وقتی قراردادی امضا می‌کنید، خانه‌ای اجاره می‌دهید یا یک برگه‌ی قضایی به دستتان می‌رسد، ناگهان می‌فهمید که زندگی روزمره پر از قاعده‌هایی است که کمتر درباره‌شان می‌دانیم. کتاب حقوق همین شکاف را پر می‌کند: هم برای دانشجویی که باید درسش را بخواند، هم برای وکیل و کارشناسی که به متن قانون نیاز دارد، هم برای شهروندی که فقط می‌خواهد بداند چه حقی دارد. این صفحه کمک می‌کند بفهمید در این دسته چه چیزهایی پیدا می‌شود، هر شاخه به چه کاری می‌آید و چطور کتاب مناسب خودتان را انتخاب کنید.
کتاب‌های این دسته از منابع درسی و پژوهشی سنگین تا کتاب‌های ساده و خواندنی برای عموم را دربر می‌گیرند. اگر تازه شروع کرده‌اید، بخش «از کجا شروع کنیم» را ببینید. اگر دنبال یک شاخه‌ی مشخص هستید، تیترهای زیر شما را مستقیم به همان‌جا می‌برند.
کتاب حقوق چیست و برای چه کسی نوشته می‌شود؟
این دانش، قاعده‌هایی را بررسی می‌کند که رابطه‌ی آدم‌ها با یکدیگر و با حکومت را روشن می‌کنند. یک کتاب در این زمینه گاهی خود متن قانون است، گاهی شرح و تفسیر آن، گاهی تاریخچه‌ی یک قاعده و گاهی بحثی نظری درباره‌ی این‌که عدالت یعنی چه.
خواننده‌های این دسته چند گروه‌اند. دانشجویی که کتاب درسی و منبع کمکی می‌خواهد. وکیل و کارآموز وکالت که به مجموعه‌ی قوانین به‌روز نیاز دارد. کارمند و مدیری که با مقررات اداری و تجاری سروکار دارد. و شهروند عادی که دوست دارد در دعوای ملکی، ارث، طلاق یا کار دست خالی نباشد. هر گروه سهمی می‌خواهد و برای همین در ادامه کتاب‌ها را بر اساس نیاز دسته‌بندی کرده‌ایم، نه بر اساس نام ناشر.
شاخه‌های اصلی حقوق را بشناسید
پیش از خرید، خوب است نقشه‌ی کلی را بدانید. این رشته را معمولا به دو بخش بزرگ تقسیم می‌کنند: خصوصی و عمومی.
- بخش خصوصی: رابطه‌ی افراد با یکدیگر؛ مثل قرارداد، مالکیت، ارث، ازدواج و طلاق و مسئولیت مدنی.
- بخش عمومی: رابطه‌ی فرد با دولت و ساختار خود حکومت؛ مثل قانون اساسی و مقررات اداری.
- حقوق جزا: این‌که چه رفتاری جرم است، چه مجازاتی دارد و رسیدگی چگونه انجام می‌شود.
- حقوق تجارت: شرکت‌ها، اسناد تجاری، ورشکستگی و معامله‌های بازرگانی.
- حقوق بین‌الملل: رابطه‌ی کشورها و سازمان‌های جهانی با هم.
البته مرز این‌ها همیشه روشن نیست. شاخه‌ی محیط‌زیست مثلا هم از بخش عمومی بهره می‌برد، هم از قواعد بین‌المللی، هم از قانون مدنی. برای همین در یک کتاب ممکن است چند شاخه با هم بیایند.
حقوق اساسی: قانون اساسی و ساختار حکومت
این شاخه درباره‌ی قواعد بنیادین یک کشور است: چه نهادی چه اختیاری دارد، حق‌های شهروندان کدام‌اند و قدرت چگونه تقسیم می‌شود. در این دسته کتاب‌هایی مثل «قانون اساسی-مدنی جمهوری اسلامی ایران ۱۴۰۳» را می‌بینید که متن قانون اساسی را کنار قانون مدنی آورده و برای مراجعه‌ی سریع مناسب است.
اگر بیشتر به تاریخ و سرگذشت این قواعد علاقه دارید، عنوانی مثل «روایت اساسی؛ تاریخچه حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران» را می‌شود در همین گروه دید. از نام کتاب پیداست که به سیر شکل‌گیری قانون اساسی می‌پردازد. مشخصات دقیق آن، مثل نویسنده و ناشر، در صفحه‌ی خودش آمده است.
