علی‌بن ابیطالب
ترجمه‌ی جواد فاضل
پیام عدالت
بعضی کتاب‌ها را برای دانستن می‌خوانیم و بعضی را برای آرام گرفتن. نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه از آن دسته‌اند که هر دو کار را می‌کنند: یکی با خطبه‌ها، نامه‌ها و حکمت‌های امام علی (ع) درباره‌ی حکومت، عدالت، دنیا و انسان حرف می‌زند و دیگری با دعاهای امام سجاد (ع) دل را به گفت‌وگو با خدا می‌برد. اگر می‌خواهید متن و ترجمه‌ی این دو اثر را بخرید، اگر دنبال شرحی هستید که راه فهم را باز کند، یا اگر برای کسی هدیه‌ای با معنا می‌خواهید، این صفحه راهنمای شماست. دسته‌ی «نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه» کتاب‌جم متن‌ها، ترجمه‌ها، شرح‌ها و کتاب‌های وابسته را کنار هم آورده است. در ادامه می‌گوییم هر اثر چیست، از کجا شروع کنید و چه نسخه‌ای بخرید.
لازم نیست طلبه یا استاد باشید. این متن‌ها را می‌شود آرام و مرحله‌به‌مرحله خواند و از آن‌ها بهره برد.
نهج‌البلاغه مجموعه‌ای از سخنان امام علی (ع) است که سید رضی گردآوری کرده است. نامش را معمولا «راه بلاغت» معنی می‌کنند و همین نشان می‌دهد که بسیاری از خوانندگان آن را به خاطر شیوایی زبان هم دوست دارند. کتاب سه بخش اصلی دارد:
در این دسته عنوان‌هایی می‌بینید که بخش‌های همین کتاب را شرح می‌دهند، مثل «اندیشه‌ی سیاسی تربیتی علوی در کلمات قصار نهج‌البلاغه (جلد ۹): حکمت ۱ تا ۴۰» یا «اندیشه‌ی سیاسی تربیتی علوی در خطبه‌های نهج‌البلاغه ج ۸». شماره‌ی خطبه‌ها و حکمت‌ها در عنوان آمده و به شما کمک می‌کند بدانید هر جلد کدام بخش را پوشش می‌دهد.
صحیفه سجادیه مجموعه‌ای از دعاهای امام سجاد (ع) است و در میان شیعیان جایگاه ویژه‌ای دارد؛ به آن «زبور آل محمد» هم می‌گویند. دعاهای این کتاب درباره‌ی موضوع‌های گوناگونی است: شکر، توبه، دلتنگی، طلب حاجت و دعا برای دیگران. اگر نهج‌البلاغه بیشتر از اندیشه و رفتار اجتماعی می‌گوید، صحیفه بیشتر از حال درون و راز و نیاز حرف می‌زند.
در این دسته یک عنوان درباره‌ی «رساله‌ی حقوق امام سجاد (ع)» هم هست: «انسان و گستره‌ی حقوق بندگی: شرح رساله‌ی حقوق امام سجاد (ع)». از عنوان پیداست این کتاب شرحی بر رساله‌ای است که به حقوق انسان‌ها و بندگان می‌پردازد. رساله‌ی حقوق جدا از صحیفه است ولی اغلب در کنار آن معرفی می‌شود.
جواب به حال و نیاز شما بستگی دارد.
کسانی که برای اولین بار سراغ نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه می‌روند، اغلب با ترجمه شروع می‌کنند. اشکالی ندارد؛ ترجمه‌ی روان راه خوبی برای ورود است. بعدا اگر علاقه‌مند شدید، سراغ متن عربی و شرح‌ها بروید.
در قفسه‌ی این دسته چند نوع نسخه هست و آشنایی با آن‌ها انتخاب را ساده می‌کند.
برای کسی که می‌خواهد هم متن اصلی را ببیند و هم معنی را بخواند. اگر عربی بلد نیستید هم مشکلی نیست؛ کنار هر بند ترجمه هست و می‌توانید آهسته با متن آشنا شوید.
