محمدبن جریر طبری آملی
ترجمه‌ی تفسیر طبری -- چاپ دوم -- محمدبن جریر طب
ثالث
گاهی یک قصه بیشتر از ده صفحه نصیحت در دل می‌نشیند. پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌های ما این را خوب می‌دانستند و همین بود که شب‌ها برای بچه‌ها از خوبان و بزرگان دین حکایت می‌گفتند. دسته‌ی «داستان‌های مذهبی» کتاب‌جم برای همین سنت قدیمی است: روایت‌های داستانی از زندگی امامان و یاران‌شان، حکایت‌هایی از شهیدان، قصه‌های کوتاه با درون‌مایه‌ی ایمان و معنویت، و کتاب‌هایی که ارزش‌های دینی را از راه داستان می‌گویند. در این صفحه توضیح می‌دهیم این کتاب‌ها چه انواعی دارند و چطور برای خودتان یا فرزندتان کتاب مناسب را انتخاب کنید.
اگر دنبال هدیه‌ای برای مناسبت‌های مذهبی می‌گردید، اگر می‌خواهید بچه‌ها را با شخصیت‌های دینی آشنا کنید، یا اگر خودتان دوست دارید در روزهای پرمشغله چند صفحه‌ی آرام و معنوی بخوانید، ادامه‌ی مطلب را ببینید.
در قفسه‌ی کتاب‌های مذهبی همه‌ی کتاب‌ها یک شکل ندارند. بعضی کتاب‌ها احکام و مسائل شرعی را بیان می‌کنند، بعضی به تفسیر و استدلال می‌پردازند و بعضی تاریخ را با دقت و سند روایت می‌کنند. داستان‌های مذهبی راه دیگری می‌روند: آن‌ها با زبان روایت و قصه سراغ خواننده می‌آیند. شخصیت‌ها، ماجراها، گفت‌وگوها و صحنه‌هایی دارند که شما را به دنبال خودشان می‌کشند.
این فرق مهم است، چون انتظار خواننده را تعیین می‌کند. کسی که کتاب قصه می‌خواند، دنبال جواب فقهی نیست؛ دنبال حس، الهام و شناخت شخصیت است. اگر کتابی را با این نگاه بخوانید، بیشتر لذت می‌برید. و اگر درباره‌ی موضوعی دینی سؤال جدی دارید، بهتر است علاوه بر کتاب، از اهل علم و منابع معتبر هم کمک بگیرید؛ کتاب داستان جای آن‌ها را نمی‌گیرد.
انسان‌ها از قدیم با قصه یاد گرفته‌اند. دلیلش ساده است: وقتی به آدمی در یک موقعیت سخت نگاه می‌کنیم و می‌بینیم چه تصمیمی می‌گیرد، خودمان را جای او می‌گذاریم. اگر شخصیت راستگو باشد و بهایش را بپردازد، درس راستگویی را بی‌آن‌که کسی موعظه کند، می‌فهمیم.
در فرهنگ ما هم این سنت قدیمی است. حکایت‌های اخلاقی، قصه‌های قرآنی، روایت‌های زندگی بزرگان و مرثیه‌ها همه بخشی از حافظه‌ی جمعی ما هستند. کتاب‌های امروز همان راه را با قلمی نو ادامه می‌دهند. بعضی به شیوه‌ی رمان و داستان کوتاه نوشته شده‌اند و بعضی به شکل حکایت‌های کوتاه و نغز.
دسته‌ی داستان‌های مذهبی چند گروه اصلی دارد. با شناخت این گروه‌ها راحت‌تر کتاب مناسب را پیدا می‌کنید.
این کتاب‌ها لحظه‌هایی از زندگی اهل بیت و یاران و شاگردان‌شان را به شکل داستان می‌گویند. مثلا کتابی با عنوان «حکایت خوبان» که زیرعنوانش داستان‌های زندگی اهل بیت است، دقیقا در همین گروه می‌گنجد. کتاب «با ستاره‌ها ۱» درباره‌ی ابوذر غفاری هم از عنوانش پیداست که به شخصیتی از یاران پیامبر می‌پردازد. اگر می‌خواهید نمونه‌های بیشتری از کتاب‌های مربوط به زندگی معصومین ببینید، دسته‌ی زندگانی معصومین (ع) را هم نگاه کنید.
