بعضی کتابها بخشی از مجموعهاند یا چند جلد دارند. مطمئن شوید همان را که میخواهید سفارش میدهید.
تدریس خوب چه ویژگیهایی دارد؟
کتابهای تدریس معمولا چند نکتهی مشترک دارند که آشنایی با آنها کمک میکند. اینها دانش عمومی حوزهی آموزش است و هر کتاب توضیح دقیقتری میدهد.
- هدف روشن: معلم میداند شاگرد در پایان درس باید چه بداند.
- پرسش خوب: پرسشهایی که شاگرد را به فکر وا میدارند، بهتر از پرسشهایی هستند که فقط حافظه را میسنجند.
- مثال آشنا: مفهوم تازه وقتی با مثال آشنا شروع شود، بهتر فهمیده میشود.
- مشارکت شاگردان: شاگردی که فقط گوش میدهد، کمتر یاد میگیرد از شاگردی که درگیر میشود.
- بازخورد: شاگرد باید بداند چه کاری را خوب انجام داده و چه چیزی را باید بهبود بدهد.
- احترام: کلاسی که در آن اشتباه کردن ترسناک نیست، یادگیری بهتری دارد.
هنر پرسیدن
عنوان کتاب «اصول عمومی تدریس و پرسشگری» به یکی از مهمترین مهارتهای معلم اشاره میکند. پرسیدن فقط راهی برای امتحان کردن شاگرد نیست. پرسش خوب میتواند کلاس را به گفتوگو تبدیل کند. مثلا بهجای اینکه بپرسید «پایتخت فرانسه کجاست؟»، بپرسید «اگر بخواهید یک پایتخت را از صفر بسازید، به چه چیزهایی فکر میکنید؟» شاگرد در جواب دوم فکر میکند و نه فقط به خاطر میآورد.
علوم تربیتی و آموزش در کنار علوم انسانی
این دسته بخشی از علوم انسانی و اجتماعی است و با بخشهای دیگر پیوند دارد. اگر مطالعهتان را میخواهید گستردهتر کنید، این مسیرها را ببینید.
- برای فهم نقش جامعه در آموزش، جامعهشناسی را ببینید.
- برای پرسشهای بنیادین دربارهی هدف تربیت، فلسفه را نگاه کنید.
- برای تاریخ مدرسه و آموزش، تاریخ جای مناسبی است.
- برای هزینه و سرمایهگذاری در آموزش، اقتصاد را ببینید.
- برای سیاستگذاری آموزشی، سیاست و علوم سیاسی را امتحان کنید.
آموزش در خانه: نقش پدر و مادر
پدر و مادر اولین معلمهای کودکاند، چه بخواهند و چه نخواهند. کودک از راه دیدن و تقلید، زبان، رفتار و نگرش را از آنها میگیرد. کتابهای علوم تربیتی به والدین میگویند چطور این نقش را آگاهانهتر انجام بدهند: چطور کودک را به یادگیری علاقهمند کنند، چطور در مشق کمک کنند بیآنکه جای او بنویسند، و چطور با شکست او کنار بیایند.
کتابهای کمکآموزشی برای خردسالان، مثل عنوانی که برای سن دو سال آموزش مقدماتی دارد، برای بازی و یادگیری در خانه مفید است. اما هیچ کتابی جای وقت گذاشتن شما نیست. حتی ده دقیقهی حضور کامل، کنار کتاب و کودک، بیشتر از ساعتها کتاب دادن بدون همراهی اثر دارد.
چند پیشنهاد ساده برای والدین
- کودک را به پرسیدن تشویق کنید و همهی پرسشهایش را جدی بگیرید.
- اگر جواب را نمیدانید، صادقانه بگویید و با هم پیدا کنید.
- به تلاش او آفرین بگویید، نه فقط به نتیجه.
- محیط آرام و ثابتی برای درس و بازی فراهم کنید.
- با معلم او ارتباط داشته باشید.
روش تحقیق در علوم تربیتی و آموزش: از سؤال تا نتیجه
هر پژوهش آموزشی از یک سؤال شروع میشود: چرا شاگردان یک کلاس از درس خسته میشوند؟ آیا روش جدید تدریس اثر دارد؟ دانشآموزان دربارهی مدرسه چه احساسی دارند؟ کتابهای روش تحقیق نشان میدهند چطور از چنین سؤالی به طرح پژوهش برسید. عنوان «راهنمای عملی فراهمسازی طرح تحقیق» از نامش پیداست که به مرحلهی طراحی پژوهش میپردازد.