برای مطالعه‌ی روان و بدون پیچیدگی. اگر عنوان کتاب فقط «ترجمه» است، پیش از خرید مشخصات را بخوانید و ببینید متن عربی هم دارد یا نه.
برای کسی که می‌خواهد بداند هر خطبه یا دعا در چه فضایی بیان شده و چه معنایی دارد. شرح‌ها معمولا چندجلدی‌اند.
مثل کتاب‌هایی که فقط درباره‌ی موضوع خاصی مثل اخلاق یا سیاست از این متن‌ها استفاده می‌کنند. اگر وقت کم دارید یا فقط به یک موضوع علاقه دارید، این نوع مناسب است.
در عنوان نسخه‌های این دسته کلمه‌هایی مثل «گلاسه»، «ترمو»، «پلدار»، «پلاکدار رنگی»، «لیزری» و «باجعبه» می‌بینید. این‌ها اغلب به نوع کاغذ، جلد و شکل ظاهری اشاره دارند. برای مثال، عنوان «نهج‌البلاغه (گلاسه، ترمو، پلدار، پلاکدار رنگی، لیزری، باجعبه)» نشان می‌دهد که یک عنوان در چند شکل و جلد عرضه می‌شود.
پیش از سفارش از خودتان بپرسید: کتاب را برای خواندن روزانه می‌خواهم یا برای هدیه؟ برای خواندن روزانه، وزن و قطع دستی مهم‌تر است. برای هدیه، جلد و بسته‌بندی. مشخصات هر نسخه در صفحه‌ی خودش است و می‌توانید بخوانید.
نهج‌البلاغه متنی کهن است و بعضی واژه‌ها، اشاره‌ها و فضای تاریخی آن ممکن است برای خواننده‌ی امروز روشن نباشد. شرح کمک می‌کند بفهمید سخن در چه موقعیتی گفته شده و هر عبارت چه معنایی دارد. در این دسته عنوان‌هایی مثل «حدیث غربت (دریافتی از خطبه‌ی شقشقیه)» و «راه حقیقت: در مسیر زندگی با رهنمودهایی از کلام امیر» را می‌بینید که از عنوانشان پیداست به بخشی از کلام امام علی (ع) می‌پردازند. «خطبه‌ی شقشقیه» از خطبه‌های شناخته‌شده‌ی نهج‌البلاغه است.
اگر می‌خواهید شرح بخرید، به شماره‌ی جلد و بخش پوشش‌داده‌شده توجه کنید. مثلا عنوانی که «حکمت ۱ تا ۴۰» یا «خطبه‌های ۱۹۴ تا ۲۰۱» را می‌گوید، فقط همان بخش را شرح می‌دهد، نه کل کتاب.
در نمونه‌ی این دسته کتاب‌هایی هم دیده می‌شود که مستقیم به نهج‌البلاغه یا صحیفه سجادیه مربوط نیستند ولی به حدیث و متن‌های دینی نزدیک‌اند. مثلا «اصول الکافی» (در دو جلد)، «علل الشرائع»، «الامالی سید مرتضی»، «المختار من المسند» احمد بن حنبل و «صحیفة الفصاحة» که از عنوانش پیداست ترجمه‌ی احادیث نبوی و امثال و حکم است. همچنین «ترجمه‌ی صحیفه علویه» را می‌بینید.
این عنوان‌ها برای علاقه‌مندان به حدیث و منابع اسلامی‌اند و ممکن است سطح تخصصی‌تری داشته باشند. اگر فقط نهج‌البلاغه و صحیفه را می‌خواهید، به عنوان دقیق کتاب نگاه کنید و مطمئن شوید همان است که مد نظر دارید. درباره‌ی محتوای هر کدام، مشخصات صفحه‌ی خودش را بخوانید.
خواندن نهج‌البلاغه مثل خواندن رمان نیست. جمله‌ها فشرده‌اند و هر کدام جای فکر کردن دارند. چند توصیه:
بسیاری از خوانندگان از حکمت‌های کوتاه شروع می‌کنند چون هر کدام مستقل است و می‌شود همان روز به آن فکر کرد.