یک نکته‌ی عملی: قانون اساسی کوتاه است و متنش آسان پیدا می‌شود، اما فهمیدنش بدون شرح و توضیح دشوار است. اگر فقط متن را بخرید ممکن است بعد از چند صفحه دنبال کتاب شرح بگردید. بهتر است از همان اول تصمیم بگیرید که «متن» می‌خواهید یا «توضیح».
حقوق جزا و جرم‌شناسی برای خواننده‌ی کنجکاو و دانشجو
جزا یکی از پرخواننده‌ترین شاخه‌هاست، چون با مسئله‌های ملموس سروکار دارد: جرم چیست، مجازات چرا وجود دارد و دادرسی عادلانه یعنی چه. در این دسته عنوان‌هایی مثل «مجموعه حقوق جزا و جرم شناسی؛ جلد اول و دوم» با توضیح «کتاب جامع دکتری» دیده می‌شود که از نامش پیداست برای آمادگی آزمون‌های تخصصی یا مرور کلی هر دو حوزه گردآوری شده است.
کتابی مثل «حقوق جزایی انگلستان» هم برای مقایسه با نظام قضایی خودمان جالب است. مقایسه‌ی نظام‌ها به دانشجو کمک می‌کند بفهمد چرا یک قاعده این‌طور نوشته شده است. کتاب «تکنولوژی‌های قدرت و تبارشناسی حقوق کیفری» هم، بنا بر عنوانش، به رابطه‌ی قدرت و مجازات نگاه نظری دارد و برای خواننده‌ای مناسب است که از بحث‌های فلسفی و جامعه‌شناختی خسته نمی‌شود.
کتاب جزا هرقدر هم کامل باشد، جای وکیل را نمی‌گیرد. اگر خودتان یا کسی از نزدیکانتان پرونده‌ی کیفری دارد، مطالعه‌ی کتاب فقط برای آشنایی است و تصمیم درباره‌ی پرونده را باید به وکیل بسپارید.
حقوق تجارت و قوانین به‌روز
کسی که شرکت می‌زند، چک می‌دهد یا با شریک تجاری قرارداد می‌بندد، به این شاخه نیاز دارد. نمونه‌ای از این گروه «قانون تجارت ۱۴۰۴» است که بنا بر عنوانش قانون تجارت الکترونیکی و قانون اداره‌ی تصفیه‌ی امور ورشکستگی را هم همراه دارد. کتاب‌هایی از این نوع مجموعه‌ی متن قانون‌اند و کار اصلی‌شان این است که همه‌ی متن‌های مرتبط را یک‌جا در دسترس بگذارند.
در خرید مجموعه‌ی قوانین، سال چاپ مهم است. قانون تغییر می‌کند و متن قدیمی ممکن است دیگر معتبر نباشد. پیش از سفارش، سال چاپ و توضیح ویرایش را در صفحه‌ی کتاب بخوانید. این نکته برای همه‌ی مجموعه‌ها، از قانون مدنی تا قانون کار، یکسان است.
شاخه‌ی محیط‌زیست: تازه‌تر از بقیه
قواعد مربوط به محیط‌زیست بر خلاف قانون مدنی و جزا قدمت چندانی ندارند و هنوز در حال شکل‌گیری‌اند. موضوعش این است که چطور می‌شود با قانون از هوا، آب، خاک و جنگل‌ها محافظت کرد و مسئولیت آلودگی بر عهده‌ی چه کسی است. در این دسته عنوان «حقوق محیط‌زیست (جلد دوم)» را می‌بینید. اگر جلد دوم را می‌خواهید، ببینید جلد اول را دارید یا نه، چون کتاب‌های چندجلدی معمولا به ترتیب پیش می‌روند.
این شاخه برای دانشجوی رشته‌ی محیط‌زیست و شهرسازی جذاب است و برای شهروندی که نگران محله و شهر خودش است هم می‌تواند دیدگاه تازه‌ای بدهد.
احوال شخصیه و مسائل خانواده
ازدواج، طلاق، مهریه، نفقه، ارث و وصیت جزو نزدیک‌ترین بخش‌ها به زندگی هر خانواده‌اند. کتابی مثل «احوال شخصیه اهل سنت (نکاح) در مذهب شافعی و حنفی» نشان می‌دهد که این موضوع‌ها در مذهب‌های مختلف اسلامی تفاوت‌هایی دارد و برای پژوهشگر و دانشجوی فقه و قانون مقایسه‌ای مفید است.
