مکتوبات رواقی

این کتاب ترجمه‌ای فارسی است از بیش از چهل نامه‌ی سنکا، فیلسوفی رواقی روم باستان. سنکا در این نامه‌ها در پی پاسخ دادن به پرسشی حیاتی است: «چطور باید زندگی کرد؟» درگیری اساسی سنکا در این نامه‌ها این است که در جهانی که به نظر می‌رسد از اراده‌ی ما خارج است و اتفاقات بد و ناگوار و ناملایمات ـ‌ـ‌از موضوعات سیاسی و اجتماعی گرفته تا بیماری و مهاجرت‌ـ‌ـ از درودیوارش می‌بارد، چطور باید مراقب خودمان باشیم و «سنجیده» زندگی کنیم. سنکای فیلسوف، که اهل سیاست هم بود و به همین دلیل زندگی بسیار پرفراز و نشیبی هم داشت، فرزند دوره‌ی بی‌ثباتی و فروپاشی اجتماعی امپراتوری روم است. سنکا در انتهای زندگی پرتلاطمش، در تنهاییِ سه سال آخر عمر، شروع به نوشتن نامه‌ها می‌کند که گرچه به ظاهر خطاب به دوستش هستند اما در واقع نامه‌هایی سرگشاده هستند. درون‌مایه‌ی نامه‌ها متکثر است ‌ـ‌ـ‌سیاست، ثروت، دوستی، خشم، اندوه، بیماری، پیری، مرگ و غیره؛ اما با کمی دقت و تأمل می‌توان حلقه‌ی اتصال آن‌ها به هم را پیداکرد: نگاه رواقی سنکا و راه‌نمایی‌هایش برای به‌زیستی. سنکا در این نامه‌ها در تلاش است تا به مخاطب راه‌هایی برای مراقبت از ذهن و فکر ارائه دهد. او خواننده را در موقعیت‌هایی فرضی قرار می‌دهد تا با کمک آن شرایط مثالی و گاه نمایشی، تعلیماتش را برای مخاطب تشریح کند. سنکا در نامه‌ها به ما می‌آموزد نگه داشتن و مراقبت از «خود» یک پروژه‌ی مداوم است که ابعاد گوناگون دارد. نگه داشتن شخصیتی که برای خود برگزیده‌ایم و همراستا کردن رفتار و کردارمان با آن کاری است همیشگی که مستلزم حضور دائم ذهن است. سنکا برایمان از راه‌های حفظ سلامت ذهن می‌گوید، از این که چطور «فکروخیال» و نشخوار ذهنی را کنار بگذاریم و به جایش با تفکر دقیق و معطوف به واقعیت با آینده‌ی نامحتوم به صلح برسیم. برایمان می‌گوید کنترل خشم و احساساتِ علی‌حده چطور در حفظ «خود» به ما کمک می‌کند. هشدار می‌دهد که آیا حواسمان به دوستی‌ها و اطرافیانمان هست و می‌دانیم چطور ناخواسته و غیرمستقیم بر ذهن ما تأثیر می‌گذارند؟ اگر «خود»ی متصوریم باید برای حفظ آن تلاش کنیم و نامه‌های سنکا اندیشه در چندوچون این تلاش است. گرچه سنکا دو هزارسال پیش از ما می‌زیسته اما در این نامه‌ها مسائلی را مطرح کرده که چنان عمیقند که هنوز که هنوز است به تک‌تک لحظات زندگی ما مربوطند. در چند دهه‌ی اخیر و به واسطه‌ی محبوبیت دوباره‌ی فلسفه‌ی رواقی، نامه‌های سنکا دوباره به میان کتاب‌های بالینی بسیاری بازگشته‌اند. اگر به سنکا، فلسفه‌ی رواقی و معنای رواقی زیستن در عصر جدید علاقمندند بد نیست سری به وبلاگ ما و مطالب مرتبط با رواقی‌گری بزنید. در ضمن از خواندن دیگر کتاب‌های ما چون راهنمای عملی رواقی زیستن و فلسفه‌ای برای زندگی غافل نشوید. مصطفی ملکیان درباره‌ی این کتاب می‌گوید: «اگر این بیست ویژگیِ منشی و شخصیتی را ارزشمند، فضیلت و آرمان تلقی می‌کنید و از فقدان آن‌ها رنج می‌برید، رجوع مکّرر به نامه‌های سنکا، حکیم رواقی، را قویاً توصیه می‌کنم: همه‌چیز را از خود طلبیدن، زندگی اصیل، خودفرمایی، عقلانیت، صداقت، کفِّ نفس و خویشتن‌داری، دیگردوستی و دیگرگزینی، شجاعت، اعتدال و میانه‌روی، عدالت، شفقت، عشق، آزادگی و ناوابستگی، سپاسمندی از هستی، آشتی با خود، صلح با دیگران، تعدل با محیط، عشق به سرنوشت، آرامشِ درونی، و متانتِ بیرونی.»