صحیفه را می‌شود به شکل‌های مختلف خواند: در خلوت شب، همراه ترجمه، یا هنگام دعا و راز و نیاز. اگر دعای مشخصی را دنبال می‌کنید، فهرست کتاب کمک می‌کند. برای خواندن صحیفه چند پیشنهاد:
این‌ها پیشنهاد عمومی‌اند. اگر پرسش شرعی یا فقهی درباره‌ی نحوه‌ی دعا و ذکر دارید، از عالم دین بپرسید. کتاب می‌تواند کمک کند ولی جای مرجع و متخصص نیست.
خیلی از جوان‌ها فکر می‌کنند این کتاب‌ها فقط برای مسن‌ترها یا اهل علم است. ولی موضوع‌های آن‌ها به زندگی امروز نزدیک است: عدالت، رفتار با مردم، مسئولیت، شکر، امید و ناامیدی. اگر می‌خواهید از این کتاب‌ها ارتباط بگیرید، با متن کوتاه شروع کنید، ترجمه‌ی روان بخرید و سراغ شرح ساده بروید. دانشجویان رشته‌های علوم انسانی و معارف هم می‌توانند از شرح‌های تحلیلی که در این دسته هست کمک بگیرند.
نیازی نیست همه‌ی متن را بخوانید. هر بخشی را که خوانده‌اید، با دقت بخوانید و درباره‌اش فکر کنید. کیفیت خواندن از حجم مهم‌تر است.
این دو کتاب هدیه‌ی رایجی برای مناسبت‌های مذهبی، عروسی، تازه‌خانه و مراسم خاص‌اند. چند نکته:
مشخصات هر نسخه را قبل از سفارش بخوانید تا مطمئن شوید همان چیزی است که می‌خواهید.
اگر این موضوع‌ها را دوست دارید، ممکن است دسته‌های زیر هم به کارتان بیایند:
و برای دیدن همه‌ی شاخه‌ها به دسته‌ی مادر، مذهبی و معنوی، سر بزنید.
در نهج‌البلاغه و کتاب‌های شرح آن بحث‌هایی هست که نگاه‌ها درباره‌شان یکی نیست، مثل بعضی مسائل تاریخی و سیاسی صدر اسلام. کتاب‌جم فروشگاه است و وارد داوری نمی‌شود. توصیه‌ی ما این است که هر کتاب را با احترام و ذهن باز بخوانید و اگر پرسش جدی دارید، از اهل علم بپرسید. کتاب می‌تواند اطلاعات و دید بدهد، اما جای عالم دین و متخصص نیست.
اگر نمی‌دانید چطور شروع کنید، این برنامه را امتحان کنید. هر روز فقط ده تا پانزده دقیقه وقت لازم دارد.
بعد از یک ماه معمولا رابطه‌ی شما با متن عوض شده و می‌دانید کدام بخش‌ها را بیشتر دوست دارید. آنگاه می‌توانید نسخه‌ی کامل‌تر یا شرح بلندتر بخرید و مسیر را ادامه دهید.
بعضی خانواده‌ها رسم دارند شب‌های خاص یا هفته‌ای یک بار بخشی از این کتاب‌ها را با هم بخوانند. لازم نیست مجلس رسمی باشد. کافی است یک نفر بخواند و بقیه گوش بدهند، بعد چند دقیقه درباره‌ی معنی حرف بزنند. کودکان و نوجوانان اگر جمله‌ی کوتاه و قابل فهمی بشنوند، بیشتر می‌مانند تا اینکه متن بلند و پیچیده را گوش کنند.
برای این کار، کتابی با ترجمه‌ی روان و چاپ خوانا انتخاب کنید. اگر بچه‌ها هم می‌خواهند بخوانند، حروف درشت مهم است. پیش از خرید مشخصات کتاب را بخوانید. برای کودکان و نوجوانان، دسته‌ی کودک و نوجوان مذهبی هم گزینه‌های مناسب‌تری دارد.