حکایت کوتاه است و می‌شود در چند دقیقه خواندش. کتابی با عنوان «نقل و نقل» که زیرعنوانش داستان‌های نغز از آثار استاد مطهری است، برای همین‌جور خواننده است. این کتاب‌ها هنگامی که وقت کم دارید بهترین همراه‌اند.
بعضی نویسنده‌ها چند داستان کوتاه را در یک مجلد جمع می‌کنند. «آهسته آهسته به سوی خدا» با زیرعنوان مجموعه داستان‌های کوتاه، نمونه‌ای از این نوع است. اینجا نویسنده آزادی بیشتری دارد و هر داستان جهان خودش را می‌سازد.
کتاب «بوسه بر دار» که زیرعنوانش زندگی‌نامه‌ی داستانی شهید آیت‌الله حسین غفاری است، از این دسته است. زندگی‌نامه‌ی داستانی یعنی تاریخ واقعی را با زبان قصه می‌نویسند تا خواندنش جذاب‌تر شود.
گاهی داستان باید روی صحنه برود. «نمایش نامه آموزش ارزش‌های دینی با نمایش‌های گروهی» از اسمش برمی‌آید که برای اجرای گروهی نوشته شده و به کار مدرسه، مسجد و کانون‌های فرهنگی می‌آید.
یکی از سؤال‌های مهم موقع خرید این است: این کتاب برای چه سنی است؟ داستان‌های مذهبی همه‌ی سن‌ها را پوشش می‌دهند، ولی لحن و زبان کتاب‌ها فرق دارد.
برای کودکان کوچک‌تر، قصه‌های کوتاه با جمله‌های ساده و تصویر مناسب‌اند. در همین دسته، کتابی مثل «قصه‌هایی از امام زمان» با ویژگی «گلاسه» ثبت شده که از عنوانش پیداست به قصه‌های مربوط به این موضوع اختصاص دارد. برای کودکان و نوجوانان دسته‌ی کودک و نوجوان مذهبی هم انتخاب‌های زیادی دارد.
نوجوان‌ها معمولا داستان‌های ماجرایی و شخصیت‌محور را بیشتر دوست دارند؛ روایت‌هایی که قهرمان دارند و در آن‌ها انتخاب‌های سخت پیش می‌آید. بزرگسال‌ها هم می‌توانند با زندگی‌نامه‌های داستانی، حکایت‌های نغز یا مجموعه داستان‌های کوتاه ارتباط بگیرند. مشخصات هر کتاب، از جمله ناشر و حجم آن، در صفحه‌ی خودش آمده است و به شما کمک می‌کند بفهمید مناسب سن و سلیقه‌ی شما هست یا نه.
وقتی کتابی می‌گوید «داستان»، یعنی نویسنده حق دارد با دیالوگ، صحنه‌پردازی و حس‌های شخصی، روایت را جذاب کند. ممکن است حرف‌هایی را که شخصیت‌ها زده‌اند، نویسنده بر اساس منابع بازسازی کرده باشد و همه‌ی جمله‌ها عین سند تاریخی نباشد. این حق نویسنده است، اما خواننده باید آگاه باشد.
برای همین بهتر است داستان‌های مذهبی را با نگاه درست بخوانید: آن‌ها را روایتی الهام‌بخش بدانید، نه سند تاریخی. اگر دنبال تحقیق و دقت تاریخی هستید، به دسته‌ی تاریخ اسلام مراجعه کنید. با این حال، خواندن داستان نباید شما را از تاریخ دور کند؛ می‌تواند شما را به آن علاقه‌مند کند و کنجکاوی‌تان را برانگیزد تا سراغ منابع دقیق‌تر بروید.