به کتاب «زن و مسائل قضایی و سیاسی» هم می‌شود اشاره کرد که از عنوانش برمی‌آید به جایگاه زن در حوزه‌ی قضا و سیاست می‌پردازد. درباره‌ی این‌گونه موضوع‌ها نظرها متفاوت است و بهتر است کتاب را یک دیدگاه بدانید و کتاب‌های دیگر را هم کنارش بگذارید.
تاریخ و نظریه: چرا قانون این‌طور شد؟
بعضی از کتاب‌های این دسته سراغ متن قانون نمی‌روند، سراغ پرسش‌های پشت آن می‌روند. «تاریخ حقوق (نظریه و روش)» یکی از این‌هاست. تاریخ نشان می‌دهد قاعده‌های امروزی از کجا آمده‌اند و چطور تغییر کرده‌اند. کسی که این مسیر را ببیند، قانون را مثل یک متن خشک نمی‌بیند، بلکه مثل حاصل انتخاب‌های آدم‌ها می‌فهمد.
کتاب «فرض‌های حقوقی» هم از این جنس است. فرض یعنی قاعده‌ای که قانون‌گذار بدون اثبات آن را درست می‌داند، مثل این‌که هر کس بی‌گناه است تا وقتی گناهش ثابت شود. فهمیدن این مفهوم‌ها به دانشجو کمک می‌کند مسئله‌ها را دقیق‌تر تحلیل کند. و «گامی به سوی عدالت» که جلد دومش در فهرست است، از عنوانش پیداست به مفهوم عدالت و راه رسیدن به آن می‌پردازد.
اگر می‌خواهید بحث عدالت را از زاویه‌ی فلسفی هم دنبال کنید، سری به دسته‌ی فلسفه بزنید. نظریه‌ی قانون و فلسفه‌ی اخلاق و سیاست در بسیاری از جاها به هم می‌رسند.
از کجا شروع کنیم؟ راهنمای سه مسیر
شهروندی که فقط می‌خواهد آگاه باشد
سراغ کتاب‌هایی بروید که زبان ساده دارند و موضوع مشخصی را توضیح می‌دهند؛ مثلا ارث، اجاره یا کار. اول یک موضوع را انتخاب کنید. خواندن یک کتاب کوچک درباره‌ی همان موضوع بهتر از خرید یک مجموعه‌ی قطور است که هیچ‌وقت تمام نمی‌شود.
دانشجو
کتاب درسی استاد را مبنا قرار دهید و کتاب کمکی را برای مرور بخرید. اگر درس شما جزای عمومی است، کتاب جزای عمومی بخرید، نه مجموعه‌ی جامع جزا. تنها بعد از این‌که پایه ساخته شد، سراغ کتاب‌های نظری و مقایسه‌ای بروید.
وکیل، کارآموز و کارشناس
شما به مجموعه‌ی قوانین به‌روز و شرح‌های معتبر نیاز دارید. سال چاپ را ببینید و مطمئن شوید متن جدیدترین اصلاحات را دارد. کتاب‌های نظری و تطبیقی برای گسترش دید حرفه‌ای‌اند، نه جای متن قانون.
متن قانون بخریم یا کتاب شرح؟
این پرسش مهم‌ترین گره‌ی خرید است. متن قانون فقط ماده‌ها را دارد. کتاب شرح، ماده‌ها را توضیح می‌دهد، مثال می‌آورد و گاهی رأی‌های قضایی را کنار آن می‌گذارد.
- اگر باید ماده‌ی دقیقی را پیدا کنید، متن قانون کافی است.
- اگر باید بفهمید ماده چه می‌گوید و چطور اجرا می‌شود، شرح لازم است.
- اگر دانشجو هستید، معمولا هر دو را لازم دارید و متن قانون را کنار کتاب درسی نگه می‌دارید.
یک راه ساده برای تصمیم‌گیری این است که از خودتان بپرسید: «با این کتاب می‌خواهم چه کار کنم؟» اگر جواب شما «مرور و مراجعه» است، متن کافی است. اگر جواب «یادگیری» است، شرح می‌خواهید. و اگر «تحقیق» است، کتاب‌های نظری و تطبیقی به کارتان می‌آید.
اشتباه‌های رایج در خرید کتاب حقوق
- نادیده گرفتن سال چاپ. در این رشته، کتاب قدیمی ممکن است قانونی را شرح دهد که دیگر تغییر کرده است.
- خرید جلد وسط. کتاب چندجلدی را بدون جلد اول شروع کردن معمولا سردرگمی می‌آورد.