پژوهش کمی و کیفی
در پژوهش کمی، پژوهشگر با عدد و آمار کار میکند و مثلا نمرهی دو گروه را مقایسه میکند. در پژوهش کیفی، با گفتوگو، مشاهده و متن سروکار دارد و میکوشد تجربهی آدمها را عمیق بفهمد. کتابی مثل «آموزش کیفی» از نامش پیداست که به رویکرد کیفی نزدیک است. هر دو روش ارزش دارند و بسته به سؤال پژوهش انتخاب میشوند.
یک مثال ساده
فرض کنید معلمی میخواهد بداند آیا کار گروهی به یادگیری شاگردانش کمک میکند یا نه. او میتواند دو کلاس را مقایسه کند: یکی با کار گروهی و یکی با روش سنتی. این پژوهش کمی است. اما اگر بخواهد بداند شاگردان کار گروهی را چطور تجربه میکنند، با چند نفر از آنها گفتوگو میکند. این پژوهش کیفی است. این مثال فقط برای فهم است و پژوهش واقعی جزئیات بیشتری دارد.
نکتهای برای دانشجویان
خواندن کتاب روش تحقیق وقتی مؤثرتر است که همزمان پژوهش کوچکی را اجرا کنید. حتی یک پرسشنامهی ساده یا چند مصاحبهی کوتاه، مفاهیم کتاب را زنده میکند. اگر در دانشگاه هستید، از استاد راهنما بخواهید طرح شما را بررسی کند.
مدیریت و نظارت آموزشی: چه کسی مدرسه را اداره میکند؟
پشت هر مدرسهی خوب، مدیری هست که برنامهریزی میکند، معلمها را همراهی میکند و با خانوادهها ارتباط دارد. مدیریت آموزشی مهارتی است که با تجربه و مطالعه رشد میکند. کتابهایی مثل «مدیریت آموزش سازمانی» و «نظارت و راهنمایی تعلیماتی» به همین موضوع میپردازند.
نظارت آموزشی به معنای بازرسی نیست. در نگاه امروزی، ناظر آموزشی همراه معلم است: کلاس را میبیند، نظر میدهد و به رشد او کمک میکند. کتابهای این حوزه توضیح میدهند چطور این همراهی بدون ترس و فشار انجام شود. مدیری که معلمها را بشنود، کلاسهای بهتری هم خواهد داشت.
وظایف روزمرهی مدیر
مدیر مدرسه هم با برنامهی درسی سروکار دارد، هم با مشکلات روزمرهی دانشآموزان، هم با اولیا و هم با مسائل اداری. کتابهای مدیریت نشان میدهند چطور بین این کارها تعادل برقرار کنید و اولویت بگذارید. اگر تازه مدیر شدهاید، این نوع کتابها دوست خوبی هستند.
دانشگاه و آموزش عالی: چه چیزی دانشگاه را خوب میکند؟
پرسش از اینکه دانشگاه خوب چه ویژگیهایی دارد، هم برای دانشجوها مهم است و هم برای استادان و سیاستگذاران. کتابی با عنوان «دانشگاه تراز جهانی» از نامش پیداست که به همین پرسش میپردازد. چنین کتابهایی معمولا دربارهی پژوهش، آموزش، مدیریت و ارتباط با جامعه بحث میکنند.
اگر دانشجو هستید و میخواهید بدانید محیط آموزشی شما چطور کار میکند، یا اگر استاد هستید و میخواهید نگاه بازتری به آموزش عالی داشته باشید، این کتابها میتوانند مفید باشند. البته هر کتاب دیدگاه نویسندهاش را دارد و لازم است با دیدگاههای دیگر مقایسه شود.
فعالیتهای پرورشی و آموزش فراتر از کلاس
یادگیری فقط در کلاس اتفاق نمیافتد. اردو، کانونهای فرهنگی، ورزش، نمایش و فعالیتهای اجتماعی همه بخشی از پرورشاند. کتاب «فعالیتهای پرورشی مدارس و دانشگاههای ایران» از نامش پیداست که به همین بخش میپردازد. مربیان پرورشی، مسئولان فرهنگی و معلمهایی که میخواهند کلاس را زندهتر کنند، از این نوع کتابها استفاده میکنند.
فعالیتهای پرورشی میتوانند به شاگردانی که در درسها کمتر موفقاند، فرصت درخشیدن بدهند. کودکی که در ریاضی مشکل دارد، شاید در نمایش یا ورزش استعداد داشته باشد. مدرسهای که این تنوع را ببیند، برای همه جا دارد.
خرید کتاب علوم تربیتی و آموزش برای کتابخانهی مدرسه و گروه آموزشی
گاهی خریدار فقط یک نفر نیست و مدرسه، دانشکده یا گروه آموزشی میخواهد کتابخانهی خود را تقویت کند. در این حالت، کتاب علوم تربیتی و آموزش باید با نیاز چند گروه هماهنگ باشد: معلمها، دانشجوها و مدیران. پیشنهاد میکنیم از هر گروه چند نفر را در انتخاب مشارکت بدهید.