در مسائل حساس دینی و تاریخی، کتاب‌جم موضع نمی‌گیرد و فقط کتاب‌ها را معرفی می‌کند. هر خواننده با اعتقاد و سلیقه‌ی خودش کتاب را انتخاب می‌کند و مسئولیت برداشتش با خودش است.
خیلی از خانواده‌ها در مناسبت‌های مذهبی سراغ کتاب می‌روند. در ماه محرم، کتاب‌هایی که با یاد امام حسین و واقعه‌ی کربلا ارتباط دارند بیشتر خوانده می‌شوند. عنوانی مثل «برای آمدنت» که برگرفته از روضه‌شب‌های محرم است و «فانوس‌های اشک» که مجموعه نوحه‌های فارسی عاشورایی است، از همین جنس‌اند. کتاب «با کاروان غدیر» هم از عنوانش پیداست که به رویداد غدیر می‌پردازد که برای شیعیان جایگاه ویژه‌ای دارد.
در سایر مناسبت‌ها مثل ولادت‌ها، اعیاد و ماه رمضان هم داستان‌ها می‌توانند فضای خانه را گرم کنند. بعضی خانواده‌ها رسم دارند شب‌ها بخشی از یک کتاب داستان را بلند بخوانند. این رسم قدیمی است و هنوز هم جواب می‌دهد.
برای این‌که حس بگیرید در این دسته چه کتاب‌هایی هست، چند عنوان را با هم مرور می‌کنیم. ما کتاب‌ها را به‌طور کامل بررسی نکرده‌ایم و فقط از روی عنوان و زیرعنوان حرف می‌زنیم؛ برای اطلاع دقیق، صفحه‌ی خود کتاب را ببینید.
کتاب «با ستاره‌ها ۱» با نام ابوذر غفاری، از عددی که در عنوانش هست پیداست که جلد اول یک مجموعه است. ابوذر از یاران شناخته‌شده‌ی پیامبر است و کتاب‌هایی درباره‌ی او معمولا به ساده‌زیستی و صراحت او می‌پردازند، اما درباره‌ی این کتاب مشخص، محتوای دقیق را در صفحه‌اش بخوانید.
کتاب «نشان حسن» و کتاب «داستان ۱۸ بانو» هم عنوان‌هایی هستند که اولی به یک نام و دومی به مجموعه‌ای از زنان اشاره می‌کند. از عنوان‌شان بیش از این نمی‌توان چیزی گفت و خواننده باید به توضیح ناشر رجوع کند.
نکته این است که هر مجموعه‌ی داستانی در این دسته دنیای خودش را دارد. بعضی برای خواندن تکی هستند و بعضی چند جلد دارند. اگر کتابی شماره‌ی جلد دارد، حتما جلدهای قبل و بعدش را هم بررسی کنید تا ترتیب را رعایت کنید و وسط ماجرا گم نشوید.
کتاب مذهبی بودن، تنها معیار خوب بودن نیست. مثل هر کتاب داستانی دیگر، باید از نظر نوشتن هم قابل خواندن باشد. اگر می‌خواهید کیفیت را بسنجید، چند نشانه را دنبال کنید.
داستان خوب زبانی دارد که خواننده را خسته نکند. جمله‌های کوتاه و روشن، به‌خصوص برای بچه‌ها، نشانه‌ی توجه نویسنده به مخاطب است.
قهرمانی که فقط الگوی بی‌نقص باشد، گاهی باورپذیر نیست. خواننده وقتی با شخصیت همدل می‌شود که تردیدها، سختی‌ها و انتخاب‌های او را ببیند.
وقتی نویسنده هر چند خط یک بار مستقیم نصیحت می‌کند، داستان لطف خودش را از دست می‌دهد. قصه‌ی خوب پیام را در دل ماجرا می‌گذارد و به خواننده اعتماد می‌کند.