حکمت‌ها جمله‌های کوتاهی هستند که هر کدام یک نکته دارند، مثل یک توصیه‌ی فشرده. برای کسی که وقت کم دارد یا از متن بلند می‌ترسد، همین‌ها بهترین شروع‌اند. می‌توانید هر روز صبح یک حکمت بخوانید و در طول روز به آن فکر کنید. برخی خوانندگان یک حکمت را روی کاغذ کوچکی می‌نویسند و جایی که هر روز می‌بینند، مثلا کنار آینه، می‌گذارند.
عنوان‌های شرح حکمت‌ها، مثل جلد نهم اندیشه‌ی سیاسی تربیتی علوی که حکمت ۱ تا ۴۰ را شرح می‌دهد، برای کسی مناسب است که می‌خواهد هر حکمت را عمیق‌تر بفهمد. البته درباره‌ی سطح و شیوه‌ی هر شرح باید مشخصات کتاب را بخوانید.
خیلی‌ها نهج‌البلاغه را با خطبه‌ها و حکمت‌هایش می‌شناسند، ولی بخش نامه‌ها هم ارزش خواندن دارد. این نامه‌ها به شخص‌های مختلف نوشته شده‌اند و درباره‌ی رفتار با مردم، مسئولیت و اداره‌ی امور است. اگر علاقه‌ی شما به مدیریت، حکومت‌داری یا اخلاق کاری است، این بخش می‌تواند برایتان جالب باشد.
البته برای فهم کامل نامه‌ها بهتر است شرح یا توضیح تاریخی هم داشته باشید، چون خواننده‌ی امروز ممکن است زمینه‌ی تاریخی هر نامه را نداند. دسته‌ی تاریخ اسلام در این مورد کمک می‌کند.
ترجمه‌ی هر اثر عربی تفسیر مترجم هم هست. دو ترجمه از یک متن می‌توانند از نظر روانی، واژه‌گزینی و وفاداری فرق داشته باشند. بعضی ترجمه‌ها به متن عربی نزدیک‌ترند و بعضی روان‌ترند. برای انتخاب:
ما درباره‌ی کیفیت هر ترجمه ادعایی نمی‌کنیم و نظر نمی‌دهیم؛ انتخاب با شماست.
گاهی فکر می‌کنید کتابی که «نهج‌البلاغه» در عنوانش دارد، خود متن است، ولی شرح یا کتاب موضوعی است. مشخصات را بخوانید.
شرح‌ها و مجموعه‌ها چندجلدی‌اند و هر جلد بخش خاصی را پوشش می‌دهد.
نسخه‌ی رحلی و جعبه‌دار زیباست ولی برای خواندن در سفر یا مترو سنگین است. برای همراه‌داشتن قطع جیبی و پالتویی بهتر است.
نثر ترجمه‌ها فرق دارد. اگر می‌توانید، چند خط از ترجمه را ببینید و ببینید روان است یا نه.
رساله‌ی حقوق امام سجاد (ع) متنی است که درباره‌ی حق‌های مختلف انسان می‌گوید: حق خدا، حق خود آدم، حق پدر و مادر، همسایه، معلم، همکار و دیگران. این متن در کنار صحیفه بسیار معرفی می‌شود ولی خواندن آن حال‌وهوای دیگری دارد و بیشتر به رفتار روزمره می‌پردازد. عنوانی که در این دسته دیدید، «انسان و گستره‌ی حقوق بندگی»، شرحی بر همین رساله است.
اگر دنبال کتابی برای فکر کردن درباره‌ی خانواده، دوست و همکار هستید، شرحی بر این رساله می‌تواند گزینه‌ی خوبی باشد. برای خواندن آن هم مثل بقیه‌ی متن‌ها بهتر است آهسته پیش بروید: هر بار یک حق را بخوانید و درباره‌ی مصداق‌های آن در زندگی خودتان فکر کنید.
اگر برای پژوهش یا تدریس سراغ نهج‌البلاغه می‌روید، به چند نکته توجه کنید. اول، نسخه‌ی مبنا: اگر مقاله می‌نویسید، همیشه از یک نسخه‌ی مشخص و مورد اعتماد ارجاع بدهید و شماره‌ی خطبه و صفحه را بنویسید. دوم، منبع دوم: برای هر برداشت، شرح یا منبع دیگری هم بخوانید تا وابسته به یک نگاه نشوید. سوم، مجموعه‌های چندجلدی: پیش از خرید تعداد جلدها و بخش هر جلد را بررسی کنید تا پس از خرید با کمبود روبه‌رو نشوید.