- مخلوط کردن نظریه و عمل. کتاب فلسفه‌ی قانون به شما نمی‌گوید فلان دادخواست را چطور بنویسید.
- جایگزین کردن کتاب با وکیل. کتاب آگاهی می‌دهد، اما نظر تخصصی درباره‌ی پرونده‌ی شما را فقط متخصص می‌تواند بدهد.
- ندیدن مشخصات. نویسنده، ناشر و نوبت چاپ در صفحه‌ی هر کتاب هست؛ پیش از خرید نگاهی به آن بیندازید.
قانون در دنیای واقعی: سه صحنه‌ی روزمره
برای این‌که حس کنید یک کتاب تخصصی کجا به کار می‌آید، سه صحنه‌ی ساده را تصور کنید.
صحنه‌ی اول: مستأجری هستید و صاحب‌خانه ناگهان می‌خواهد قرارداد را تمدید نکند. چیزی که باید بدانید این است که قانون در این‌باره چه می‌گوید و قرارداد شما چه چیزی را پوشش می‌دهد. یک کتاب مقدماتی درباره‌ی قرارداد و اجاره می‌تواند شما را برای گفت‌وگو با مشاور آماده کند.
صحنه‌ی دوم: کارآفرین جوانی هستید و می‌خواهید با دوستتان شرکت ثبت کنید. کتاب تجارت به شما می‌گوید انواع شرکت چه تفاوتی دارند و مسئولیت شرکا چیست. اگر پیش از ثبت کمی بخوانید، سؤال‌های بهتری از وکیل می‌پرسید.
صحنه‌ی سوم: دانشجوی سال دوم هستید و استاد می‌خواهد بحث «فرض» و «اماره» را تحلیل کنید. این‌جا کتاب نظری کمک می‌کند. در هر سه صحنه، کتاب جای متخصص را نمی‌گیرد اما شما را خواننده‌ی آگاه‌تری می‌کند.
زبان قانون را چطور یاد بگیریم؟
یکی از دلایلی که خیلی‌ها از این کتاب‌ها فرار می‌کنند این است که زبانشان سنگین به نظر می‌رسد. واژه‌هایی مثل «ذی‌نفع»، «اماره» و «اثبات دعوا» در نگاه اول ترسناک‌اند. اما اگر چند صفحه صبر کنید، می‌بینید که هر کدام از این واژه‌ها یک معنی دقیق و ساده دارند.
توصیه‌ی ما این است که هنگام خواندن، برای خودتان یک فرهنگ‌واژه‌ی کوچک بسازید. هر بار به اصطلاحی رسیدید، آن را با یک جمله‌ی خودتان یادداشت کنید. بعد از یک کتاب، بیشتر اصطلاح‌های پایه را می‌شناسید و کتاب بعدی راحت‌تر پیش می‌رود.
ویژگی دیگر متن‌های قانونی این است که جمله‌هایشان بلند و پر از قید و استثناست. برای خواندن آن‌ها کافی است سه کار انجام دهید: جمله را به بخش‌های کوچک بشکنید، فاعل و فعل اصلی را پیدا کنید و بعد قیدها را یکی‌یکی اضافه کنید. کمی تمرین، این کار را عادی می‌کند.
کتاب حقوق برای هدیه؟
شاید عجیب باشد، اما این کتاب‌ها هدیه‌ی خوبی برای بعضی آدم‌هاست: دانشجوی تازه‌وارد، دوستی که تازه وکالت را شروع کرده یا کارآفرینی که شرکتی راه انداخته است. در این حالت بهتر است سراغ کتاب‌های مرجع و مجموعه‌ی قوانین بروید، چون در تمام سال به کارشان می‌آید. سال چاپ و ویرایش را با دقت نگاه کنید تا هدیه‌تان کهنه نباشد.
اگر گیرنده‌ی هدیه دانشجوی رشته‌ای دیگر است، کتابی مثل «تاریخ حقوق» یا «فرض‌های حقوقی» انتخاب بهتری از یک مجموعه‌ی قانون خشک است. این کتاب‌ها دید تازه می‌دهند و از دل رشته‌های نزدیک هم قابل فهم‌اند.
دانش‌های همسایه‌ی حقوق
این رشته جدا از دانش‌های دیگر نیست. تاریخ می‌گوید قاعده‌ها از کجا آمده‌اند، جامعه‌شناسی نشان می‌دهد قانون در عمل چه اثری دارد، سیاست می‌گوید قانون را چه کسی و با چه هدفی می‌نویسد، و اقتصاد نشان می‌دهد هزینه‌ی قواعد بر دوش چه کسی است.