کتابی که با خواننده مثل آدم بی‌سواد یا کودک‌صفت حرف می‌زند، ارتباط برقرار نمی‌کند. لحن محترمانه و صمیمی، هم برای کودک و هم برای بزرگسال کارآمدتر است.
یک راه ساده برای بررسی این است که چند صفحه‌ی اول کتاب را ورق بزنید. اگر لحن و فضا به دلتان نشست، احتمالا بقیه‌اش را هم دوست دارید. در خرید آنلاین هم صفحه‌ی کتاب به شما مشخصات و توضیحات را می‌دهد.
کتاب داستان فقط برای خواندن تنها نیست. در بسیاری از جمع‌ها، این کتاب‌ها به کار برنامه‌های گروهی می‌آیند. معلم‌ها از آن‌ها برای ساعت‌های فوق‌برنامه استفاده می‌کنند، مربی‌های مسجد و کانون‌های فرهنگی برای شب‌های خاص و مسابقه‌های کتاب‌خوانی، و خانواده‌ها برای جلسه‌های دورهمی.
کتابی مثل «نمایش نامه آموزش ارزش‌های دینی با نمایش‌های گروهی» اسمش می‌گوید که برای همین کاربرد نوشته شده است. اگر مربی، معلم یا مسئول یک برنامه‌ی گروهی هستید، چنین کتاب‌هایی می‌توانند ایده‌های آماده به شما بدهند. البته پیش از استفاده حتما محتوا را بخوانید و با سن و شرایط گروه‌تان تطبیق دهید.
یک روش دیگر، «کتاب‌خوانی گروهی» است: هر هفته یک فصل یا یک داستان را می‌خوانید و بعد درباره‌اش حرف می‌زنید. این کار برای کلاس‌ها و خانواده‌ها فرصت خوبی برای گفت‌وگو می‌سازد. قصه‌ها بهانه‌اند و اصل، حرف زدن درباره‌ی آدم‌ها و انتخاب‌هاست.
شاید پرسیده باشید: وقتی خودم قصه بلدم، چرا کتاب بخرم؟ جواب این است که کتاب حافظه و منبع شماست. همه‌ی قصه‌ها را نمی‌شود از بر داشت و بسیاری از روایت‌ها را باید از نویسنده‌ای که مطالعه کرده یاد گرفت. کتاب به شما کمک می‌کند دقیق‌تر و غنی‌تر قصه بگویید.
بسیاری از مادر و پدرها برای قصه‌گویی شب، اول کتاب را می‌خوانند و بعد با کلمات خودشان برای کودک تعریف می‌کنند. کودکان از این روایت زنده لذت می‌برند، چون با چشم‌های شما نگاه می‌کنند. کتاب نقش پشتوانه دارد و صدای شما، روح قصه است.
اگر پدر یا مادر هستید، می‌دانید که بچه‌ها با کلام زیاد نصیحت نمی‌شوند، اما با قصه راحت‌تر ارتباط می‌گیرند. چند نکته می‌تواند خواندن مشترک را لذت‌بخش‌تر کند.
اگر کتاب برای سن فرزندتان سنگین بود، ناراحت نشوید. آن را کنار بگذارید و کمی بعد امتحان کنید. کتاب مناسب سن، همیشه بهتر از کتابی است که کودک را از خواندن دلزده می‌کند.
نوجوان‌ها سخت‌ترین مخاطب‌اند. اگر احساس کنند کتابی را به آن‌ها تحمیل می‌کنید، مقاومت می‌کنند. راه بهتر این است که انتخاب را به خودشان بسپارید. چند کتاب را کنار هم بگذارید و بگذارید خودشان یکی را بردارند.
نوجوان‌ها معمولا با ماجرا و شخصیت‌های واقعی ارتباط می‌گیرند. اگر شخصیت کتاب هم‌سن و سال آن‌هاست یا با سؤال‌های آن‌ها درگیر است، کتاب را جدی‌تر می‌گیرند. فشار نیاورید و درباره‌ی محتوا با احترام گفت‌وگو کنید. اگر نظرشان منفی بود، ناراحت نشوید؛ همین که خوانده‌اند و نظر دارند، یعنی درگیر شده‌اند.