کتاب‌های چندجلدی مثل «الامالی» یا «المختار من المسند» که در عنوانشان دوره‌ی چندجلدی آمده، برای پژوهش‌اند و برای مطالعه‌ی عادی ممکن است سنگین باشند. مشخصات هر کدام را ببینید.
ممکن است چند نسخه از نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه ببینید که ظاهرا شبیه هم‌اند. برای تصمیم‌گیری یک جدول ذهنی بسازید. اول قطع: بزرگ برای میز و مطالعه، کوچک برای همراه بودن. دوم جلد: ساده و سبک برای استفاده‌ی هر روز، محکم و پرزرق‌وبرق برای هدیه. سوم محتوا: فقط ترجمه، متن با ترجمه یا همراه شرح. چهارم ناشر و مترجم که در مشخصات کتاب آمده است.
اگر با این چهار معیار باز هم دو نسخه برابر بودند، آن را که بیشتر به نیاز فعلی شما می‌خورد انتخاب کنید و دیگری را بعدا بخرید. کتاب دینی معمولا سال‌ها با آدم می‌ماند و بعدا می‌شود نسخه‌ی دوم را هم گرفت.
اگر کتاب را برای مسجد، حسینیه یا کتابخانه‌ی عمومی می‌گیرید، نسخه‌ی محکم‌تر و متن خواناتر انتخاب مناسب‌تری است، چون بارها ورق زده می‌شود. برای مصرف شخصی هر روز، سبک و راحت بودن مهم‌تر است.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است، از جمله ناشر، قطع و جلد. نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید. پیش از سفارش یک بار دیگر بپرسید: متن می‌خواهم یا شرح؟ برای خواندن می‌خواهم یا هدیه؟
یک ترجمه‌ی روان از نهج‌البلاغه یا صحیفه سجادیه که متن عربی هم کنارش باشد. اگر می‌خواهید مطلب را بهتر بفهمید، یک شرح ساده هم کنارش بگذارید.
نهج‌البلاغه مجموعه‌ی خطبه‌ها، نامه‌ها و حکمت‌های امام علی (ع) است و بیشتر به اندیشه و رفتار اجتماعی می‌پردازد. صحیفه سجادیه مجموعه‌ی دعاهای امام سجاد (ع) است و بیشتر به راز و نیاز و حال درون.
نه. ترجمه‌ی فارسی کافی است. اگر بخواهید، می‌توانید کم‌کم با متن عربی هم آشنا شوید.
اگر می‌خواهید متن اصلی را هم ببینید یا دعا را به عربی بخوانید، نسخه‌ی دوزبانه. اگر فقط مطالعه‌ی روان می‌خواهید، ترجمه کافی است.
در عنوان کتاب معمولا شماره‌ی خطبه یا حکمت آمده است. مشخصات صفحه‌ی کتاب را هم بخوانید.
این آثار در سنت شیعه جایگاه ویژه دارند و بسیاری از خوانندگان دیگر هم آن‌ها را از نظر ادبی، اخلاقی و تاریخی می‌خوانند. هر کس با هر نگاهی می‌تواند با احترام بخواند.
خیر. کتاب کمک می‌کند ولی برای مسائل شرعی و فقهی باید از اهل علم پرسید.
نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه دو متن ماندگارند که هر کدام از یک راه با خواننده حرف می‌زنند: یکی با اندیشه و عدالت و دیگری با دعا و دل. هدفتان را مشخص کنید، متن یا شرح یا گزیده را انتخاب کنید، به شماره‌ی جلد و قطع توجه کنید و آهسته و با احترام بخوانید.
کتاب‌های همین دسته را ببینید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخه‌ی چاپی را آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود، پس صفحه‌ی خود کتاب آخرین وضعیت را نشان می‌دهد.