ترکیب پیشنهادی برای یک کتابخانهی کوچک
یک کتاب روانشناسی تربیتی برای مبانی، یک کتاب اصول تدریس برای کلاسداری، یک کتاب مدیریت و نظارت برای مدیران، یک راهنمای روش تحقیق برای پژوهش، و چند کتاب کمکآموزشی برای کودکان. این ترکیب ساده، پوشش خوبی از نیازهای اصلی میدهد.
به روز بودن کتابها
آموزش حوزهای است که مدام تغییر میکند. هنگام خرید به سال چاپ و ویراست توجه کنید. کتابی که چند بار تجدید چاپ شده، معمولا مورد استقبال بوده است، اما این به معنای بهترین بودن آن نیست.
کتابهای علوم تربیتی و آموزش را چطور در جلسهی گروهی بخوانیم؟
یک روش خوب برای معلمها، جلسهی هفتگی بحث دربارهی یک فصل کتاب است. هر بار یک نفر فصل را خلاصه میکند و بقیه تجربهی خود را میگویند. در چنین جلسههایی، نظریه با عمل پیوند میخورد و معلمها از تجربهی هم یاد میگیرند.
یادداشت آخر برای معلمها
معلم بودن کار سختی است و گاهی خستهکننده. خواندن کتاب دربارهی آموزش، نه برای این است که احساس کنید کمکاری کردهاید، بلکه برای این است که ایدههای تازه پیدا کنید و بدانید تنها نیستید. بسیاری از مشکلهایی که هر روز در کلاس میبینید، پیش از شما هم دیگران دیدهاند و دربارهشان نوشتهاند. یک ایدهی کوچک از یک کتاب، مثل شیوهای تازه برای شروع درس یا پرسیدن، میتواند کلاس شما را عوض کند. لازم نیست همهی کتاب را اجرا کنید؛ یک نکته کافی است.
چرا کتاب چاپی؟
کتابهای علوم تربیتی معمولا کتابهایی هستند که با قلم خوانده میشوند: خط میکشید، حاشیه مینویسید و به آنها برمیگردید. نسخهی چاپی این امکان را میدهد. برای دانشجوها هم که در دورهی امتحان به چند کتاب همزمان نیاز دارند، نسخهی کاغذی راحتتر است. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود و مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است. نسخه چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید.
پرسشهای پرتکرار دربارهی کتابهای علوم تربیتی و آموزش
برای معلم تازهکار کدام کتاب مناسب است؟
کتابهای اصول تدریس و راهکارهای عملی کلاسداری مناسبترند. مشخصات و توضیحات هر کتاب را ببینید تا با سطح شما بخواند.
برای دانشجو، ویراست چقدر مهم است؟
خیلی. اگر استاد ویراست خاصی را خواسته، همان را بخرید. در کتابهای چند چاپی، مطالب ممکن است تغییر کرده باشد.
کتاب روش تحقیق به تنهایی برای نوشتن پایاننامه کافی است؟
راهنمای خوبی است، اما پایاننامهنویسی به راهنمایی استاد و تمرین هم نیاز دارد. کتاب را کنار مشورت با استاد راهنما استفاده کنید.
آیا کتابهای این دسته برای والدین هم مفید است؟
بله، بهویژه کتابهای روانشناسی تربیتی و کمکآموزشی. اما برای نگرانی جدی دربارهی کودک با متخصص مشورت کنید.
کتاب کودک باهوش برای چه سنی است؟
عنوانهایی که سن در آنها آمده، مثل «کودک باهوش (۲ سال)»، برای همان سن نوشته شدهاند. برای اطمینان، توضیحات کتاب را بخوانید.
آیا برای مدیران مدرسه کتابی هست؟
بله، کتابهای مدیریت و نظارت آموزشی برای همین گروه است. مشخصات هر کدام را ببینید.
چطور کتاب را سفارش بدهم؟
نسخه چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید. صفحهی کتاب را باز کنید، مشخصات را بخوانید و آن را به سبد خرید اضافه کنید.
جمعبندی
علوم تربیتی و آموزش برای همهی ما مهم است، چون همه هم یاد میگیریم و هم یاد میدهیم. کتابهای این دسته، از روانشناسی تربیتی و تدریس تا مدیریت، پژوهش و آموزش کودک، ابزارهایی برای این کار در اختیارتان میگذارند. با نقش و هدف خودتان شروع کنید، مطالب را با تجربهی خودتان بسنجید و کتاب را جدی اما با انعطاف بخوانید.
حالا میتوانید کتابهای این دسته را ببینید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخهی چاپی مورد نظرتان را آنلاین سفارش بدهید.