یک ترفند ساده: خودتان هم کتاب را بخوانید و بعد با هم درباره‌اش حرف بزنید. وقتی نوجوان ببیند شما هم علاقه‌مندید، احساس همراهی می‌کند و می‌فهمد که موضوع فقط یک تکلیف نیست.
بسیاری از خواننده‌های بزرگسال سراغ این کتاب‌ها می‌روند تا لحظه‌ای از شلوغی روزمره فاصله بگیرند. خواندن یک حکایت کوتاه پیش از خواب یا چند صفحه از یک داستان معنوی در اول صبح، برای بعضی‌ها حالتی از آرامش می‌سازد. البته تجربه‌ی هر کس متفاوت است و ما ادعای درمانی نداریم؛ اگر مشکل روحی جدی دارید، حتما با یک متخصص مشورت کنید.
ولی به‌عنوان یک عادت ساده و سالم، خواندن روزانه‌ی چند صفحه ارزش امتحان دارد. کتاب کوتاه بردارید و فقط پنج دقیقه در روز بخوانید. بعد از یک ماه می‌بینید کتابی تمام شده است.
وقتی جلوی این همه عنوان قرار می‌گیرید، چند معیار کمکتان می‌کند.
و مهم‌تر از همه، مشخصات هر کتاب را در صفحه‌ی خودش بخوانید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود، پس همیشه آخرین وضعیت را همان‌جا ببینید.
اگر بزرگسال هستید و می‌خواهید خواندن داستان‌های مذهبی را جدی بگیرید، این مسیر را امتحان کنید.
با حکایت‌های نغز و کوتاه شروع کنید. زمان کمی می‌گیرد و شما را خسته نمی‌کند. کتابی مثل «نقل و نقل» برای همین مرحله مناسب است.
وقتی به قالب عادت کردید، سراغ مجموعه داستان‌های کوتاه بروید. هر داستان جداست و می‌توانید هر شب یکی بخوانید.
در مرحله‌ی بعد، سراغ روایت‌های بلندتر و زندگی‌نامه‌های داستانی بروید. این‌ها حوصله‌ی بیشتری می‌خواهند اما عمق بیشتری هم دارند.
اگر داستان‌ها شما را به موضوعات عمیق‌تر کشاند، دسته‌ی اخلاق اسلامی و عرفان و معنویت را هم ببینید.
جلد قشنگ همیشه نشانه‌ی محتوای مناسب نیست. عنوان و توضیحات را هم بخوانید.
کتابی که زبانش برای سن کودک سخت است، او را از خواندن دور می‌کند. اگر مطمئن نیستید، کتاب ساده‌تر بخرید.
داستان، حتی وقتی بر اساس واقعیت نوشته شده، بازسازی نویسنده است. برای موضوع‌های تاریخی از منابع تاریخی هم استفاده کنید.
کتاب داستان برای الهام و همدلی است. برای مسائل شرعی از مراجع و متخصصان کمک بگیرید.
یکی از کارهای ساده و تأثیرگذار این است که در خانه گوشه‌ای برای کتاب بسازید. یک قفسه‌ی کوچک، یک فرش راحت و یک چراغ مطالعه کافی است. کتاب‌های داستان مذهبی را کنار کتاب‌های دیگر بگذارید تا بچه‌ها آن‌ها را جزو کتاب‌های عادی خانه ببینند، نه چیزی جدا و رسمی.
وقتی کتاب در دسترس باشد، خواندنش هم آسان‌تر می‌شود. کودک می‌تواند خودش کتاب را بردارد و ورق بزند. اگر هر ماه یک کتاب تازه به قفسه اضافه کنید، خواندن به رسمی خانوادگی تبدیل می‌شود. این رسم هزینه‌ی زیادی ندارد و سال‌ها می‌ماند.
