راهنمای حقوقی بازارگردانی در بورس

درباره حقوق عمومی حقوق عمومی در سه شاخۀ رایجِ حقوق اداری، حقوق مالی و حقوق اساسی، به عنوان بخشی از حق‌های جمعی انسانی در طول تاریخ ایران و اسلام وجود داشته است. علی‌رغم نام سرشاخۀ خود، این حقوق گاه بعد فردی را، که ذیل حقوق بشر تعریف می‌گردند، و گاه حقوق در اجتماع را، که حقوق شهروندی نامیده می‌شود، در بر می‌گیرند. در نتیجه، حقوق عمومی مجموعه‌ای از حق‌های فردی و جمعی انسان در جامعه است که در رابطۀ متقابل شهروند و دولت، حکومت تامین و تضمین می‌کند. نهادهای هم‌سو با حقوق عمومی را در ایران هم قدیم و هم جدید، و نیز در تاریخ فقه و حقوق اسلامی می‌توان رصد کرد. حقوق اساسی ایران حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران بر محور قانون اساسی آن شکل گرفته است. در این معنا، مفروض آن است که جمله حقوق پایۀ همۀ شهروندان در آن لحاظ است. بنابراین حقوق دینی، فطری و مدنی ایرانیان بر بنیان‌هایی نظام‌مند استوار استحقوق عمومی در سه شاخۀ رایجِ حقوق اداری، حقوق مالی و حقوق اساسی، به عنوان بخشی از حق‌های جمعی انسانی در طول تاریخ ایران و اسلام وجود داشته است. علی‌رغم نام سرشاخۀ خود، این حقوق گاه بعد فردی را، که ذیل حقوق بشر تعریف می‌گردند، و گاه حقوق در اجتماع را، که حقوق شهروندی نامیده می‌شود، در بر می‌گیرند. در نتیجه، حقوق عمومی مجموعه‌ای از حق‌های فردی و جمعی انسان در جامعه است که در رابطۀ متقابل شهروند و دولت، حکومت تامین و تضمین می‌کند. نهادهای هم‌سو با حقوق عمومی را در ایران هم قدیم و هم جدید، و نیز در تاریخ فقه و حقوق اسلامی می‌توان رصد کرد. سخن مولف گسترش مفهوم فعالیت‌های بازرگانی بسیاری از اَعمال حقوقی پیشین را که عرفاً امور غیربازرگانی به‌شمار می‌رفت، در زمرهٔ امور بازرگانی قرار داده است. چنین رخدادی موجب افزایش و رشد مصادیق فعالیت‌های بازرگانی، به‌ویژه در معنای نوین آن، گردیده است. بازار بورس اگرچه در مقایسه با اروپا در کشور ما از پیشینهٔ تقریباً هفتاد‌ساله برخوردار است و در دستهٔ تأسیسات حقوقی نو به‌شمار می‌آید، با این حال در همین بازهٔ زمانی کوتاه و به‌ویژه در دو دههٔ اخیر، دگرگونی‌های بنیادینی در حوزهٔ بازار بورس ایران پدید آمده است. تصویب قانون بازار بورس اوراق بهادار در سال ۱۳۸۴، آغازی بر چنین تحول نوینی بود. در همین راستا، انواع گوناگونی از اوراق بهادار مانند صکوک تعریف شده که به رشد دادوستد در بازار سرمایه کمک شایانی نموده است. از جمله فعالیت‌های مربوط به بازار سرمایه، کار بازارگردانی است که در رشد و رونق دادوستد در این بازار نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. بازارگردان با دریافت تقاضاهای خرید و فروش از مشتریان و کارگزاران و عمل به این تقاضاها، و در شرایطی مداخله به‌عنوان طرف دادوستد، نقش کلیدی در تعادل بازار ایفا می‌کند. اگرچه دربارهٔ این نوع فعالیت، کتاب و نوشته‌هایی در ایران وجود دارد، با این‌حال راجع به ماهیت بازارگردانی هیچ گونه نوشتهٔ مستقلی وجود ندارد. این در حالی است که شناسایی ماهیت و چیستی راستین این فعالیت، روشنگر پیامدهای حقوقی آن می‌باشد؛ بنابراین مطالعهٔ چنین جنبه‌ای از بازارگردانی ضرورت دارد. کتاب پیش‌رو که به دست دو پژوهشگر علاقه‌مند، آقایان سجاد عباسی و سعید تاجیک‌زاده، نگارش شده است، تلاش شایان تقدیری در این راستا به شمار می‌رود. در این نوشته، افزون بر تحلیل ماهیت بازارگردانی، به تحولات تاریخی و دگرگونی در کارکرد این نهاد پرداخته شده است. آرزوی موفقیت بیشتر برای این عزیزان از پروردگار خواهانم. دکتر محمدرضا پاسبان خرداد ۱۴۰۲ فهرست مطالب کتاب راهنمای حقوقی بازارگردانی در بورس دیباچه مقدمه بخش اول – کلیات و مفاهیم فصل اول: بازارگردانی در بازارهای جهانی گفتار اول: اهمیت و کارکرد بازارگردانی گفتار دوم: سازوکارهای بازارگردانی گفتار سوم: تعهدات، امتیازات و درآمد بازارگردان فصل دوم: بازارگردانی در بازار سرمایه ایران گفتار اول: بازار سرمایه برخی مزایا و ریسک‌ها و ابزارهای کنترل و ریسک گفتار دوم: تاریخچه، تعریف و کارکرد بازارگردان در بازار سرمایه ایران گفتار سوم: سازوکار، وظایف، امتیازات و درآمد بازارگردان در بازار سرمایه ایران فصل سوم: نهادهای بازارگردان و برخی اوراق بهادار مورد بازارگردانی در ایران گفتار اول: نهادهای بازارگردان گفتار دوم: برخی اوراق بهادار که مورد بازارگردانی قرار می‌گیرند. بخش دوم – بررسی ماهیت حقوقی قرارداد تأمین مالی فعالیت بازارگردانی فصل اول: قرارداد مضاربه و قرارداد تأمین مالی فعالیت بازارگردانی گفتار اول: بررسی قرارداد گفتار دوم: شباهت‌ها و تفاوت‌های عقد مضاربه و قرارداد تأمین مالی فعالیت بازارگردان فصل دوم: قرارداد جعاله و قرارداد تأمین مالی فعالیت بازارگردان گفتار اول: بررسی قرارداد جعاله گفتار دوم: شباهت‌ها و تفاوت‌های ع