اگر به یکی از این‌ها علاقه دارید، به سراغ همسایه‌ها بروید: سیاست و علوم سیاسی، جامعه‌شناسی، تاریخ و اقتصاد. همه‌ی این‌ها در گروه بزرگ‌تر علوم انسانی و اجتماعی کنار هم قرار دارند.
چند نکته برای مطالعه‌ی مؤثر
- هر فصل را با یک پرسش شروع کنید: این قاعده چه مشکلی را حل می‌کند؟
- مثال بزنید. اگر ماده‌ای را فهمیدید، یک ماجرای روزمره برایش بسازید.
- متن قانون را کنار شرح باز نگه دارید و ماده‌ها را با هم بخوانید.
- برای هر شاخه یک کتاب مرجع نگه دارید و بقیه را فقط برای مرور بخوانید.
- در پایان هر بخش، خلاصه‌ای سه‌خطی بنویسید.
- هر چند هفته یک بار یادداشت‌های قبلی را دوباره بخوانید تا اصطلاح‌ها از یادتان نروند.
- اگر با هم‌کلاسی یا دوستی درباره‌ی مطلب گفت‌وگو کنید، بهتر می‌فهمید.
یک برنامه‌ی ساده برای سه ماه مطالعه
فرض کنید هیچ پیش‌زمینه‌ای ندارید و می‌خواهید در سه ماه با این دنیا آشنا شوید. می‌توانید ماه اول را به کلیات اختصاص دهید: یک کتاب مقدماتی درباره‌ی شاخه‌ها و مفهوم‌های پایه. ماه دوم را به یک شاخه‌ی مورد علاقه بدهید، مثلا خانواده، جزا یا تجارت. ماه سوم را برای نظریه و تاریخ بگذارید، تا بفهمید چرا قانون شکل امروزی‌اش را دارد.
در این مسیر لازم نیست همه‌ی کتاب‌ها را از ابتدا تا انتها بخوانید. گاهی مرور فهرست و خواندن فصل‌های مهم کافی است. مهم این است که هر ماه یک مهارت تازه به دست بیاورید: اول شناخت مفهوم‌ها، بعد خواندن متن قانون و در نهایت تحلیل یک موضوع.
چطور یک کتاب حقوق را پیش از خرید ارزیابی کنیم؟
وقتی صفحه‌ی یک کتاب را باز می‌کنید، چند نشانه به شما کمک می‌کند بفهمید با چه کتابی روبه‌رو هستید. اول عنوان را با دقت بخوانید. کلماتی مثل «مجموعه»، «قانون» و «متن» معمولا نشان می‌دهند که کتاب گردآوری متن قانون است. کلماتی مثل «درآمدی بر»، «نظریه»، «تبارشناسی» و «روش» نشان می‌دهند که کتاب تحلیلی است. و عبارت‌هایی مثل «شرح» و «تفسیر» یعنی کتاب ماده‌ها را توضیح می‌دهد.
دوم، به نام ناشر و نوبت چاپ نگاه کنید. ناشرهای دانشگاهی، مثل مجموعه‌هایی که در عنوان «دانشگاه مفید» آمده، معمولا برای متن درسی مناسب‌اند. سوم، به تعداد جلدها. اگر کتاب چند جلد دارد و شما فقط یک جلد را می‌بینید، پیش از خرید ببینید بقیه‌ی جلدها را هم می‌توانید تهیه کنید یا نه.
چهارم، به هدف خودتان برگردید. کتاب «فرض‌های حقوقی» را برای یک آزمون تستی نمی‌خرید، همان‌طور که مجموعه‌ی قوانین را برای فهمیدن فلسفه‌ی مجازات نمی‌خرید. کتابی که با هدف شما هم‌خوان نباشد، هرقدر هم خوب باشد، روی قفسه می‌ماند.
چند سؤال که پیش از هر خرید از خودتان بپرسید
- این کتاب را برای درس می‌خواهم، برای کار یا از سر کنجکاوی؟
- به متن قانون نیاز دارم یا به توضیح آن؟
- موضوعش در حوزه‌ی خصوصی است یا عمومی، جزایی است یا تجاری؟
- سال چاپ آن با نیاز من می‌خواند؟
- آیا کتاب بخشی از یک مجموعه‌ی چندجلدی است؟
با پاسخ دادن به همین پنج سؤال، بیشتر خطاهای خرید حذف می‌شود. کتاب حقوق هم مثل هر کتاب تخصصی دیگر وقتی ارزش دارد که با نیاز درست شما جور باشد.