کتاب‌های چند جلدی مثل «قصه‌هایی از امام زمان» یا «با ستاره‌ها» را که شماره‌ی جلد دارند، به ترتیب و کم‌کم تهیه کنید. کودک با دیدن جلد بعدی مشتاق می‌شود و به خواندن ادامه می‌دهد.
هدیه دادن کتاب داستان مذهبی در مناسبت‌ها، برای معلم، همسایه یا دوستی که اهل مطالعه است، رسم خوبی است. برای بچه‌ها بهتر است کتابی با تصویر و متن ساده انتخاب کنید. برای بزرگسال‌ها زندگی‌نامه‌ی داستانی یا مجموعه‌ی حکایت‌ها گزینه‌ی مناسبی است. اگر گیرنده را نمی‌شناسید، کتاب‌های کوتاه و محبوب‌تر انتخاب امن‌تری‌اند. نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید.
اگر می‌خواهید موضوعات دیگر مذهبی را هم بگردید، به دسته‌ی مذهبی و معنوی بروید.
خواننده‌های داستان‌های مذهبی سلیقه‌های بسیار متفاوتی دارند. بعضی روایت‌های ساده و آرام دوست دارند و بعضی داستان‌های پرکشش و پرماجرا. بعضی کتاب‌های کوتاه می‌خواهند و بعضی رمان‌های بلند. هیچ‌کدام از این سلیقه‌ها درست‌تر از دیگری نیست. مهم این است که کتابی را انتخاب کنید که واقعا بخوانید. کتابی که در قفسه بماند، هر قدر هم ارزشمند باشد، اثری ندارد.
پس اگر یک کتاب به دلتان ننشست، خودتان را سرزنش نکنید. سراغ کتاب دیگری بروید یا کمی بعد دوباره امتحانش کنید. گاهی کتاب درست در زمان درست پیدا می‌شود. تنوع کتاب‌های این دسته کمک می‌کند بالاخره کتابی پیدا کنید که با حال و هوایتان بخواند.
برای همه‌ی سنین کتاب هست. کتاب‌های تصویری و ساده برای کودکان، داستان‌های ماجرایی برای نوجوان‌ها و روایت‌های بلندتر برای بزرگسال‌ها. سن مناسب را در مشخصات و توضیحات هر کتاب ببینید.
نه لزوما. بعضی بر اساس روایت‌های تاریخی نوشته شده‌اند، اما نویسنده آن‌ها را به شکل داستان بازسازی می‌کند. برای بررسی دقیق تاریخی به منابع تاریخی مراجعه کنید.
اگر تازه شروع می‌کنید، حکایت‌های کوتاه یا مجموعه‌ی داستان‌های کوتاه انتخاب خوبی است. اگر علاقه‌ی خاصی به یک شخصیت دارید، کتابی درباره‌ی او را انتخاب کنید.
کتابی با زبان ساده و تصویر مناسب. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش هست و می‌توانید بخوانید. اگر مطمئن نیستید، کتاب کوتاه‌تر بخرید.
نه. داستان مکمل خوبی است، اما آموزش دینی را باید از منابع معتبر و اهل علم گرفت. کتاب داستان الهام‌بخش است، نه مرجع.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود. برای آخرین وضعیت، صفحه‌ی خود کتاب را ببینید.
بله، نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
داستان‌های مذهبی پلی بین ایمان و قصه‌اند. از حکایت‌های کوتاه تا زندگی‌نامه‌های داستانی و از قصه‌ی کودک تا مجموعه‌های بزرگسال، هر خواننده‌ای چیزی برای خودش پیدا می‌کند. اگر می‌خواهید کتاب مناسب انتخاب کنید، سن و سلیقه را در نظر بگیرید، مشخصات کتاب را بخوانید و با نگاه باز و محترمانه از روایت لذت ببرید.
حالا می‌توانید کتاب‌های این دسته را ببینید و نسخه‌ی چاپی مورد نظرتان را آنلاین سفارش بدهید.
