ساخت شکنی دورکیم

پژوهش حاضر، تحلیلی متنی و دقیق از جامعه‌شناسی دورکیمی را از منظر ساختارگرایی انتقادی ارائه می‌دهد. هستی‌شناسی اجتماعی دورکیم، به‌مثابه نظریه‌ای جامعه‌شناختی از واقعیت، که بر اثر تنش آشکار میان جبرگرایی (دترمینیسم) اجتماعی و فردگرایی دوپاره شده است، تحلیل می‌شود. بررسی این تنش، به منظور روشن‌کردن راه‌حل نهایی آن در جبرگرایی اجتماعیِ مطلق است. این جبرگرایی اجتماعی، سپس به‌مثابه قرابتی احتمالی میان مکتب دورکیمی و ساختارگرایی مورد مداقّه قرار می‌گیرد. ثابت می‌شود که جبرگرایی اجتماعی دورکیم، هرچند مطلق است، با سوژه‌گرایی جمعی هستی‌شناسانه همسوست. مؤلف به این نتیجه می‌رسد که هستی‌شناسی اجتماعی دورکیم، کاملاً با هستی‌شناسی اجتماعی ساختارگرایانه ناسازگار است. شناخت‌شناسی دورکیم، به‌مثابه نظریه‌ای جامعه‌شناختی از شناخت، که تنش آشکاری را میان نسبی‌گرایی اجتماعی و عقل‌گرایی علمی تولید می‌کند، تحلیل می‌شود. بررسی این تنش به‌منظور روشن‌کردن راه‌حل نهایی آن در عقل‌گرایی علمیِ مطلق است. این عقل‌گرایی علمی، سپس به‌مثابه قرابتی احتمالی میان مکتب دورکیمی و ساختارگرایی مورد مداقّه قرار می‌گیرد. ثابت می‌شود عقل‌گرایی علمی دورکیم با سوژه‌گرایی جمعی شناخت‌شناسانه همسوست. مؤلف به این نتیجه می‌رسد که شناخت‌شناسی اجتماعی دورکیم، کاملاً با شناخت‌شناسی اجتماعی ساختارگرایانه ناسازگار است. اصل اساسی جامعه‌شناسی دورکیمی با ارگانیسم‌گرایی او معرفی می‌شود. معلوم می‌شود این ارگانیسم‌گرایی است که شناخت‌شناسیِ اجتماعی متمایز دورکیمی و سوژه‌گرایی جمعی را پدید می‌آورد، و نظریهٔ اجتماعی دورکیمی را در پارادایم کارکردگرایی ساختاری قرار می‌دهد. این اصل، تمایزی مطلق میان هستی ــ شناخت‌شناسی‌های دورکیمی و ساختارگرایانه برقرار می‌کند. شکافتن بدنهٔ آثار دورکیم به‌منظور نمایان‌ساختن ریخت‌شناسی (مورفولوژی) کارکردگرایانهٔ ساختاری نظریهٔ او، و به قصد جداکردن کارکردگرایی ساختاری دورکیمی از ساختارگرایی پساسوسوری و انتقادی است. جنیفر م. له‌مان، استان جامعه‌شناسی و مطالعات زنان در دانشگاه نبراسکا در لینکلن است.