کتاب حقوق برای پژوهشگر و دانشجوی تحصیلات تکمیلی
اگر در مقطع ارشد یا دکتری هستید، نیازتان فراتر از کتاب درسی است. شما به کتاب‌هایی نیاز دارید که مسئله را از چند زاویه بررسی کنند، تاریخچه‌ی بحث را بیاورند و منبع‌های بیشتری معرفی کنند. کتاب‌هایی با عنوان‌هایی مثل «تاریخ حقوق (نظریه و روش)» و «تکنولوژی‌های قدرت و تبارشناسی حقوق کیفری» از این نوع‌اند.
برای پژوهش، کتاب‌های مقایسه‌ای هم مفیدند. دیدن این‌که یک مسئله در نظام دیگری چگونه حل شده، ایده‌های تازه می‌دهد و دید شما را نسبت به قانون خودتان دقیق‌تر می‌کند. کتاب‌هایی مثل «حقوق جزایی انگلستان» همین کار را انجام می‌دهند.
پژوهشگر خوب معمولا چند کتاب را کنار هم می‌خواند و ادعای هر کدام را با دیگری می‌سنجد. خرید یک کتاب برای هر بحث کافی نیست؛ بهتر است دو یا سه دیدگاه را کنار هم داشته باشید.
پرسش‌های پرتکرار درباره‌ی خرید کتاب حقوق
برای شروع کدام کتاب مناسب است؟
بستگی دارد چه چیزی برایتان مهم‌تر است. اگر می‌خواهید فقط آگاه شوید، کتابی ساده درباره‌ی یک موضوع مشخص مثل خانواده یا قرارداد انتخاب کنید. اگر دانشجو هستید، از کتاب درسی همان ترم شروع کنید. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است و می‌توانید مقایسه کنید.
آیا مجموعه‌ی قوانین هر سال عوض می‌شود؟
خود قانون همیشه تغییر نمی‌کند، اما اصلاحیه‌ها و مصوبه‌های تازه ممکن است بخشی از متن را عوض کنند. برای همین سال چاپ را ببینید و اگر به نسخه‌ی به‌روز نیاز دارید، جدیدترین چاپ را انتخاب کنید.
آیا کتاب جای وکیل را می‌گیرد؟
نه. کتاب به شما کمک می‌کند بفهمید موضوع چیست و سؤال بهتری بپرسید، ولی برای پرونده‌ی خودتان باید با وکیل یا مشاور تخصصی مشورت کنید.
تفاوت کتاب درسی و کتاب کمک‌آموزشی چیست؟
کتاب درسی مطلب را کامل و با استدلال می‌آورد. کتاب کمکی معمولا خلاصه‌تر است و برای مرور یا آمادگی آزمون به کار می‌آید. اگر تازه با درس آشنا می‌شوید، اول کتاب درسی را بخوانید.
کتاب‌های مربوط به نظام‌های کشورهای دیگر هم هست؟
بخشی از کتاب‌ها درباره‌ی نظام قضایی کشورهای دیگرند، مثل «حقوق جزایی انگلستان». نام کشور و موضوع را در عنوان کتاب می‌بینید و صفحه‌ی هر کتاب مشخصات بیشتری دارد.
می‌توانم نسخه‌ی چاپی را آنلاین سفارش بدهم؟
بله. نسخه چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود، پس همان روز خرید دوباره نگاهی به صفحه‌ی کتاب بیندازید.
کدام شاخه برای علاقه‌مندان غیرمتخصص جذاب‌تر است؟
بیشتر خواننده‌های عمومی سراغ کتاب‌های خانواده، جزا و تاریخ و نظریه می‌روند، چون به زندگی روزمره و پرسش‌های بزرگ عدالت نزدیک‌ترند.
جمع‌بندی: قانون را بشناسید تا حق خود را بشناسید
کتاب حقوق فقط برای دادگاه و وکیل نیست. برای هر کسی است که می‌خواهد قاعده‌های زندگی جمعی را بشناسد. از قانون اساسی و جزا تا تجارت، محیط‌زیست و خانواده، هر شاخه پنجره‌ای به بخشی از دنیای ماست.
حالا که نقشه را دیدید، به دسته‌ی حقوق کتاب‌جم سر بزنید، مشخصات هر کتاب را بخوانید و نسخه‌ی چاپی مناسب خودتان را آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود و همه‌ی مشخصات در صفحه‌ی خود کتاب آمده است.
